છૂટી ગયેલું તીર પાછું નહીં આવે…..મુહમ્મદઅલી વફા

 

રેતી ખરી ગઈ બધી એક શ્વાસ માં

બાજી નથી એક પણ તારા હાથ માં.

.

છૂટી ગયેલું તીર પાછું નહીં આવે,

ના કર રમત તું નિશાનાની સાથ માં.

.

ભરતો રહ્યો આહ જીન્દગી ભર હું પછી,

આ શું કરી દીધું તે પણ વાત વાત માં.

 .

ખોવાયેલું સપન છે સૂરજના હાથ નૂં

પાગલ બધા શોધતા એને રાત માં.

 .

આવી અને પાનખર સાથે વહી ગઈ,

બેસી રહ્યો હું વફા,ખૂશ્બુ ની આશ માં

કાશી-બનારસની ધનેડા મસ્જિત : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

December 30, 2016 · 10:43 AM

 

 

થોડા દિવસ પહેલા મારા મિત્ર અને ગુજરાતના જાણીતા શાયર વસીમ મલિકે મને વોટ્શોપ પર કાશી-બનારસ (આજનું વારાસણી)માં આવેલી ઐતિહાસિક “ધનેડા મસ્જિત” અંગે વિગતો મોકલી. છેલ્લા મોગલ શાસક ઔરંગઝેબની ન્યાયપ્રિયતા અને કોમી એખલાસને વ્યક્ત કરતી “ધનેડા મસ્જિત” તેના ભવ્ય ઇતિહાસની સાક્ષી પુરતી આજે પણ વારાસણીમા હયાત છે. મસ્જિતમાં મુકવામાં આવેલ ઐતિહાસિક તકતી આજે પણ એક મુસ્લિમ બાદશાહની એક સાધારણ બ્રાહ્મણ કન્યા પ્રત્યેની પિતૃ ભાવના અને ન્યાયપ્રિયતા વ્યકત કરે છે. એ કથા આજના સંદર્ભમા જાણવા જેવી છે.

કાશી-બનારસમાં રહેતા એક બ્રાહ્મણ પંડિતની ખુબસુરત કન્યા શકુંતલા પર કાશી-બનારસના સેનાપતિનું મન આવી ગયું. અને તેણે એ બ્રાહ્મણને આદેશ આપ્યો,

“તારી પુત્રીને સજાવાનીને સાત દિવસ માટે મારા મહેલ પર મોકલી આપ”

બ્રાહ્મણ પંડિત આ હુકમ સાંભળી આઘાત પામ્યો. તેણે ઘરે આવી પુત્રી શકુંતલાને સેનાપતિના આદેશની રડતા રડતા જાણ કરી. શકુંતલા ખુબસુરત સાથે અકલમંદ પણ હતી. તેણે પિતાને સેનાપતિ પાસે એક માસનો સમય માંગવા જણાવ્યું. અને સેનાપતિએ એક માસનો સમય આપતા કહ્યું,

“સારું એક માસ પછી તારી પુત્રીને સજાવીને સાત દિવસ માટે મારા મહેલ પર મોકલી આપ જે”

એક માસનો સમય મળતા બ્રાહ્મણ પુત્રી શકુંતલાએ યુવાનનો વેશ ધારણ કરી દિલ્હીની વાટ પકડી. દર શુક્રવારે બાદશાહ ઔરંગઝેબ દિલ્હીની જામા મસ્જિતમા જુમ્મા અર્થાત શુક્રવારની નમાઝ પઢવા આવતા. નમાઝ પછી બહાર નીકળતા બાદશાહ ઔરંગઝેબ ફકીરોના સવાલો પૂર્ણ કરતા, તેમની જે માંગ હોય તે પૂર્ણ કરતા. એ દિવસે પણ નમાઝ પછી બાદશાહ ઔરંગઝેબ દરેક ફકીરની માંગ પૂરી કરતા કરતા બહાર નીકળી રહ્યા હતા. ત્યારે એક નાજુક હાથ બાદશાહ તરફ લંબાયો. બાદશાહ ઔરંગઝેબે એ નાજુક હાથ તરફ એક નજર કરી. પછી એ હાથને પોતાના રુમાલથી ઢાંકી એ હાથમાંથી ચિઠ્ઠી લઇ લીધી. નકાબ પોશ ખુબસુરત બ્રાહ્મણ કન્યા શકુંતલાને નવાઈ લાગી. તેણે બાદશાહને પૂછ્યું,

“મારા હાથને ઢાંકીને આપે શા માટે મારી ચિઠ્ઠી લીધી ?”

બાદશાહ ઔરંગઝેબ બોલ્યા,

“ઇસ્લામમાં પરસ્ત્રીને સ્પર્શ કરવો ગુનાહ છે. વળી, એક ઔરતના હાથનું જાહેરમાં પ્રદર્શન પણ ઇસ્લામમા સ્વીકાર્ય નથી.”

આ શબ્દો સાંભળી પેલી શકુંતલાને બાદશાહ સલામત માટે માન થયું. નકાબ દૂર કરી તેણે બાદશાહને પોતાની ઓળખ આપી. અને કાશી-બનારસના સેનાપતિની અભદ્ર માંગણીની વાત કરી. બાદશાહ શકુંતલાને પોતાના મહેલમાં લઇ ગયા. પોતાની પુત્રી જેમ પોતાના મહેલમાં તેને થોડા દિવસ રાખી. પછી વિદાય કરતા કહ્યું,

“બેટા, તું તારા ઘરે પછી જા. તારા પિતા તારી ચિંતામાં દુઃખી થતા હશે. તારી ડોલી એક માસ પછી એ સેનાપતિને ત્યાં જવા ભલે નીકળતી”

શકુંતલા પિતાના ઘરે પાછી ફરી. પિતાએ પૂછ્યું,

બેટા, કોઈ રસ્તો નીકળ્યો ?”

“પિતાજી, હું બાદશાહ ઔરંગઝેબ પાસે ગઈ હતી. તેમણે મને કહ્યું કે તારી ડોલી સેનાપતિને ત્યાં જવા ભલે નીકળતી. પણ તેમણે મને પુત્રી કહી છે. એટલે મને આશા છે કે એક બાપ તેની પુત્રીની ઈજ્જત નિલામ નહિ થવા દે”

એક માસ પૂરો થયો. શકુંતલાની ડોલી સજીધજીને સેનાપતિને ત્યાં પહોંચી. હવસ ભૂખ્યો સેનાપતિ ખુશ હતો. એ ખુશીમાં તે ફકીરોને પૈસા લુંટાવતો હતો. જયારે તે પૈસા લુંટાવી રહ્યો હતો, ત્યારે એક ફકીરે તેનો હાથ પકડીને કહ્યું,

“હું મામુલી ફકીરી નથી. પૈસા મારા હાથમાં મુકીને મને આપ” અને સેનાપતિએ એ ફકીરના હાથમાં પૈસા મૂકયા કે તુરત એ ફકીરે સેનાપતિનો હાથ પકડી લીધો. મોઢા પર ઢાંકેલ કામળો દૂર કર્યો. અને બોલ્યો,

“હૂં બાદશાહ ઔરંગઝેબ છું. મોગલ રાજ્યના એક બ્રાહ્મણની પુત્રી પર ખરાબ નજર નાખી તે આખી હુકુમતને બદનામ કરી છે. તને તેની સજા મળશે”

અને બાદશાહ ઔરંગઝેબે ત્યાને ત્યાં જ આદેશ કર્યો,

“ચાર હાથીઓ સાથે સેનાપતિના હાથ પગ બાંધી દો. અને હાથીઓને જુદી જુદી ચારે દિશામાં દોડાવો.”

આમ એ સેનાપતિને જાહેરમાં ચીરી નાખવામાં આવ્યો. એ પછી બાદશાહ ઔરંગઝેબે એ બ્રાહ્મણના ઘર પાસે આવેલા ચબુતરામા બે રકાત નિફલ શુક્રાના (ખુદાનો આભાર માનતી) નમાઝ પઢી. અને ખુદાને દુવા કરતા કહ્યું,

“એ ખુદા હૂં તારો શુક્ર્ગુઝાર (આભારી) છું કે તે મને એક ગેર મુસ્લિમ કન્યાનો ઇન્સાફ કરવાની તક આપી”

પછી શકુંતલા સામે જોઈ બાદશાહ બોલાયા,

“બેટા, મને એક ગ્લાસ પાણી આપીશ.?” શકુંતલાએ બાદશાહને પાણી આપ્યું. બાદશાહે એ પાણી પીધું પછી બોલ્યા,

“બેટા, જે દિવસે તે મને ફરિયાદ કરી હતી, એ જ દિવસે મેં કસમ ખાધી હતી કે તને ઇન્સાફ અપાવ્યા પછી જ પાણી પીશ.”

આ ઘટના પછી એ વિસ્તારના પંડિતો અને મહાજનોએ ભેળા થઈ, જ્યાં બાદશાહ ઔરંગઝેબે બે રકાત નમાઝ પઢી હતી ત્યાં એક મસ્જિત બનાવી. એ જ મસ્જિત એટલે કાશી-બનારસની ઐતિહાસિક “ધનેડા મસ્જિત”. એ મસ્જિતમા મુકાયેલી તકતી બાદશાહ ઔરંગઝેબના ઇન્સાફની સાક્ષી પુરતી આજે પણ હયાત છે.

 

(Courtesy: https://mehboobudesai.wordpress.com/)

નાહક આંગળી દેખાડવા જેવું………ગની દહીંવાલા

chandramajevun

ફૂલો ઘણાં અર્થો તણા મહેકી જશે ‘વફા’…..મુહમ્મદઅલી વફા

જે કંઈ કરો છો અન્ય પર, ખુદ પર કરી જુઓ,
આ આયનો નિજ પર જરા કો’દી ધરી જુઓ.

.

માનવ તણા બસ રકત ની ગંગા વહે છે બધે,
હિમ્મત જરા પણ હોય તો એમાં તરી જુઓ.

.

પુષ્પો બનો ,ખૂશ્બુ બનો, શોભા બની રહો,
આગમન થાતાં પાનખરનું બસ ખરી જુઓ.

.

ઊતરી જશે આ જિંદગી ભરનો નશો વફા,
માસૂમ દિલ ના આંસુઓ હૈયે ભરી જુઓ.

.

ફૂલો ઘણાં અર્થો તણા મહેકી જશે ‘વફા’,
પ્રેમાળ શબ્દોનું જ વાવેતર કરી જુઓ.

 મયખ઼ાને મેં બસ જ઼હર કા ઇક જામ બચા હૈ….ગૌહર રઝા

.

ઐ મેરે વતન, મેરે વતન, મેરે વતન, બોલ

કશકોલ કા તેરે કહીં કુછ દામ બચા હૈ

.

હુક્કામ ને ક્યા હાલ કિયા મુલ્ક કા દેખો

હર શહર મેં, હર ગાઁવ મેં કોહરામ મચા હૈ

 .

ગર્મી કા વો આલમ હૈ કે સબ સૂખ ગયા હૈ

મયખ઼ાને મેં બસ જ઼હર કા ઇક જામ બચા હૈ

.

દાવા થા કે ઉસ પાર ઉતારેંગે, મગર અબ

ડૂબી હુઈ કશ્તી કા ફ઼ક઼ત નામ બચા હૈ

.

ઇસ મુલ્ક કે પૈમાન કો જો રૌંદ રહા હૈ

ઉસ શખ઼્સ કા કહના હૈ, અભી કામ બચા હૈ

.

દો વક઼્ત કી રોટી પે બહુત ફ઼ખ઼્ર થા હમ કો

ઇજ઼્જ઼ત બચી અપની, ના હી ઇકરામ બચા હૈ

.

સબ લગ ચુકે ઇલ્જ઼ામ યા કુછ ઔર હૈ બાક઼ી

ફિર પૂછ લો ઉસ સે, કોઈ ઇલ્જ઼ામ બચા હૈ

.

પૂછા, તેરે તરકશ મેં કોઈ તીર હૈ બાક઼ી

બોલા મેરે તરકશ મેં અભી ‘રામ’ બચા હૈ

નોટબંધીની રામાયણ—હનીફ સાહીલ

સાવ ખોટા છે નિર્ણયો એના; એમ આખું જહાન બોલે છે,

.

.

નોટબંધીની શાન બોલે છે, આ શ્રમિક ને કિસાન બોલે છે,

ધક્કામુક્કીમાં થઈ ગયા ઘાયલ, દેહ પરનાં નિશાન બોલે છે.

.

મારા પૈસા મને નથી મળતા; સર્વ વૃદ્ધો, જવાન બોલે છે,

કેટલા પામશે હજી મૃત્યુ; સાંભળો જઈ સ્મશાન બોલે છે.

 .

કેટલાં ગામમાં નથી બૅંકોં, એમ કેટલાંય ગામ બોલે છે.

ઘરમાં ખાવાનું કંઈ રહ્યું જ નથી; દ્વાર, બારી, મકાન બોલે છે.

 .

કોઈ ગ્રાહકો હવે નથી મળતા; હાટ બોલે, દુકાન બોલે છે.

દેશ આખું કતારમાં ઊભાં; દેશ મારો મહાન બોલે છે.

.

ભૂખના માર્યાં પશુપંખી, ને રખડતાં આ શ્વાન બોલે છે.

આ તે કેવી છે કયામત આવી, આખું હિન્દુસ્તાન બોલે છે.

 .

ચેનથી ચાર જણાં સૂતાં છે; એમની આનબાન બોલે છે.

એક ઘરમાં કરોડો રૂપિયા છે. એક ખાલી મકાન બોલે છે.

.

‘આપણી વાત’થી છળે છે એ, મૂંગા-બહેરા છે કાન બોલે છે.

કાળું ધન શોધી-શોધી કાઢીશું, એવું-એવું પ્રધાન બોલે છે.

.

બીજ ખાતર બધાને મળવાના; એમ ખેતીપ્રધાન બોલે છે.

સાવ ખોટા છે નિર્ણયો એના; એમ આખું જહાન બોલે છે,

 .

ભયથી બોલે નહીં પ્રજા સાહિલ; ‘મહાન માણસ મહાન’ બોલે છે.

 .

(સૌજન્ય:નીરિક્ષક  1 જાન્યુ.2017)

માંસનો લોચો—–ભરત મહેતા

 

માંસનો લોચો

ગાય બની જાય!

ગાય તો ગાંડું ગામ બની જાય!

ગામ પછી પૈગામ બની જાય!

બાબરીદાદરી ઉનાપૂના

નવા હો કે જૂનાં-જૂનાં…

એનું મોટું નામ બની જાય!

નાનું સરખું ધામ બની જાય!

હત્યારાનું કામ બની જાય!

રાવણમાંથી રામ બની જાય!

સહુને સૌના દામ મળી જાય!

ફાંસી નહીં ફૂલ માળ મળી જાય!

નામ તો એનું મહાન બની જાય!

સંસદ એની શાન બની જાય!

દેશ ભલે સ્મશાન બની જાય!

(ભલભલા આરોપીઓની કોર્ટમાંથી બાઇજ્જત મુક્તિ જોતાં…)

 

(સૌજન્યઃનીરિક્ષક ૧ જન્યુ.૨૦૧૭)

ઘણાં વર્ષો તણો ઇતિહાસ ભજવાયો ફકત પળ માં—મુહમ્મદઅલી વફા

મુકદ્દરની લકીરો પણ હતી આડી જરા કળ માં,

અમારી પ્યાસ પણ છીપી નહીં, રે’વાં છતાં જળ માં

<>

અમે દર્દો વિના કૈં પણ અહીં વ્હેંચી નહીં શક્યાં,

અમારી જિંદગી પૂરી થઈ રંગીન સહુ છળ માં

 <>

ઉભય એ સામ સામે આવતાં- બોલી નહીં શક્યાં,

ઘણાં વર્ષો તણો ઇતિહાસ ભજવાયો ફકત પળ માં

<>

સુરાહીમાં હૃદયની પ્રેમનું ટીપું નહીં નાંખ્યું,

હવે શોધો ન સંવેદન મળેલા જામનાં તળ માં

<>

જરા આ કાન સરવા રાખશો તો, સાંભળી શકશો,

’વફા’ જીવન વહી ચાલ્યું નદીના શાંત ખળ ખળ માં

(Video source: Images of Gujarat Mass acre)

બોલ! ક્યાં જઇ તુ લોહી ઢોળશે?….—મુહમ્મદઅલી વફા

બોલ! ક્યારે જબાં આ ખોલશે?.

બોલ ! કયારે તુ સાચું બોલશે?.

બોલ! માણસની ય કીમત ખરી?

બોલ! ક્યાં જઇ તુ લોહી ઢોળશે?.

 <>

બોલ!કોઈ ધરમ તારો ખરો?

બોલ!કોઈ કરમ તારો ખરો?

બોલ! ક્યાંથી અદાવત તેં ગ્રહી?

બોલ! ગુસ્સો નરમ તારો ખરો.?

 <>

બોલ !કયાંથી તુ જાનો લાવશે?

બોલ!કોણ આ કરમથી ફાવશે?

બોલ! શું બોલશે? તુ લોકમાં?

બોલ! આ આગને ક્યાં ઠારશે?.

<>

બોલ ! આંખો કદી મળશે ખરી?

બોલ! કરૃણા નદી વહેશે ખરી?

બોલ! નફરત તણા બીજો થકી

બોલ !પ્રણય કથા ફળશે ખરી?

<>

બોલ! વિશ્વાસ ક્યાં કરવો હવે?

બોલ! આ હાથ ક્યાં ધરવો હવે?

બોલ!આંખો બધી તકતી ફરે,

બોલ! આપ્રેમ કયાં ભરવો હવે.?

<>

બોલ! જખમો તણી યાદી ઘણી

બોલ! વિશ્વાસની ખૂશ્બૂ ઘટી.

બોલ! જાશે ચમનમાં કોઈ પણ?

બોલ! કંટક તણી ઇજ્જત વધી

<>

બોલ! દોસ્તો પણ અગન થઇ ગયા

બોલ! જો ભાઇ દુશ્મન થઇ ગયા

બોલ! લાવીશ કહે કયાંથી વફા

બોલ!આ દૂર સ્વજન થઇ ગયા.

<>

(બોલશબ્દ પ્રયોગ ફૈઝ અહમદ ફૈઝની નઝમના સૌજન્યથી)

કફન દેહનું ને કદી ચાદર થઈ….મુહમ્મદઅલી વફા

દાસતાં મુજ દર્દની સરભર થઈ
વાત એ અંગત છતાં ઘરઘર થઈ

 

આમ તો એ ગુલ કપાસો નું હતું
કફન દેહનું ને કદી ચાદર થઈ.

એવું વળી શું છે ?— રાજુલ ભાનુશાલી

rajul-001

ફેસબૂક પર”ગઝલતો હું લખું”ગ્રુપના મિત્રોનો ગઝલ સંગ્રહ ‘સંગતિ’માં અઢાર ગઝલકારોની છ ગઝલો મળીને કુલ 108 ગઝલો સમાવિષ્ટ થઈ છે.’બઝમેવફા’માં અગિયારના ક્રમનાં શાયર રાજુલ ભાનુશાલીની ગઝલ  પોસ્ટ કરતાં ,અહોભાવની લાગણી વ્યકત કરતાં…”સંગતિ’ના મિત્રોનો આભારમાનું છું.

ક્રમે ક્રમે બધા શાયરોની એક એક કૃતિ ફોટા સહિત પ્રકટ કરવાની ઇચ્છા છે.આશા છે ‘સંગતિ’નાં શાયર દોસ્તો એને સ્વીકૃતિ આપશે.

..’બઝમે વફા’ 20 ડીસેમ્બ ર16

હવે કંટકોથી સંબંધ જોડશો ના—મુહમ્મદઅલી વફા

સંબંધો કદી સાકી થી તોડશો ના

મળી છે ગુલાબી સુરા ઢોળશો ના

>

બચેલું પહેરણ થશે ચીંથરાંઓ

હવે કંટકોથી સંબંધ જોડશો ના

>

જશે એ જરી વારમાં પીગળી બસ

બરફના હ્રદય પર છબી દોરશો ના

>

ઊડી એ જવાનું કબૂતર બનીને

કદી ભેદ પિંજર બધે ખોલશો ના

>

વફાનો અહીં છે એક ભેદ છાનો

લઈ સોય શંકા તણી ભોંકશો ના

માગનારાની દુઆ ઓછી પડી….મુહમ્મદઅલી વફા

એમના કંઠે તૃષા ઓછી પડી
ને અહીં અમને સૂ રા ઓછી પડી.

આપનારા હાથ લંબાયા નહી
માગનારની દુઆ ઓછી પડી.

આ હથીલું દર્દ પણ ક્યાં થી મળ્યું
કેટલી આપી દવા ઓછી પડી.

બૂઝવામા દીપ ક્યાં મોડો પડયો
જાલિમ જમાનાની હવા ઓછા પડી.

કબર ની સંકડાશ મા પોઢી ગયો
આ ધરા પર તો જગા ઓછી પડી.

ચાહવાનું એક બસ કારણ હતું
આ જગતની વેદના ઓછી પડી.

ઝાંઝવાનુ રૂપ બદલાયું નહી
મૃગલાઓની ઝંખના ઓછી પડી

દિલ જિગર જિવન બંધુ અર્પી દીધું
તો ય કેછે કે “વફા’ ઓછી પડી.

સળગતી રકતની હોળી ઉપર જીવવાનો હક આપો –મુહમ્મદઅલી વફા

સળગતી રકતની હોળી ઉપર જીવવાનો હક આપો.

અમારી રીતથી અમને જરા મરવાનો હક આપો.

 >

ધરા નીચે જવાનું તો  બધાએ છે સતત નિશ્ચિત

ધરા પર પણ  અમનથી કંઈક રહેવાનો હક આપો.

 >

તમે જાતે ઉછેર્યાં છે, બધા  આ ઝાડો ને ફૂલો,

હવે ધીરજ જરા ધરજો,   મહેકવાનો  હક આપો.

 >

અમારા ખૂનથી,  બૂઝશે નહીં આ પ્યાસો ધરતીની,

અમારા પ્રેમથી  દિલબરને  , ભીંજવવાનો  હક આપો.

 >

મળી જાયે  કદી આનંદ તો  ઊછળે છે સહુના મન,

કદી કો’ વેદના પીડે, જરા  રડવાનો  હક આપો.

 >

અમોને હક કદી આપો ,જીવી લઇએં ઇજ્જતથી

અરે! આપો  કદી અમને,  જરા હસવાનો હક આપો.

 >

તમારા દાવ પેચોથી   ન વીંધો  આ  તડપતાં દિલ,

કદીતો પ્રેમ ની તકતી જરા ભણવાનો  હક આપો.

 >

’વફા’ આદત નથી ભીખો તણી, પણ આ વિનંતી છે,

ગણી માનવ અમોને ચિંતનો કરવાનો હક આપો.

અશ્રુ બની આંખો થકી ઢળતા રહીશું દોસ્ત…………મુહમ્મદઅલી વફા

v-s-b-nove-16-001(સૌજન્ય:વ.સમાચાર  નવેંબર2016)

શબ્દો તણાં ટંકારને બોદો કર્યો…મુહમદઅલી વફા

શબ્દો તણાં ટંકારને બોદો કર્યો

ભાષા  થકી તેં કેટલો ધોકો કર્યો

>

માતમ કરે આ કાફિયા ની છાતીઓ

તેં ગઝલના હૈયા મહીં ગોબો કર્યો

ભર વસંતે એમનું રૂઠી જવું_મુહમ્મદઅલી વફા

તે સુરાનું  આંખથી ખૂટી જવું,

ને હ્રદયના જામનું ફૂટી જવું.

 <

વાળ આંખો માં કોઈ આવી ગયો,

લાગણીના તારનું તૂટી જવું.

<

થઈ ત્રિશંકુ મંઝિલ બધી તરફડી,

કાફલાની   હામનું  ખૂંટી જવું.

<

કેસૂડાના રંગ ફિક્કા થઈ ગયા,

ભર વસંતે એમનું રૂઠી જવું.

<

પ્રેમનો હિમાળો ગરમાયો નહીં,

રૂપનું સૂરજ બની વરસી જવું.

<

વેદનાની ચાંદની વરસી પડી,

કંટકોનું આભમાં ખૂંપી જવું.

 <

ધાર છાતીની ‘વફા’ ફાટી ગઈ,

ભર બજારે દિલ તણું લૂંટી જવું,

બહુ ઘેરાય છે આકાશ તો વરસાદ આવે છે……. ગુલામ અબ્બાસ ‘નાશાદ’

વ્યથિત થાયે હદય તો હોઠ પર ફરિયાદ આવે છે;

બહુ ઘેરાય છે આકાશ તો વરસાદ આવે છે.

કોઈ પણ સમજૂતિ શરણાગતિથી કમ નથી હોતી;

લડીને થાકે છે હથિયાર તો સંવાદ આવે છે.

ઘણીવેળા હદય ચાહે કે કરીયે મનને ગમતું કાર્ય;

થીજેલા રક્તમાં પણ કો’ક દી ઉન્માદ આવે છે.

બને તો જાળવો વહેવારમાં પણ થોડું કંઈ અંતર;

નિકટતામાંજ તો આગળ જતાં વિખવાદ આવે છે.

ભટકવાની ન ગુંજાઈશ રહે જો સાંભળો એને;

તમારા ખુદના અંતરમાંથી છાનો સાદ આવે છે.

વિફળતાને જિરવવી એટલી સહેલી નથી “નાશાદ”;

યુવાનીમાં કરેલી ભૂલ હજી પણ યાદ આવે છે.

(Coutesy:facebook)

ન્યુ માર્કેટ ટોરન્ટો, કેનેડામાં એક શાનદાર ઉર્દૂ મુશાયેરો:.કેટલક ઉર્દૂ શાયરોનાં ચુનંદા શેરો….તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી

 

1-બશારત રેહાન(મીસીસાગા,કેનેડા)

ગલત હૈ કિ તુમસે મોહબ્બત નહીં હૈ

મગર ઇસમેં પેહલીસી શિદ્દત નહીં હૈ

તેરી બે વફાઈ પે મસરૂર હૈ હમ

હમેં અબ વફાઓંકી હાજ્ત નહીં હૈ

2-ફરઝાના ફરહત(લંડન,ઇંગ્લેન્ડ)

નઝારે ખ્વાબકી સુરત નજરમેં કૈદ રહતે હૈં

મોહબત કે દીવાને અપને ઘરમેં કૈદ રહતે હૈં

પતા દેતે હૈં મુઝકો કિસી રોશન સવેરે કા

મેરે સીને ઉજાલોંકે અસરમેં કૈદ રહતે હૈં

3-નસરીન સૈયદ (મીસીસાગા,કેનેડા)

હર્ફ હુસ્ને કલામ તક પહુંચા

જબ સુખ્ન તેરે નામ તક પહુંચા

વારી જાઉં મેં શાહે ઇશ્ક તેરે

ચલ્કે ખુદ,મુઝ ગુલામ તક પહુંચા

4-મુનવ્વર જહાં મુનવ્વર(મીસીસાગા,કેનેડા)

નિકલ કર તેરી ઉલ્ફત કે અસર સે

ન ગિર જાઉં કહીં અપની નજર સે

યુંહી બસ રહ કા દિલ રખ રહી હું

થકી હું કબ મોહબ્બતકે સફર સે

5-મુહમ્મદઅલી વફ(બ્રામ્ટન,કેનેડા)

સર તો મેરા મોજુદ થા પત્થર નહીં મીલા

જાલિમ કો આસ્તીન મેં ખન્જર નહીં મીલા

સાકી દુઆ યહી હૈ કિ બંદ હો યે મયખાને

તિશના લબી રહી કોઈ સાગર નહીં મીલા

6-કફીલ અહમદ(મીસીસાગા,કેનેડા)

શોલોં મેં બસે દેખ કે હમ અપને હી ઘરકો

કિસ તરહ દે દાદ હમ અપને હી હુનર કો

મંઝિલકા નિશાં હમને તો પાયા હી નહીં હૈ

ફિર કૈસે કરે ખત્મ હમ અપને સફર કો

7-જમાલ અહમદ અંજુમ(ટોરન્ટો,કેનેડા)

હમ હૈ મસ્લુબ,સરે દાર હૈ હમ

મિસ્લે મન્સૂર ગુનેહગાર હૈ હમ

ડોલી ગમકે ઉઠાયે શાનો પર

એક ઉજડા હુઆ દયાર હૈ હમ

8-તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી(ન્યુમાર્કેટ,કેનેડા)

તુઝસે બિછ્ડકે સચ હૈ કિ રોયા ભી નહીં મેં

યે ઔર બાત,ચેનસે સોયા ભી નહીં મેં

ઇઝ્હારે મોહબ્બત મેં પહેલ કોન કરેગા?

વો હૈ અગર ખામોશ,તો ગોયા ભી નહીં મેં

9-દરખ્શાં સિદ્દીકી(ટોરન્ટો,કેનેડા)

ઉમર કટ જાયે આસ્તાને મેં

ઝિકરકી મેહફિલેં સજાનેમેં

માંગતી તુઝસે હૈ દરખ્શાં વો

હે જો કુછ તેરે ખઝાનેમેં

ન્યુ માર્કેટ ટોરન્ટો, કેનેડામાં એક શાનદાર ઉર્દૂ મુશાયેરો:…..તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી

યુનીવર્સીટી ઑફ કરાંચી ગેજ્યુએટ ફોરમ ના ડાયરેક્ટર તસ્લીમ ઇલાહી  ઝુલ્ફી અને બોર્ડ ઑફ ડાયરેકટર્સ તરફથી  ફરઝાના ફરહત (લંડન-ઇંગ્લૅંડથી આમંત્રિત ખસૂસી મહેમાન) ના કાવ્ય  પુસ્તકનું વિમોચન અને ઉર્દૂ મુશાયરાનું આયોજન થયું  હતું.

પ્રોગ્રામના પહેલા ભાગમાં માં વિમોચન વિધી અને બીજા ભાગમાં  મુશાયરાનું આયોજન  હતું.

ગઝાલા શાહીને  સંચાલનની વિધી નિભાવતાં મહેમાનો,શાયરો અને શ્રોતાઓનું સ્વાગત.કર્યુ હતું.

પ્રથમ જનાબ  જાવિદ હસને હમ્દ,અને ના’ત સુંદર લહેજામાં સંભળાવી હતી.

તે પછી જનાબ તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફીએ  NED University Karachi VC (R)પ્રોફેસર મુનીર હસન ને પુસ્તકના વિમોચન માટે વિનંતી કરતાં ,તેમણે ફરઝાના ફરહત ના  કાવ્ય પુસ્તકનું વિમોચન  કર્યું હતું.

પ્રમુખ  વકતા જ.ઝુલ્ફીએ મહેમાન કવિયત્રી ફરઝાના ફરહત નો પરિચય આપયો  હતો અને એમના કાવ્ય  પુસ્તક  નું  રસદાયી વિવેચન કર્યું હતું.એમના હસ્તે  મોહતરમા ફરઝાના ફરહતને”અલ.જામિયા એવોર્ડ ઑફ એક્સેલંસ-2016” પણ એનાયત  કરવામાં આવ્યો હતો.

એના જવાબમાં  મહેમાન કવિયત્રીએ ફોરમ અને જ.ઝુલ્ફીનો ગદગદિત કંઠે આભાર માન્યો હતો.

વિરામ બાદ ટોરંટોના નામી ઉર્દૂ  શાયરોએ  પોતાની ઉત્તમ  રચનાઓથી શ્રોતાઓને આનંદિત કરી દીધા હતા.

ગઝાલા શાહીન,અતા રશદ,મેહમૂદ નાસિર,કફીલ અહમદ,અબ્દુલ સલામ આરિફ,બશારત રેહાન,નશરીન સૈયદ,જમાલ અનજુમ, મુનવ્વર જહાં મુનવ્વર,દરખ્શાં સિદ્દીકી,અનવર ખાન રીઝવી,મુહમ્મદઅલી વફા,તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી અને ફરઝાના ફરહતે ભાગ લીધો હતો.

નીચે જણાવ્યા  મુજબના કેટલાક  ખાસ શ્રોતાગણોંએ  પણ  મુશાયરાને રોનક બખ્શી હતી.

આસીફ જમાઈ,આદિલ સીદ્દીકી,અમીર સૈયદ,સમીના ખાન,મુબારક શકૂર,મંઝૂર શાદ,ઇબ્રાહીમ(બાબુ)પાંચભાયા,મો.દાવુદ ભૈડુ,જાવિદ સૈયદ,શોયેબ આલમ ,ઉમર અલી કાશીફ હસન,બેગમ મુનીર  વિ.એ ભાગ લીધો હતો.

જ.તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી( ડાયરેક્ટર  યુની.ઑફ કરાચી ગ્રેડ્જ્યુટ્સ ફોર્મ કેનેડા) એ આભાર વિધી કરી હતી.

ટોરન્ટો 27 નવે.2016

કેટલક ઉર્દૂ શાયરોનાં ચુનંદા શેરો:

1-બશારત રેહાન(મીસીસાગા,કેનેડા) 

 ગલત હૈ કિ તુમસે મોહબ્બત નહીં હૈ

મગર ઇસમેં પેહલીસી શિદ્દત નહીં હૈ

 તેરી બે વફાઈ પે મસરૂર હૈ હમ

હમેં અબ વફાઓંકી હાજ્ત નહીં હૈ

 

2-ફરઝાના ફરહત(લંડન,ઇંગ્લેન્ડ)

 નઝારે ખ્વાબકી સુરત નજરમેં કૈદ રહતે  હૈં

મોહબત કે દીવાને અપને ઘરમેં કૈદ રહતે હૈં

 પતા દેતે  હૈં મુઝકો  કિસી રોશન સવેરે કા

મેરે સીને ઉજાલોંકે અસરમેં કૈદ રહતે હૈં

 

3-નસરીન સૈયદ (મીસીસાગા,કેનેડા)

 હર્ફ હુસ્ને કલામ તક પહુંચા

જબ સુખ્ન તેરે નામ તક પહુંચા

 વારી જાઉં મેં શાહે ઇશ્ક તેરે

ચલ્કે ખુદ,મુઝ ગુલામ તક પહુંચા

 

4-મુનવ્વર જહાં મુનવ્વર(મીસીસાગા,કેનેડા)

 નિકલ કર તેરી ઉલ્ફત કે અસર સે

ન ગિર જાઉં કહીં અપની નજર સે

 યુંહી બસ રહ કા દિલ રખ રહી હું

થકી હું કબ મોહબ્બતકે સફર સે

 

5-મુહમ્મદઅલી વફ(બ્રામ્ટન,કેનેડા)

 સર તો મેરા મોજુદ થા પત્થર નહીં મીલા

જાલિમ કો આસ્તીન મેં ખન્જર નહીં મીલા

 સાકી દુઆ યહી હૈ કિ બંદ હો યે મયખાને

તિશના  લબી રહી કોઈ સાગર નહીં મીલા

 

6-કફીલ અહમદ(મીસીસાગા,કેનેડા)

 શોલોં મેં બસે દેખ કે હમ અપને હી ઘરકો

કિસ તરહ દે દાદ હમ અપને હી હુનર કો

 મંઝિલકા નિશાં હમને તો પાયા હી નહીં હૈ

ફિર કૈસે કરે ખત્મ હમ અપને સફર કો

 

7-જમાલ અહમદ અંજુમ(ટોરન્ટો,કેનેડા)

 હમ હૈ મસ્લુબ,સરે દાર હૈ હમ

મિસ્લે મન્સૂર ગુનેહગાર હૈ હમ

 ડોલી ગમકે ઉઠાયે શાનો પર

એક ઉજડા હુઆ દયાર હૈ હમ

 

8-તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી(ન્યુમાર્કેટ,કેનેડા)

 તુઝસે  બિછ્ડકે સચ હૈ કિ રોયા ભી નહીં મેં

યે ઔર બાત,ચેનસે સોયા ભી નહીં મેં

 ઇઝ્હારે મોહબ્બત મેં પહેલ કોન કરેગા?

વો હૈ અગર ખામોશ,તો ગોયા ભી નહીં મેં

 

9-દરખ્શાં સિદ્દીકી(ટોરન્ટો,કેનેડા)

 ઉમર કટ જાયે આસ્તાને મેં

ઝિકરકી મેહફિલેં સજાનેમેં

 માંગતી તુઝસે હૈ  દરખ્શાં વો

હે જો કુછ તેરે ખઝાનેમેં

થોડી બોલતી તસ્વીરો:15253530_10208707899549494_7654175022729345937_n15202758_10208707898629471_249651511871020451_n

15253559_10208707898189460_4880064545622529292_n15203217_10208707899189485_2260695431881685817_n15171288_10208707898909478_8160606425173585660_n15219391_10208707897749449_8197893119938378029_nmushayera-b15253530_10208707899549494_7654175022729345937_n

હો નામ તુજ હોઠે મરણ આવી પડે _મુહમ્મદઅલી વફા

 

ખેતર લચેલા માય રણ આવી પડે,

વર્ષા મુખે  જો આવરણ આવી પડે.

 

આ મૃગજળની પરબ લઈ બેઠાં તમે ?

જો શું થશે  પ્યાસું હરણ આવી પડે?

 

કો ડૂબનારા ની જશે આશા વધી,

એની કને ઇચ્છા શરણ આવી પડે.

 

ભીંજાય હોઠો શુષ્ક  એના સ્વપ્નના,

યાદો તણા નગરે   ઝરણ આવી પડે.

 

ઉપમાં પછી ક્યાં શોધશું  આ ચાંદની?

એના ઉપર  હરદમ  ગ્રહણ આવી પડે.

 

ઇચ્છા રહી એકજ જિવન મહિ બસ વફા

હો નામ તુજ હોઠે મરણ  આવી પડે.

 

મેહમૂદ મારા મિત્ર !….મેહમૂદ દર્વીશ((ફલીસ્તની અરબી કવિ)

મેહમૂદ  મારા મિત્ર !

દુ:ખ એવું શ્વેત પક્ષી છે

જે મેદાને જંગની પાસે પણ  કદી નથી  ફરકતું

ફૌજીના  માટે દુ:ખ એ મહા પાપ છે

ત્યાં તો માત્ર એક યંત્ર હોંઊ છું

જે આગ ઓકે છે

અને આખા પ્રદેશને એક એવા શ્યામ પક્ષીમાં  પરિવર્તિત કરી દે છે

જે ઉડ્ડયન નથી કરી શકતું

અને તમે હવે ઉંબરા પર ઉભા છો

આવો,અંદર  આવો,અમારી સાથે  બેસો

અને અરબી કોફીની ચૂસ્કી  લો

કદાચિત્ તમે પણ એવું  મહેસુસ  કરો તમે પણ ઇન્સાન  છો,જેવા અમે  છીએ

(ઘેરાબંદીના સમયે)

માં ! શું અમારાંથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ છે?

શું એ જરૂરી છે કે આપણે બે વખતે  મરીયેં?

એક વખત તો જિંદગી માં મર્યા

અને એક વાર જિંદગીના  પછી

હે બેદના જંગલો !

શું તમને એ યાદ રહેશે  કે

જેને બીજી મૃત વસ્તુઓની જેમ

તમારા  ઉદાસ  પડછાયા માં જેને ફંગોળેલો..તે એક મનુષ્ય હતો ?

શું તમને એ યાદ રહેશે  હું પણ મનુષ્ય છું.

દેશવટા થી પત્ર:

લુપ્ત  થતા  શબ્દોમાંથી  પસાર થનારા

તમારા તરફથી તલવાર અમારા તરફથી ખૂન

તમારા તરફથી પોલાદ

અમારા તરફથી અમારું માંસ

તમારા તરફથી એક વધુ  ટૅંક

અમારા તરફથી પત્થર

તમારા તરફથી અશ્રુ ગેસ

અમારા તરથી તેજ આંસુઓ અને વર્ષા

અમારા ઉપર અને તમારા ઉપર પણ આકાશ

અમારા  માટે અને તમારા માટે પણ એકજ કવચ

એટલાં માટે  હવે લઈ લો  અમારા રક્તમાંથી  તમારો  હિસ્સો

અને વિદાય  થાઓ

જાઓ !ચાલ્યા જાઓ  કોઈ નાચગાનની મહેફિલમં

અમારે તો  હજી સીંચાઈ  કરવાની છે

ફૂલોની,શહીદોની

અમારે  તો હજી વધુ  જીવિત રહેવું છે

જ્યાં સુધી શક્યતા સાથ આપે.

  (ઉર્દૂ અનુવાદ પર થી ગુજરાતીમાં અનુવાદ…..બઝમે વફા)

પ્રેમનો કાચો ઘડો ફૂટી ગયો.….મુહમ્મદઅલી વફા

ભૂલથી એ હાથ જ્યાં ઊઠી ગયો,
ભેદ જે છાનો હતો ખૂલી ગયો.

 

દીકરીને છોડતાં માં જો રડી,
આંસુનો જળધોધ પણ ખૂટી ગયો.

 

તાંતણો કાચો હતો એ પ્રેમનો,
વહેમના એક પથ્થરે તૂટી ગયો..

 

વાયરો નફરત તણો એવો વહ્યો
લાગણીનો હાથ પણ છૂટી ગયો..

 

ત્યાં ધસી આવ્યાં વિરોધોનાં વમળ
પ્રેમનો કાચો ઘડો ફૂટી ગયો.

 

ત્યાં હતી ગમની મતા દુ:ખના ઘરો,
કાળ આવી ને તુ શું લૂંટી ગયો.?.

 

નાંખશે સાકી હવે ક્યાં તુ સુરા?

જામ ધીરજનો ‘વફા’ ફૂટી ગયો.

 કંટકોના પ્યારને જોતો રહ્યો-મુહમ્મદઅલી વફા

પૂષ્પના અણસારને જોતો રહ્યો

ભેદની દીવારને જોતો રહ્યો.

 

શૂષ્ક એ વ્યહવારને જોતો રહ્યો.

દર્દની વણજાર ને જોતો રહ્યો.

 

દામન મહિ આવી કદી ખૂંપી ગયા,

કંટકોના પ્યારને જોતો રહ્યો

 

સાવ ખાલી જેબ ને આ   જામ પણ,

એ બધા પીનારને જોતો રહ્યો.

 

ફૂલ સહુ આવીને તોડી ગયા,

બાગમાં એ ખારને જોતો રહ્યો.

 

કાફલો આ નંદ તણો વહેતો રહ્યો,

દર્દના ગુબારને જોતો રહ્યો.

 

ના સલામો આખરી એણે સૂણી

એ વફા બસ દ્વારને જોતો રહ્યો.

 

ઘર વફા એનું સતત બળતું રહ્યું

રાગના મલ્હારને જોતો રહ્યો.

 

દર્દની તાસીરને જોતો રહ્યો…….મુહમ્મદઅલી વફા

ખ્વાબની તાબીરને જોતો રહ્યો

દર્દની તાસીરને  જોતો  રહ્યો

>

વારનું કારણ સમજવું  ના નથી,

દોસ્તની તસવીરને જોતો રહ્યો.

>

જે થવા સર્જાયેલુ તે થઈ ગયું

હું હવે તકદીરને જોતો રહ્યો.

>

હાથમાં  મારા રહી ધોકો કર્યો

બે શરમ શમ્શીરને જોતો રહ્યો.

>

ગમ નથી  મુજને પરાજયનો જરા

હું વફા તકસીરને  જોતો રહ્યો.

તકસીર=ભૂલ

હવે ખામોશી પણ સદા થઈ ગઈ છે _ મુહમ્મદઅલી વફા

 

 

દરદ ની ઘડીઓ દવા થઈ ગઈ છે.

બધી શાંત રાતો સભા થઈ ગઈ છે.

 

બધા શબ્દ આવી ગળામાં રૂંધાયા,

હવે ખામોશી પણ સદા થઈ ગઈ છે.

 

હવે સ્મિત ને પણ જરા રોકી લેશો

અતાઓ તમારી વ્યથા થઈ ગઈ છે.

 

સપન સોન વર્ણા ને ઇચ્છાનાં મહેલો

બધી કલ્પનાઓ હવા થઈ ગઈ છે.

 

ધરા પર તમોને હવે ક્યાં નડીશ હું

ધરાની નીચે કંઈ જગા થઈ ગઈ છે.

 

તમારો આ પાલવ હવે ક્યાંથી છૂટે

ઘણા બે વફા થી ‘વફા’ થઈ ગઈ છે.

તે દોસ્તીના કાફલા કયાં પગ કરી ગયા_મુહમ્મદઅલી વફા

શાયદ સમયના બાગના  પર્ણો ખરી ગયાં

યારબ જિવન ના કઇ રીતે વર્ષો વહી ગયાં

>

જેને મળું એતો હવે લાગે અજનબી મને

તે દોસ્તીના કાફલા કયાં પગ કરી ગયા

>

થાકી ગયો છું હું હવે મારોજ બોજ થઈ

મારાજ પડછાયા મને કયાં લઈ ડૂબી ગયા

>

લાશો ફરી સદીઓ તણી કાંધ ક્ષણ ની લઈ

ક્ષણના બધાયે કાફલા સદીઓ બની ગયા

>

તોયે ન મેં નિરખી કદી મારી અસલ છ્બી

આવી બધા મિત્રો સતત દર્પણ ધરી ગયા

>

કારણ નહીં એનું છતાં મેં તો હસી દીધું

કારણ વગર રસ્તા મહીં મિત્રો મળી ગયા

>

આવ્યા હતા જોને’વફા’ ખાલી હાથ લઈ

પાછા ગયા તો કેટલા દરદો ભરીગયા

ઊઠાવ કાફલો ,અહીંનો પડાવ છોડી દે……ગની દહીંવાળા

નિરાશ જીવ,ન મનને મનાવ,છોડી દે,

ઊઠાવ કાફલો ,અહીંનો પડાવ છોડી દે.

સહ્યા છે ખૂબા જ જમાના ઘાવ,છોડી દે.

હૃદયના દર્દ વધુ ના સતાવ,છોડી દે.

કિનાળો હો કે વમળ,ભેદભાવ છોડી દે.

પ્રભુના આશરે સાગરમાં નાવ છોડી દે.

હંમેશા લાગણીઓમાં  રચ્યા પચ્યા રે’વું,

હૃદયને કોઈ  કહો:આ સ્વભાવ છોડી દે.

દુ:ખી રહીને સુખી થઈ શકાય છે અહીંયા,

પ્રહાર ઝીલ જગતનાં, બચાવ છોડી દે.

છુંપું છે હારની સાથેજ જીતનું ગૌરવ,

જો હોય જીતની બાજી ,તો દાવ છોડી દે.

‘ગની’,હૃદયનીતમન્ના લૈ સફર કરશું,

જમાનો સાથ  જો છોડે તો સાવ છોડી દે.

(સૌજન્ય:મહેક  પ્ર.69)

છે ‘શૂન્ય’ નામનો પર્યાય આજે ‘પાલન પુર’ —— શકીલ કાદરી

shoonya

(સૌજન્ય:જનાબ શકીલ કાદરી સા. ફેસબૂક)

 

‘બઝમે વફા’ માં શૂન્ય પાલન પુરીની રચનાની સૂચિ:

https://bazmewafa.wordpress.com/2010/02/20/shoomyanee-rachanao%e0%ac%95bazm/

 

જંગલ મહીં પાષાણનાં ઉત્તર નથી…….મુહમ્મદઅલી વફા

 છે ધોધ એ  મનનો  જરા  અડ ચણ નથી

વહેતો રહે એતો  સદા  ખળ ખળ નથી

જો બોલશો- પડઘા બધે ઊગી  જશે.

જંગલ મહીં   પાષાણનાં  ઉત્તર નથી

ક્યાં શોધવું એનાં મહીં  કોમળ પણું

 મારગ તણો પથ્થર છે એ મરમર નથી

આકાશ ઓઢી  એ સતત ફરતો રહે,

એવો મુસાફર એ નહીં  કે ઘર નથી

એને વફા ખેડી લિયો  બસ  પ્રેમ થી

દિલની ધરા છે સાવ એ પત્થર નથી

પુરાણી યાદને તાજી વળી કરવા જેવું એ તો,
અચાનક શાંત જળમાં એક પથ્થર નાંખવા જેવું

…અહમદ ગુલ

 

હવે જખ્મો ,મલમ લાગે…….ડૉ.એસ.એસ.રાહી

jakhmo(સૌજય: ગુજરત ટુડે 22 ઓકટો.2016)

અહમદ’ગુલ’ ની ટુંકી બહેરની ગઝલો

 

. 1

સાંજ ઢળશે

યાદ વધશે

યાદ વધતાઁ

દર્દ વધશે.

રાત પડતાઁ

સ્વપ્ન ઊગશે.

આંખમાઁ એ

દ્રશ્ય રમશે.

આવતાઁ ફળ

ડાળ નમશે.

લાખ એના

અર્થ કરશે.

લોક તો ઠીક

તુઁ ય વઢશે.

2

અગમ લાગે

નિગમ લાગે

હવે ખુદની

શરમ લાગે

થતાઁ ‘આદિલ’

જનમ લાગે

ખચિત એના

કદમ લાગે

જુઓ પેલા

‘અદમ’લાગે

હવે ઝખ્મો

મલમ લાગે

મુઠ્ઠી બાઁધી

ભરમ લાગે

હસે એવુઁ

સનમ લાગે

ખુદા તારી

રહમ લાગે

3

આ મધરાતો

ઝંઝાવાતો

થોડા શબ્દો

કઁઈ આઘાતો

ભોળો ચહેરો

ના સમજાતો

સૂનો રસ્તો

ક્યાઁ ક્યાઁ જાતો

બસ કર તારી

મોઘમ વાતો

શબ્દે શબ્દે

કેવી લાતો

’ગુલ’તુઁ છેને

કાળી રાતો

__________અહમદ’ગુલ’(બાટલી , યુ.કે)

(પાંખડી12,13,17)

યાર પાછા વળો……ખલીલ ધનતેજવી

છોડીને જાવ છો ,યાર પાછા વળો,

એવી તે ક્યાં છે તકરાર પાછા વળો .

 

ત્યાં ખબર પુછનારુંય કોઈ નથી ,

થઈ જશો ત્યાં નિરાધાર,પાછા વળો .

 

ત્યાં હવાઓએ ધીમી ગતિની હશે ,

કોણ ખખડાવશે દ્વાર પાછા વળો .

 

હું તો છું , મારું જે છે તમારુજ છે ,

ત્યાં નથી આવું કહેનાર પાછા વળો .

 

ચાર દીવાલો ,બારી અને બારણાં,

સૂનાંથઈ જશે ઘરબાર પાછા વળો .

 

કેમ જીદે ચડ્યા ,માનતા કાં નથી ?

જાવ છો ક્યાં ,ખબરદાર પાછા વળો .

 

ને ‘ખલીલ’અંતે તો છીન્નતા ભિન્નતા

ક્યાંક રઝળી જશે પ્યાર પાછા વળો .

આંખને કોઈ કેફમાં બોળીને આવ- મુહમ્મદઅલી વફા

 

બહારના સહુ આવરણ તોડીને આવ.

તાર અંદરના બધા જોડીને આવ.

એ સમયની ભીડમાં ભૂલો પડયો,

આવ લય મારા બધા શોધીને આવ.

>

ડૂબવાની ભીતિ તને ના પરવડે

હીર તું ગાગર બધી ફોડીને આવ.

 

પાર કરવા છે બધા સાગર અગાધ,

નાવ બંધન ની બધી તોડીને આવ.

 

ખેડવા શબ્દો તણા ગઢ ના હવે,

રંગ શ્યાહી ના બધા ઢોળીને આવ.

 

શુષ્ક થઈ ગઈ છે “વફા”ની વાર્તા,

આંખને કોઈ કેફમા બોળીને આવ.

jalanbjalanajalancjalandjalanejalanf

તું એવો લાપતા કે  હું તને હંમેશા શોધું છું

અને સર્વત્ર એવો કે તું ખોવાઈ નથી શકતો

                                             બેફામ

 

મને ત્યારે તમારા ઘરનો ઉંબર યાદ અવે છે…..બરકત વીરાણી’બેફામ’

yaad(સૌજન્ય”માનસર પ્ર.45)

યાદના ખરશે દરદ……..નિશી સિંહ

%e0%aa%a6%e0%aa%b0%e0%aa%a6%e0%aa%96%e0%aa%b0%e0%aa%b6%e0%ab%87(Courtesy:Facebook)

ramzata(સૌજન્ય: ફેસબૂક.જનાબ  શકીલ કાદરી)

હૃદયનું પરિમાણ—નિદા ફાઝલી

નાસી છૂટતું પ્રભાત

જાગ્રત રાત્રિઓ

અજાણ પ્રવાસી

દિશા વિહીન માર્ગો

કાયાથી દૂર

દેહના ચરણો

પોતાની દ્ર્ષ્ટિથી

અલગ આંખો

હ્રદય ત્રાજવું

દિમાગ વ્યપારી

મુખની અંદર

જીભ બજારી

બિન આવશ્યક

આવશ્યકતાઓની ગણતરી

મનુષ્ય મનુષ્યથી

વ્યપારીકરણ

સર્વે દિશાએ

યંત્રોનો ઘોંઘાટ

અને ઘરમાં

ધરતી હાટ બની રહી છે

(મૂળ ઉર્દૂ પરથી અનુવાદવફા)

કારગિલના શહીદોને………શકીલ કાદરી

shahide-kargil(Courtesy:Face book janab Shakeel Qadri)

કદી ટોળાં તણી આ વણઝાર ખટકે……મુહમ્મદઅલી વફા

હવે સંબંધમાં એક દરાર ખટકે

હતી જે લાગણી એનો ભાર ખટકે,

ઉમળકાની નદીઓ જ્યાંથી વહેતી,

નજરને પણ હવે પારાવાર ખટકે .

હતું  એ મૌનમાં પણ  સંગીત મીઠું,

હવે ખાલી શબદનો ભરમાર ખટકે.

ભરે ચટકા કદી કીડી નિર્જનતાની

કદી ટોળાં તણી આ વણઝાર ખટકે.

ડરું છું ચમનમાં ધરતાં  કદમ પણ  હું.

ડસે છે ફૂલ પણ, ને આ ખાર ખટકે.

કદી ખટકે હરીફો માની શકું હું,

  વફા જોને અહીં આ  દિલદાર ખટકે.

parichaymarizmareez

ટોળે વળે છે કોઈની દિવાનગી ઉપર……….મરીઝ

બસ, દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે,

જેને મળું છું, મુજથી સમજદાર હોય છે.

 

ઝંખે મિલનને કોણ જો એની મજા કહું !

તારો જે દૂરદૂરથી સહકાર હોય છે.

 

ટોળે વળે છે કોઈની દિવાનગી ઉપર,

દુનિયાના લોક કેવા મિલનસાર હોય છે.

 

દાવો અલગ છે પ્રેમનો દુનિયાની રીતથી,

એ ચૂપ રહે છે જેને અધિકાર હોય છે.

 

કાયમ રહી જાય તો પેગંબરી મળે,

દિલમાં જે એક દર્દ કોઈ વાર હોય છે.

 

હો કોઈ પણ દિશામાં બુલંદી નથી મળતી,

આકાશ જેમ જેઓ નિરાધાર હોય છે.


જાણે છે સૌ ગરીબ કે વસ્તુ ઘણી ‘મરીઝ’.

ઇશ્વરથી પણ વિશેષ નિરાકાર હોય છે.

(સૌજન્ય: આગમન પૃ.4)

તેં શું લખ્યું છે?……..હર્ષા દવે

શું લખ્યું છે(સૌજન્ય:ફેસબૂક.ગઝલ તો હું લખું)

આંબી શક્યા ન શબ્દ હરણફાળ અર્થની……મનોજ ખંડેરિયા

 

આંબી શક્યા ન શબ્દ હરણફાળ અર્થની,

ને જીત મોખરે રહી ચીરકાળ      અર્થની,

કાળા પડી ગયા છે અવાજો હવે જુઓ,

લાગી ગઈ છે એને  અગંજાળ  અર્થની,

સંભાળજો મારાં ચરણ ઠેસ લાગશે,

કેવી કઠોળ ભૂમિ છે ખડકાળ અર્થની.

એ પર ફૂલોખીલી શકે શક્યતાનથી,

તો કોને ભાર ઝૂકી પડી ડાળ અર્થની?

ખટક્યા કરે કણાંની સમાં આંખમાં છતાં,

રાખું છું આંસુ જેટલી સંભાળ અર્થની.

(સૌજન્ય:અટકળ પૃ.40)

સાગર ગયો છે આવી ગાગરમાં કેદ થઈ…….મુહમ્મદઅલી વફા

 શબ્દો ફરી રહ્યા છે કાગળમાં કેદ થઈ

સદીઓ સરી રહી છે સહુ ક્ષણમાં કેદ થઈ

શબ્દો તણા વહેણે વહ્યું અર્થોનું માળખું

ત્રાગું થયું બધે મૌનનું ઘર ઘરમાં કેદ થઈ

હોઠો હવે ક્યાં બીડ્યા સ્મિતના ટાંકણે

વેરાય અશ્રુઓ બધા પાંપણમાં કેદ થઈ

પાષાણનાં ઉદરમાં વહ્યું ઝરણ સંબંધ નુ

આ કોણ ભીંજવે હ્રદય ઝાકળમાં કેદ થઈ

આકાર અગણિત કર્યા નિરાકાર એકના

શોધી રહ્યા ભક્તો જુઓ પથ્થરમાં કેદ થઈ

એની તૃષા પણ ગજબની ધુંવાદાર હશે

પીવા તણી ઝંખના મૃગજળમાં કેદ થઈ

એને’ વફા’. ભરી લો હૈયાના મયકદે

સાગર ગયો છે આવી ગાગરમાં કેદ થઈ

મુબારકબાદ આપે છે ……સાલિક પોપટિયા

સાલિક પોપટિયાનું એક મુકતક અને ગઝલ:

 

તને મુજ ઊર્મિઓ દિલની મુબારકબાદ આપે છે,

તને રોનક આ મહેફિલની મુબારકબાદ આપે છે,

મુબારકબાદ આપે છે જીવનપંથે ઉતારાઓ

અરે ખુદ વાટ મંઝિલની મુબારકબાદ આપે છે.

 

(ગઝલ)

 

સુમન પર નિર્ઝરી ઝાકળ મુબારકબાદ આપે છે,

ને રાચે છે કમળ શતદળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

વદન તારું નિહાળી ચંદ્રિકા શરમાઈને મનમાં,

છુપાઈને ઘટા પાછળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

નિશાઓ થાય ન્યોછાવર છે તારી શ્યામ ઝુલ્ફો પર,

ને આંજ્યું નેણમાં કાજળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

નયનની તેજ-રેખાઓ નિહાળી વીજળી આભે,

શરમથી ખાઈને જો વળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

અધર પર તારા કળીઓનું તબસ્સુમ આજ ફરકે છે,

વસંતો ખુદ વધી આગળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

હવાઓ કેશને તારા ચુમીને થાય છે મદભર,

ખુશીમાં મસ્ત છે વાદળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

થયું આનંદમાં આજે સકળ વાતાવરણ માદક,

મનોહર દ્રશ્ય સહુ હરપળ મુબારકબાદ આપે છે.

ખરે તારા જનમ-દિનની ખુશીમાં નેણ ‘સાલિક’ના,

થયાં છે પ્રેમથી જળજળ મુબારકબાદ આપે છે.

(સૌજન્ય:જનાબ શકીલ કાદરી)

સહલે મુમતેના એટલે દુ:સાધ્ય સરળ કવિતા…….શકીલ કાદરી

ShakilASH2sh3sh4sh5sh6sh7(Coutesy:Shakeel Qadri Facebook)

નઝમેં જિન્હોંને જંગ-એ-આઝાદી કા જઝબા જગાયા— શકીલ અખ઼્તર

આઝાદી કે સંઘર્ષ મેં હિન્દુસ્તાની જ઼બાન મેં લિખી ગઈ નઝમો, ગઝલો કે યોગદાન કી ચર્ચા કર રહે હૈં શકીલ અખ઼્તર૤ નવપ્રભાત ગ્વાલિયર સે પત્રકારિતા કી શુરૂઆત કરને વાલે શકીલ ને ઇંદૌર મેં નઈ દુનિયા, ચૌથા સંસાર, ફ્રીપ્રેસ જનરલ, દૈનિક ભાસ્કર મેં વિભિન્ન પદોં પર જ઼િમ્મેદારિયોં કા નિર્વહન કિયા હૈ.

આઝાદ હિન્દુસ્તાન મેં જબાન કો લેકર હોને વાલી સિયાસત પર બડ઼ા અફ઼સોસ હોતા હૈ૤ ખ઼ાસકર ઉસ જબાન કો લેકર જિસને જંગ-એ-આઝાદી મેં અહમ રોલ અદા કિયા ઔર બિખરે હુએ હિન્દુસ્તાન કો એક પ્લેટફ઼ૉર્મ પર લાને, ઉસે એકસૂત્ર મેં પિરોને મેં બડ઼ી મદદ કી૤ હાં, યે બાત ઉર્દૂ કી હૈ, જિસકે બારે મેં તમામ ગ઼લતફ઼હમિયાં હૈં, શિકાયત હૈં, યહાં તક કિ ઝગડ઼ા હિન્દી બનામ ઉર્દૂ કા ખડ઼ા કર દિયા ગયા હૈ૤ પરતંત્ર ભારત મેં કઈ ઉર્દૂ અખ઼બાર, રિસાલે થે જો દેશ કી આઝાદી કે લિએ સર પર કફ઼ન બાંધકર કામ કર રહે થે૤ હિન્દી કી અન્ય ભાષાઓં કી તરહ યહાં ભી એક જઝબા થા- આઝાદી, સરફ઼રોશી કી તમન્ના૤

ઉસ દૌર મેં ક઼લમ સે જેહાદ કરને વાલે કિતને શાયર થે જિન્હેં જેલ જાના પડ઼ા, જિન પર અત્યાચાર હુએ ઔર જિનકે ઇંક઼લાબી તરાને ઔર નઝમેં તક જ઼પ્ત કર લી ગઈં૤ યે ક઼ૌમી ખિદમત કા જ઼ખીરા આઝાદી કે બાદ ભી નેપથ્ય મેં રહા ઔર ઇક્કા-દુક્કા પ્રયાસોં કે અલાવા આમ જનતા કે સામને ન કે બરાબર આ સકા૤ અબ સિમટતી તહઝીબ, ભાષા, સિયાસત ઔર આઝાદ નઈ પીઢ઼ી કે બીચ તો યહ ઔર ભી મુશ્કિલ હૈ૤ મગર તબ જજ઼્બ-એ-હુર્રિયત યાની આઝાદી, સ્વતંત્રતા કે લિએ ઇન ગઝલો, ગીતોં ઔર નઝમો ને લોગોં મેં જ઼બર્દસ્ત જઝબા પૈદા કિયા થા, ક્રાંતિ કી નઈ લહર પૈદા કી થી૤ લોગ ફિરંગિયોં કે ખ઼િલાફ઼ મરને-મિટને કો તૈયાર હો ગએ થે૤ ઇસ બાત કી તસ્દીક કે લિએ ચલિએ હમ શુરૂઆત કરતે હૈં રામપ્રસાદ બિસ્મિલ કે ઉસ તરાને સે જિસે માદર-એ-વતન કે લિએ હમ આજ ભી ઉસી ભાવના સે ગુનગુનાતે હૈં૤

સરફ઼રોશી કી તમન્ના અબ હમારે દિલ મેં હૈ

દેખના જ઼ોર કિતના બાજ઼ુએ ક઼ાતિલ મેં હૈ

વક઼્ત આને પર બતા દેંગે તુઝે એ આસમાં

હમ અભી સે ક્યા બતાએં ક્યા હમારે દિલ મેં હૈ

ઐ શહીદે મુલ્ક઼ોં મિલ્લત તેરે જઝબે કે નિસાર

તેરી કુરબાની કા ચરચા ગ઼ૈર કી મહફ઼િલ મેં હૈ

અબ ન અગલે વલવલે હૈં ઔર ન અરમાનોં કી ભીડ઼

એક મિટ જાને કી હસરત અબ દિલે-બિસ્મિલ મેં હૈ

રામપ્રસાદ બિસ્મિલ કે ઇસ તરાને ને તબ વતન પરસ્તી કી જ઼ોર-આજ઼માઇશ મેં નઈ જાન પૈદા કર દી થી૤ તૂફ઼ાન ઇતના ઉઠા થા કિ અંગ્રેજ઼ સરકાર ને આખ઼િરકાર ઇસ ગીત પર પ્રતિબંધ લગા દિયા થા૤ પર ક઼ૌમી તરાને કી યહ બુલંદ આવાજ઼ દબી નહીં બલ્કિ કરોડ઼ો વલવલે ઇસમેં આ મિલે ઔર આઝાદી કી જુસ્તજૂ બઢ઼તી ચલી ગઈ૤ દરઅસલ, 1921 સે 1935 તક કા યહ દૌર હિન્દુસ્તાની સિયાસી તારીખ઼ કા બડ઼ા વિપ્લવગ્રસ્ત દૌર થા૤ માલે ગાંવ નાસિક મેં સુલેમાન શાહ, મધુ ફરીદન, મુહમ્મદ શાબાન ઔર અસરીલ અલ્લાહરખા કો યરવદા જેલ મેં ફાંસી કી સઝા દે દી ગઈ૤ જિસ પર પૂરે દેશ મેં તૂફ઼ાન ખડ઼ા હુઆ થા૤ ફિર 1925 મેં કાકોરી કેસ ચલા૤ આઠ અગસ્ત 1925 કો શાહજહાંપુર મેં ક્રાંતિકારિયોં કા એક જલસા હુઆ જિસકી અધ્યક્ષતા રામપ્રસાદ બિસ્મિલ ને કી૤ ઇસમેં ઇંકલાબ કે લિએ પૈસા હાસિલ કરને કે લિએ ખઝાના લે ઝાને વાલી ટ્રેન કો લૂટને કા ફ઼ૈસલા કિયા ગયા થા૤ યહ કામ અશફ઼ાક઼ ઉલ્લાહ ખ઼ાં કે જ઼િમ્મે આયા ઔર કાકોરી મેલ કો લૂટ લિયા ગયા૤ અશફ઼ાક ઉલ્લાહ ખ઼ાં ઔર રામપ્રસાદ બિસ્મિલ કો ગ઼િરફ઼્તાર કર લિયા ગયા ઔર ફાંસી દે દી ગઈ૤ અશફ઼ાક઼ એક અચ્છે શાયર ભી થે, ઉન્હેં ફ઼ૈઝાબાદ કી જેલ મેં ફાંસી દી ગઈ થી૤ ઉન્હોંને લિખા હૈ-

વહ ગુલશાન જો કી આબાદ થા ગુજ઼રે જ઼માને મેં

મૈં શાખે ખુશ્ક હૂં હાં ઉજડ઼ે ગુલિસ્તાં કા

ઇસી નઝ્મ કી અગલી પંક્તિયોં મેં ઉન્હોંને બડ઼ી દૂરંદેશી સે લિખા હૈ-

 યહ ઝગડ઼ે યે બખેડ઼ે મીટાકર આપસ મેં મિલ જાઓ

આપસકી તફ઼રીક હૈ તુમમેં યહ હિંદૂ ઔર મુસલમાં કા

પર તોપ કે મુહાનોં સે બાંધતી જાલિમ ફિરંગી સરકાર કહાં માનતી થી, વે આઝાદી તક ફૂટ ડાલોં ઔર રાજ કરો કી નીતિ પર ચલતી રહી ઔર આખ઼િરકાર વો દિન ભી આયા જબ હિન્દી હૈ હમ વતન હૈ વાલા ઇક઼બાલ કા હિન્દુસ્તાન દો ટુકડ઼ો મેં બંટ ગયા૤ દરાર ઐસી પડ઼ી કિ સદિયાં સિહર ગઈં૤ લેકિન ઢાઈ સૌ સાલ સે જ઼્યાદા પૈરોં મેં મેં પડ઼ી ગ઼ુલામી કી જ઼ંજીરોં કો તોડ઼ને કે લિએ મરતે-મરતે અશફ઼ાક઼ ને યહી કહા-

વતન હૈ હમારા હૈ શાદકામ ઔર આઝાદ

હમારા ક્યા હૈ અગર હમ રહેં ન રહેં

હિન્દુસ્તાન કી રિવાયત મેં મિલી-જુલી સંસ્કૃતિ કા સિલસિલા સૈકડ઼ોં સાલોં સે ચલતા આયા થા૤ ખ઼ાસકર સૂફ઼િયોં કે જ઼માને મેં યહ હિન્દુસ્તાની તહજ઼ીબ તુર્કી, અરબી ઔર ફ઼ારસી શબ્દોં કી મિલાવટ સે જન્મી૤ ખુસરો જ઼માને મેં ઇસ મિલાવટી બોલી કો રેખ્તા કહા ગયા૤ ધીરે-ધીરે એક નઈ હિન્દુસ્તાની જબાન હિંદવી બની જો બાદ મેં ઉર્દૂ કહલાઈ૤ સાંસ્કૃતિક મેલ-જોલ ગહરા હુઆ તો ઉર્દૂ અદબ મેં ભી હિન્દુસ્તાનીયત હર સ્તર પર ઝલકને લગી૤ સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, આધ્યાત્મિક ઔર રાજનીતિક ચિત્ર ઉજાગર હોને લગે, મશહૂર શાયર મીર તકી મીર ને લિખા હૈ-

દિલ કી બરબાદી કા ક્યા મજ઼્કૂર હૈ

યહ નગર સૌ મરતબા લૂટા ગયા

યહાં દિલ લફ઼્જ઼ દિલ્લી કા પર્યાયવાચી બના જો કિતની બાર ઉજડ઼ી, ટૂટી ઔર બની૤ યહ સિલસિલા જ઼્યાદા સે જ઼્યાદા સિયાસી આંદોલનોં સે જુડ઼ા રહા૤ યહાં તક કિ જંગ-એ-આઝાદી કા તરાના બન ગઈ ડૉક્ટર અલ્લામા ઇક઼બાલ કી નઝ્મ ‘સારે જહાં સે અચ્છા..’ આઝાદી કી ઘોષણા કે સમારોહ મેં ‘જન-ગણ-મન’ કે સાથ ગાઈ ગઈ૤ ઉનકા શેર આજ ભી મૌજૂં હૈ-

કુછ બાત હૈ કિ હસ્તી મિટતી નહીં હમારી

સદિયોં રહા હૈ દુશ્મન દૌરે-જહાં હમારા

લેકિન જો નગ઼મેં ઔર તરાને આજ આસાન લગતે હૈં, જંગ-એ-આઝાદી કે દૌર મેં ઉનકા લિખના, છપના ઔર બુલંદી સે ગાયા જાના હંસી-મઝાક કા ખેલ નહીં થા૤ હૈરત હોતી હૈ યે ઝાનકર કિ સારી પાબંદિયોં કે બાવજૂદ દેશધર્મ કી ખાતિર રચનાકાર કૈસે ન કૈસે અપની બાત જનતા તક પહુંચા દેતે થે૤ કિતની ઐસી ગ઼ઝલેં, નઝમેં ઔર શેર હૈં જો તબ ગુપ્ત રૂપ સે છપતે થે ઔર બાંટે ઝાતે થે૤ ઉનકે લિખને વાલોં કા નામ પતા તક આજ નામાલૂમ હૈ૤ મગર ઉન દિનોં વે હંગામા બરપા જાતે થે૤

બાંધ લે બિસ્તર ફિરંગી, રાજ અબ જાને કો હૈ

જુલ્મ કાફ઼ી કર ચુકે, પબ્લિક બિગડ઼ જાને કો હૈ

ઐસે મૌક઼ે ભી આએ જબ રચનાકારોં કો મગર કે મુંહ મેં રહકર ભી અપની બાત લોગોં તક પહુંચાની પડ઼ી૤ શાયર અકબર ઇલાહાબાદી કા એક ક઼િસ્સા કાફ઼ી મશહૂર હૈ૤ વે અંગ્રેજ઼ હુક઼ૂમત કે મુલાજ઼િમ થે, પર ઉન્હીં કી જ઼્યાદતિયોં કે ખ઼િલાફ઼ હુએ૤ ઉનકી તીન નઝમેં જલવા-એ-દેહલી દરબાર મેં કહી ગઈં૤ યહ 1901 ઈ. મેં એડવર્ડ સપ્તમ કે જશ્ને તાજપોશી કા વક઼્ત થા જિસમેં ડ્યૂક ઑફ઼ કનાટ ભી શામિલ થે૤ એક નઝ્મ મેં અકબર ને તંજ કિયા–

મહફ઼િલ ઉનકી, સાક઼ી ઉનકા આંખે મેરી, બાક઼ી ઉનકા

આઝાદી કે આંદોલન કો ગતિ દેને મેં કૉગ્રેસિયોં કા નેતૃત્વ અહમ થા૤ દાદાભાઈ નૌરોજી, સુરેંદ્રનાથ બનર્જી, અરવિંદ ગોખલે ઔર બદરૂદ્દીન તૈયબજી નરમ દલ કા તો ગરમ દલ કા નેતૃત્વ બાલ ગંગાધર તિલક, લાલા લાજપત રાય, વિપિન ચંદ્રપાલ ઔર અરવિંદ ઘોષ કર રહે થે૤ 1906 મેં કોલકાતા અધિવેશન મેં સ્વરાજ કી માંગ કી ગઈ૤ વિદેશી વસ્તુઓં કે બહિષ્કાર કા પ્રસ્તાવ પારિત હુઆ થા૤ ઇસ દૌર મેં અનેક રાષ્ટ્રીય નઝમેં રચી ગઈં૤ લિખને વાલોં કો અંગ્રેજ઼ી સરકાર કી પ્રતાડ઼ના ઔર અત્યાચારોં સે ગુજ઼રના પડ઼ા૤ લેકિન ક઼લમ કે જેહાદ કા સિલસિલા ઝારી રહા૤ ગરમ દલ સે તાલ્લુક રખને વાલે હસરત મોહાની ને લિખા હૈ-

અય હિન્દી-એ-સાદા દિલ ખ઼બરદારહરગિજ઼ ન ચલે તુઝપે યહ જાદૂ

ઇસી દૌર મેં બ્રજનારાયણ ચકબસ્ત, જફ઼ર અલી ખ઼ાં, ત્રિલોક ચંદ મહરૂમ, બર્ક઼ દહેલવી કી શાયરી હમારે સંગ્રામ કી બહુમૂલ્ય સંપત્તિ હૈ૤ ઉદાહરણ કે લિએ બ્રજનારાયણ ચકબસ્ત કી યે રચના કાબિલે-ગ઼ૌર હૈ-

હમ ખાકે હિન્દ સે પૈદા જોશ કે આસાર

હિમાલિયા સે ઉઠે જૈસે અબ્રે-દરિયાવાર

લહૂ રગ઼ોં મેં દિખાતા હૈ બર્ક઼ કી રફ઼્તાર

હુઈ હૈ ખાક કે પરદે મેં હડિડ્યા

બેદારજ઼મીં સે અર્શ તલક શોર હોમરૂલ કા હૈ

શબાબ ક઼ૌમ કા હૈ જ઼ોર હોમરૂલ કા હૈ

યહાં રાષ્ટ્રીય ભાવના ઔર ધાર્મિક મામલોં મેં સુધાર કે સમર્થક સર સૈયદ અહમદ ખ઼ાં કે એક કથન કા જ઼િક્ર જ઼રૂરી હૈ૤ 26 જનવરી 1882 કો અમૃતસર કી અંજુમને ઇસ્લામિયા મેં તકરીર કરતે હુએ ઉન્હોંને કહા થા- ”ક઼ૌમ સે મેરા મતલબ સિર્ફ઼ મુસલમાનોં સે નહીં હૈ બલ્કિ઼ હિન્દૂ ઔર મુસલમાનોં દોનોં સે હૈ.. હિન્દુઓં કે અપમાન સે મુસલમાનોં કા ઔર મુસલમાનોં કે અપમાન સે હિન્દુઓં કા અપમાન હૈ૤ ઇન હાલાત મેં જબ તક દોનોં ભાઈ એક સાથ પરવરિશ ના પા સકેં, એક સાથ શિક્ષા ના પા સકેં, એક હી પ્રકાર કે ઉન્નતિ કે સાથ દોનોં કો ઉપલબ્ધ ના હો તો હમારી ઇજ઼્જ઼ત નહીં હો સકતી૤”

1914 મેં ઇંગ્લૈંડ ઔર જર્મની મેં જંગ છિડ઼ ગઈ૤ ઉસ વક઼્ત હિન્દુસ્તાન ને અંગ્રેજ઼ોં કા સાથ દિયા૤ લેકિન શિબલી નોમાની ને તબ ભી ફિરંગિયોં પર વાર કિયા થા૤ ઉનકી નઝ્મ ‘જંગે યૂરોપ ઔર હિન્દુસ્તાની’ પર વારંટ ઝારી કર દિયા ગયા થા૤ બરતાનવી હુક઼ૂમત ઉનકી દુશ્મન બન ગઈ૤ શિબલી ને લિખા થા-

ઇક જર્મની ને મુઝસે કહા અજરહે ગુરૂર

આસાં નહીં હૈ ફ઼તહ તો દુશ્વાર ભી નહીં

બરતાનિયા કી ફ઼ૌજ હૈ દસ લાખ સે ભી કમ

ઔર ઇસ પે લુત્ફ઼ યહ કિ તૈયાર ભી નહીં

બાક઼ી રહા ફ઼્રાંસ તો વહ રિન્દે લમયજલહમ

લોગ અહલે-હિન્દ હૈં જર્મન સે દસ ગુને

તુઝકો તમીજ઼ે અન્દરક-ઓ-બિસિયાર ભી નહીં

સુનતા રહા વો ગ઼ૌર સે મેરા કલામ ઔર

ફિર કહા જો લાયકે-ઇજ઼હાર ભી નહીં

ઇસ સાદગી પે કૌન ન મર ઝાએ અય ખ઼ુદા

લડ઼તે હૈં ઔર હાથ મેં તલવાર ભી નહીં

(અજરહે ગુરૂર: ઘમંડ સે, રિન્દે લમયજલ: અનશ્વર, શરાબી, અહલે–હિન્દ: ભારતવાસી, અન્દર–ઓ–બિસિયાર: કમ ઔર જ઼્યાદા, લાયકે–ઇજ઼હાર: બતાને યોગ્ય)

ખ઼ુદ ઇખ઼્તિયારી કા ઐલાન (1915), હોમરૂલ આંદોલન (1916), માંટેગ્યૂ સુધાર (1917), રોલેટ એક્ટ (1918) જૈસે મુદ્દોં પર અંગ્રેજ઼ોં કે ખ઼િલાફ઼ દેશભર મેં આવાજ઼ ઉઠી૤ ઇસસે શાયર ભી અછૂતે નહીં રહે૤ મહાત્મા ગાંધી કી લીડરશિપ મેં આંદોલન આગે બઢ઼ા ઔર હિન્દૂ ઔર મુસલમાન કંધે સે કંધા મિલાકર આઝાદી કી જંગ લડ઼તે રહે૤ 1919 મેં જલિયાં વાલા બાગ કી દુખદ ઘટને ને દેશવાસિયોં કો ઝકઝોર દિયા૤ સૈકડ઼ોં લોગ નિહત્થે શહીદ હો ગએ૤ ફિરંગિયોં કી ઇસ ક્રૂરતા કે ખ઼િલાફ઼ ઉર્દૂ મેં કઈ નઝમેં લિખી ગઈં૤ ઉર્દૂ કે મશહૂર શાયર ત્રિલોકચંદ મહરૂમ ને લિખા હૈ-

બદલે તૂને યહ લિએ ભલા કિસ દિન કે

જ઼િબહ કર ડાલે હૈં મુર્ગ઼ાને ચમન ગિન ગિન કે

(મુર્ગ઼ાને ચમન- ઉપવન કે પક્ષી)

ઇસકા ગુલશન ફૂંક દૂં ઉસકા શબિસ્તાં ફૂંક દૂં

નઝમેં જિન્હોંને જંગ–એ–આઝાદી કા જઝબા જગાયા

ઇસમેં શક નહીં ઝાલિયાંવાલા બાગ કી દર્દનાક ઘટના ને આગ મેં ઘી કા કામ કિયા ઔર શાયરોં કે ખ઼ૂન કો ખૌલા દિયા૤ અબ શાયરોં કી આતિશનવાઇયોં ને જનતા કો ઉદ્વેલિત કરને કા કામ શુરૂ કિયા૤ યહી વહ દૌર ભી થા જબ ખ઼િલાફત ઔર અસહયોગ આંદોલન જ઼ોર પકડ઼ ચુકા થા૤ ગાંધી દેશ કે દૌરે પર થે૤ ઇસી દૌર મેં 1920 મેં મૌલાના મુહમ્મદ અલી ને લાહૌર મેં તકરીર દી૤ ઇન્હીં દિનોં મૌલાના અબ્દુલ કલામ આઝાદ કે વિચાર, સુબેદારી, આખ઼રી મંજ઼િલ ઔર હમારા ફ઼ર્જ઼ મેં પ્રકાશિત હુએ૤ ઇન્હીં દિનોં શાયર જફ઼ર અલી ખ઼ાં ને લિખા એલાન-એ-જંગ-

ગાંધી જી જંગ કા એલાન કર દિયા

બાતિલ સે હક઼ કો દસ્ત-ઓ-ગરીબાન કર દિયા

હિન્દુસ્તાન મેં ઇક નયી રૂહ ફૂંકકર

આઝાદી-એ-હયાત કા સામાન કર દિયા

શેખ ઔર બિરહમન મેં બઢ઼ાયા ઇત્તિહાદ

ગોયા ઉન્હેં દો કાલિબ-ઓ-યકજાન કર દિયા

જુલ્મો-સિતમ કી નાવ ડુબોને કે વાસ્તે

કતરે કો આંખોં-આંખોં મેં તૂફ઼ાન કર દિયા

(બાતિલઃઝૂઠ, દસ્ત-ઓ-ગિરેબાનઃ લડ઼ા દેના, ઇત્તિહાદઃ એકતા)

લાલા લાલચંદ, હસરત મોહાની, મીર ગ઼ુલામ નૈરંગ, મુહમ્મદ અલી જૌહર, આગા હશ્ર કશ્મીરી, અહમદ સુહૈલ, સાગર નિઝામી, અહસાન દાનિશ જૈસે કઈ શાયરોં ને ઇસ દૌર મેં ફિરંગી શાસન કે અત્યાચારોં કે ખ઼િલાફ઼ અનેક નઝમેં કહીં૤ ઇસ દૌર કી ચંદ નઝમો પર ગ઼ૌર કરેં-

તેરી બરબાદિયાં દેખી નહીં જાતી હૈ અબ હમસે

ખ઼ુદા કે વાસ્તે ઉઠ ઔર હો આઝાદ ઇસ ગ઼મ સે

ગ઼ુલામી મુસ્તકિલ લાનત હૈ ઔર તૌહીને-ઇંસા હૈં

ગ઼ુલામી સે રિહા હો ઔર આઝાદી મેં શિરકત હૈ

1928 મેં સાયમન કમીશન પર હંગામા ઉઠા૤ યહી વહ સમય ભી થા જબ ગાંધીજી સે લેકર પંડિત જવાહર લાલ નેહરૂ ઔર સુભાષચંદ્ર બોસ સંપૂર્ણ આઝાદી કી માંગ કરના શુરૂ કર ચુકે થે૤ ઉધર સાયમન કમીશન પર નઝમો મેં ગ઼ુસ્સા બરસને લગા થા૤

સાયમન સાહબ કે ઇસ્તકબાલ કા વક઼્ત આ ગયા

જાગ અય લાહૌર અપને ફ઼ર્જ઼ કો પહચાન કર

રેલ સે ઉતરેં તો કાલી ઝંડિયા હોં સામને

જિનકે અંદર તુમ ખડ઼ે હો સીના તાનકર

સંપૂર્ણ આઝાદી કી માંગ ને જ઼ોર પકડ઼ા ઔર 1930 મેં કૉગ્રેસ ને ઇસકા એલાન કર દિયા૤ ફિર સિવિલ નાફ઼રમાની કા જેલ ભરો આંદોલન શુરૂ હુઆ૤ કઈ શહીદ હુએ ઔર ગોલી સે ઉડ઼ા દિએ ગએ૤ આંદોલન ચલતા રહા૤ તીસરી ગોલમેજ કૉફ઼્રેંસ કે બાદ નિકલે શ્વેત પત્ર કે બાદ ગાંધી જી અસંતુષ્ટ થે૤ ઇસ દૌર મેં ભી જોશ મલીહાબાદી, આનંદ નારાયણ, અલી જવ્વાદ જ઼ૈદી, હફ઼ીજ઼ જાલંધરી જૈસે કઈ શાયર સિયાસી મુદ્દોં સે મુતાસ્સિર હોકર ક઼લમ કો જબાન દેતે રહે૤ 1942 કે વિદ્રોહ કે બાદ મહાદેવ દેસાઈ કી મૌત સે દુખી હોકર ‘ક઼ૈદી કી લાશ’ જૈસી મશહૂર નઝ્મ લિખને વાલે અલી જવ્વાદ જ઼ૈદી કી એક ઔર નઝ્મ ‘મન કી ભૂલ’ જ઼પ્ત કર લી ગઈ૤ યહ એક લંબી નઝ્મ થી જિસમેં દેશ કે સુખદ અતીત કો યાદ કરતે હુએ પરતંત્ર ભારત કી પીઢ઼ી કો બયાં કિયા ગયા થા-

મુલ્ક઼ મેં ઇક તૂફ઼ાન બરપા થા

જયકારોં કા શોર મચા થા

જેલ મેં હિન્દુસ્તાન ભરા થા

થા ઇક વો ભી જ઼માના પ્યારે

જેલ મેં ઘર તક યાદ નહીં થા

ફિર ભી દિલ કુછ શાદ નહીં થા

હિન્દુસ્તાન આઝાદ નહીં થા

1935 મેં પ્રગતિશીલ લેખક સંઘ કી સ્થાપના હુઈ૤ ઇસસે પહલે સમ્મેલન કી 1936 મેં અધ્યક્ષતા ખ઼્યાત સાહિત્યકાર પ્રેમચંદ ને કી૤ ઇસ સંસ્થા કો આગે બઢ઼ાને મેં પંડિત નેહરૂ સે લેકર રવીંદ્રનાથ ઠાકુર, જયપ્રકાશ નારાયણ, આચાર્ય નરેંદ્ર દેવ, યુસૂફ઼ મેહર અલી, સજ્જાદ જ઼હીર, ડૉક્ટર અલી, અબ્દુલ હક઼ જૈસે દિગ્ગજોં કા સહયોગ ઔર સમર્થન થા૤ ઇસી દૌર મેં ઉર્દૂ સાહિત્ય મેં ફ઼ૈજ અહમદ ફ઼ૈજ઼, અલી સરદાર જાફ઼રી, અસરારુલહક઼ મઝાજ઼, જાંનિસાર અખ઼્તર, ફ઼િરાક઼ ગોરખપુરી જૈસે મશહૂર શાયર ભી દેશભક્તિ કી નઝમેં લિખ રહે થે૤ સરદાર ઝાફ઼રી કી નઝ્મ પર નજ઼ર ડાલેં-

સુલગ ઉઠી હૈ ઇંતિક઼ામ કી આગ

બર્ફ઼ કી ચોટિયાં દહકતી હૈં

જુલ્મ ઔર જબ્ર કે અંધેરે મેં

સૈકડ઼ોં બિજલિયાં ચમકતી હૈં

ઇંતિક઼ામ કી ધધકી હુઈ ઇસ આગ સે પહલે ઔર બાદ મેં બાર-બાર આઝાદી કા સુંદર સપના દેખા ગયા૤ યહાં તક કિ શાયરોં ને ધક્કે ખાએ, ફ઼ાકાકશી કી ફિર ભી આગ ઉગલને વાલી નઝમેં લિખકર બરતાનવિયોં કે હત્થે ચઢ઼તે રહે૤ મુજ઼ફ઼્ફ઼ર કી જ‍પ્તશુદા નઝમો મેં એક-

વિજય કે હાર હોંગે

નેહરૂ-ગાંધી કી ગરદન મેં

મુક઼દ્દસ માદરે વતન કે સર પર

તાજ દેખેંગે

મનાએંગે જ઼મીને હિન્દ પર

હમ જશ્ને આઝાદી

ફ઼લક પર સે હમેં

ખ઼ુશ-ખ઼ુશ તિલક મહારાજ દેખેંગે

સીમાબ અકબરાબાદી, સાહિર લુધયાનવી, શોરિશ કશ્મીરી, જોશ મલીહાબાદી, નદીમ કાસમી, મસૂદ અખ઼્તર જૈસે કુછ શાયર થે જો આઝાદી કે આંદોલન કી તર્જુમાની કે સાથ અપની ક઼લમ મેં સામાજિક ઔર આર્થિક હાલાત કો દર્શા રહે થે૤ ઇનમેં પ્રગતિશીલ ઔર માર્ક્સવાદી વિચારોં કી નઝમેં ભી શામિલ રહીં૤ ઇસ દૌર મેં જોશ મલીહાબાદ કી એક નઝ્મ- ”વફ઼ાદારાને અજલી કા પયામ, શહંશાહે હિન્દુસ્તાન કે નામ” બડ઼ી ચર્ચિત હુઈ જિસમેં ઉન્હોંને જૉર્જ કી તાજપોશી પર જમકર પ્રહાર કિયા૤ તંજ કરતી યે નઝ્મ દરઅસલી ભારત કી બદહાલી કે લિએ ગહરા આક્રોશ થી૤ 32 બંદોં મેં લિખી ગઈ ઇસ નઝ્મ મેં ભારત કી ત્રાસદ તસ્વીર થી૤ ઇસકે ચંદ બંદ કાબિલે-ગ઼ૌર હૈં-

આપકે હિન્દોસ્તાં કે જિસ્મ પર બોટી નહીં

તન પે ઇક ધજ્જી નહીં, પેટ મેં રોટી નહીં

કિશ્વરે-હિન્દોસ્તાં મેં રાત કો હંગામે-ખ઼્વાબ

કરવટેં રહ રહ કે લેતા હૈ ફ઼ંઝા મેં ઇંક઼િલાબ

જોશ કી યહ નઝ્મ તો ઠીક હૈ મગર ઉનકી નઝ્મ ”ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની કે ફ઼રજંદોં કે નામ” ને તો જૈસે અંગ્રેજ઼ી હુક઼ૂમત કી નીંદ હી ઉડ઼ા દી૤ જોશ ને યહ નઝ્મ 1939 મે દૂસરે વિશ્વયુદ્ધ કે દૌરાન વાયસરાય કી હિન્દુસ્તાન કે જંગ મેં શામિલ હોને કી ઘોષણા કે બાદ લિખી ગઈ થી૤ યહ નઝ્મ હર ભારતીય કી ભાવના કા પ્રતિબિંબ થી૤ ઇસ પર ભી ફિરંગી હુક઼ૂમત કા કહર બરપા ઔર ઇસ નઝ્મ કો જ઼પ્ત કર લિયા ગયા-

જુલ્મ ભૂલે, રાગિની ઇંસાફ઼ કી ગાને લગે

લગ ગઈ હૈ આગ ક્યા ઘર મેં કિ ચિલ્લાને લગે

ઇક કહાની વક઼્ત લિખેગા નયે મજ઼મૂન કી

જિસકી સુખી કો જ઼રૂરત હૈ તુમ્હારે ખ઼ૂન કી

ઇંક઼લાબી ગીતોં કે બઢ઼તે હુએ ખ઼તરોં કે મદ્દેનજ઼ર આખિરકાર અંગ્રેજ઼ હુક઼ૂમત ને ઇસ વક઼્ત તહરીર (લેખન) ઔર તકરીર (સંભાષણ) દોનોં પર કડ઼ી પાબંદી લગા દી થી૤ એક બાર ફિર આંદોલન ઉગ્ર હુઆ, બડ઼ે નેતા ગ઼િરફ઼્તાર હુએ, જેલેં ભરતી ચલી ગઈં લેકિન નઝમેં છપતી ચલી ગઈં૤ મઝાજ઼ ને અપની નઝ્મ ”અંધેરી રાત કે મુસાફ઼િર” મેં લિખા-

ઉફ઼ક પર જંગા કા ખ઼ૂની સિતારા જગમગાતા હૈ

હર ઇક ઝોંકા હવા કા, મૌત કા પૈગ઼ામ લાતા હૈ

મઝાજ઼ કી નઝ્મ ”આવારા” કી ઇન પંક્તિયોં પર ગ઼ૌર ફ઼રમાએં –

મુફલિસી ઔર યે મજાહિર હૈં નજર કે સામને

સૈકડોં ચંગેઝો નાદિર હૈં નજર કે સામને

સૈકડોં સુલતાનો ઝાબિર હૈં નજર કે સામને

ઐ ગમ એ દિલ ક્યા કરૂં,

ઐ વહશત એ દિલ ક્યા કરૂં

બઢ કે ઇસ ઇન્દ્રસભા કા સાજો ઓ સામાં ફૂંક દૂં

ઇસકા ગુલશન ફૂંક દૂં ઉસકા શબિસ્તાં ફૂંક દૂં

તખતે સુલતાન ક્યા મૈં સારા ક઼સ્ર એ સુલતાન ફૂંક દૂં

ઐ ગમે એ દિલ ક્યા કરૂં,

ઐ વહશત એ દિલ ક્યા કરૂં

(મઝાહિરઃદૃશ્ય, સુલ્તાને ઝાબિરઃ અત્યાચારી બાદશાહ, શબિસ્તાં: શયનાગાર, ક઼સ્રે સુલ્તાન: શાહી મહલ)

સરદાર ઝાફ઼રી ને ઇસી બાત કો બઢ઼ાકર કુછ ઇસ તરહ સે બયાં કિયા-

ગ઼મ કે સીને મેં ખ઼ુશી કી આગ ભરને દો હમેં

ખ઼ૂં ભરે પરચમ કે નીચે રક્સ કરને દો હમેં

અગસ્ત 1942 મેં ભારત છોડ઼ો આંદોલન શુરૂ હુઆ૤ દેશ કે તક઼રીબન સભી બડ઼ે નેતા સલાખોં કે પીછે પહુંચા દિએ ગએ થે૤ જનતા સડ઼કોં પર ઉતર આઈ ઔર અંગ્રેજ઼ો સે સીધા લોહા લેને લગી૤ બાગ઼ી યહાં-વહાં પરચમ ફહરાને લગે૤ જન-નેતાઓં કો જો દુશ્વારિયાં પેશ આઈં, ઉન્હેં લેકર ભી નઝમેં લિખી ગઈં૤ મહાત્મા ગાંધી કી ગ઼િરફ઼્તારી દેર રાત કી ગઈ થી, લિહાઝા શમીમ કિરહાની લિખતે હૈં-

કુછ દેર જ઼રા સો લેને દો

તુમ જેલ જિસે લે જાતે હો

વહ દર્દ કા મારા હૈ દેખો

મજ઼લૂમ, અહિંસા કા હામી

બેબસ દુખિયારા હૈ દેખો

બેચૈન સા ઉસકી આંખોં મેં

પિછલે કા સિતારા હૈ દેખો

કુછ દેર જ઼રા સો લેને દો

લેકિન ઇસ સમય આઝાદ હિન્દ ફ઼ૌજ બનાકર અંગ્રેજ઼ોં કે નાકોં ચને ચબવાને વાલે વીર ક્રાંતિકારી સુભાષચંદ્ર બોસ હી એક ઐસે નેતા થે જો હુક઼ૂમત કે હાથ નહી આ સકે થે૤ ઇન હાલાત કી સચ્ચી તસ્વીર લેકર આએ શાયર જાંનિસાર અખ઼્તર કી નઝ્મ ”અય હમારાહાને કાફ઼લાયે” પર નજ઼ર ડાલિએ-

ક્યોં ન કર લેં આજ હમ ખુદ રાસ્તે કા ફ઼ૈસલા

હમરાહાને કાફ઼લા અય હમરહાને કાફ઼લા

રહજ઼નોં કે હાથ મેં હમ લુટ ગએ તો ક્યા હુઆ

રાસ્તે મેં ચંદ સાથી છૂટ ગએ તો ક્યા હુઆ

અબ ભી વહ જુરઅતે હૈં અબ ભી વહી હૌસલા

હમરાહાને કાફ઼લા અય હમરાહાને કાફ઼લા

આંદોલન બઢ઼તા રહા ઔર ક઼લમ તલવાર બની૤ જજ઼્બે આઝાદી કે શોલે અબ આઝાદી કી પહલી કિરણ કી બાટ જોહ રહે થે૤ મગર હાલાત કો ઇસ સુબહ કે પહલે ભી કુછ ઔર મંજૂર થા૤ વહ બંટવારા જિસકી માંગ મુસ્લિમ લીગ જ઼ોર દે રહી થી૤ શમીમ કિરહાની ને પાકિસ્તાન ચાહને વાલોં કે લિએ એક દરખ્વાસ્ત કરતી હુઈ નઝ્મ લિખી પર કોઈ તજ઼વીજ઼ કામ ન આઈ૤ 1946 સે બગ઼ાવત ઔર તેજ઼ હુઈ૤ 1947 મેં આઝાદી દેને કી બ્રિટેન કે પ્રધાનમંત્રી એટલી બાર કી ઘોષણા હુઈ૤ સામ્રાજ્યવાદી અંગ્રેજ઼ોં ને આખિર સમગ્ર રાજનીતિક આંદોલન કો દો ફાડ઼ કરને મેં કામયાબી પાયી૤ હિન્દુસ્તાન કે વાયસરાય લૉર્ડ માઉંટબેટન ને બ્રિટેન કા આદેશ કા પાલન કિયા૤ રેડક્લિફ઼ કા ચુપચાપ ભારત આગમન હુઆ ઔર સદિયોં પુરાના ઇંસાની રિશ્તા સરહદી ટુકડ઼ોં મેં બંટ ગયા૤ શમીમ ને પૂછા-

હમકો બતલાઓ ક્યા મતલબ હૈ પાકિસ્તાન કા

જિસ જગહ ઇસ વક઼્ત મુસ્લિમ હૈં, નજિસ હૈ ક્યા વજહ

(નજિસ-અપવિત્ર, ઝા-સ્થાન)

આઝાદી કી બેડ઼િયાં ટૂટીં૤ મખ઼દૂમ માહિઉદ્દીન ને લિખા- કહો હિન્દોસ્તાં કી જય, ફ઼ૈજ઼ ને કહા- બોલ કી લબ આઝાદ હૈં તેરે, જ઼બાં અબ તક તેરી હૈ૤ ફ઼િરાક઼ ગોરખપુરી ને તહરીર દી-

હમારે સીને મેં શોલે ભડ઼ક રહે હૈં ફ઼િરાક઼

હમારી સાંસ સે રોશન હૈ નગ઼્મે-આઝાદી

જશ્ને-આઝાદી કે મૌક઼ે પર સૈકડ઼ોં નઝમેં લિખી ગઈં૤ ઇસમેં દો સૌ સાલ કી ગ઼ુલામી કે નિઝામ સે લેકર ખ઼ુશિયોં તક કી કહાની થી૤ જાંનિસાર અખ઼્તર ને નઝ્મ લિખી ”જશ્ને આઝાદી” –

સીને સે આધી રાત કે

ફૂટી વહ સૂરજ કી કિરન

બરસે વહ તારોં કે કંવલ

વહ રક્સ મેં આયા ગગન

આયે મુબારકબાદ કો

કિતને શહીદાને-વતન

આઝાદ હૈ આઝાદ હૈ આઝાદ હૈ અપના વતન

આઝાદ હૈ અપના વતન

(શોધ સંદર્ભઃ જ઼પ્તશુદા નઝમેં, હિન્દોસ્તાં હમારા ઔર અન્ય) સંકલન- શકીલ અખ઼્તર

 

(સૌજન્ય: કીબોર્ડ કા સિપાહી)

હિંદી ઉર્દૂબ્લોગ www.Bagewafa.wordpress.com પર  આ લેખ 29 November 2011    ના  પોસ્ટ  કર્યો  હતો.મારા  આશ્ચર્ય  વચ્ચે  આજ  દિન  તા.15 ઓગષ્ટ 2016 સુધી  4790  વાર  કલીક   થયો છે.શકીલ ભાઈને  ઘણાં ઘણાં અભિનંદન.

 

કોઈ પણ ભીંતો હવે ચણવી નથી……..મુહમ્મદઅલી વફા

કોઈ પણ ભીંતો હવે ચણવી નથી.

આંખની ભીનાશને હણવી નથી.

 

નાખ તોડી વાડ કંટકની બધી

ફૂલ પર કો પહેરગી ભરવી નથી .

 

ખુશબૂ ફેલાય જાશે ખુદ બ ખુદ

કો હવાની પાલખી ધરવી નથી.

 

બસ સજાવો કોઈ દિલની પરબ,

પ્યાસની આ આંખ વેતરવી નથી.

 

હા મુકામો આવશે બિહામણા

તો શિકાયત કોઈ પણ કરવી નથી.

 

આ બધા આદમ તણા બાગો’વફા’

પાંખડી એકે પરાઈ ગણવી નથી.

 

 આદમ= આ ધરા પર અલ્લાહે ઉતારેલા પ્રથમ નબી અને પ્રથમ માનવી

(મુખપૃષ્ઠ. ડીઝાઈન:શ્રી દીલીપભાઈ ગજ્જર લેસ્ટર,યુ.કે.)

Click the URL below to listen this Gazhal recited by the poet on 28th March2010 in a program in Mississauga,Canada.

http://www.youtube.com/watch?v=QfY2n7i-VHs

(કોને મળું? -34)

Older Posts »

Categories

%d bloggers like this: