શબ્દો તણાં ટંકારને બોદો કર્યો…મુહમદઅલી વફા

શબ્દો તણાં ટંકારને બોદો કર્યો

ભાષા  થકી તેં કેટલો ધોકો કર્યો

>

માતમ કરે આ કાફિયા ની છાતીઓ

તેં ગઝલના હૈયા મહીં ગોબો કર્યો

ભર વસંતે એમનું રૂઠી જવું_મુહમ્મદઅલી વફા

તે સુરાનું  આંખથી ખૂટી જવું,

ને હ્રદયના જામનું ફૂટી જવું.

 <

વાળ આંખો માં કોઈ આવી ગયો,

લાગણીના તારનું તૂટી જવું.

<

થઈ ત્રિશંકુ મંઝિલ બધી તરફડી,

કાફલાની   હામનું  ખૂંટી જવું.

<

કેસૂડાના રંગ ફિક્કા થઈ ગયા,

ભર વસંતે એમનું રૂઠી જવું.

<

પ્રેમનો હિમાળો ગરમાયો નહીં,

રૂપનું સૂરજ બની વરસી જવું.

<

વેદનાની ચાંદની વરસી પડી,

કંટકોનું આભમાં ખૂંપી જવું.

 <

ધાર છાતીની ‘વફા’ ફાટી ગઈ,

ભર બજારે દિલ તણું લૂંટી જવું,

બહુ ઘેરાય છે આકાશ તો વરસાદ આવે છે……. ગુલામ અબ્બાસ ‘નાશાદ’

વ્યથિત થાયે હદય તો હોઠ પર ફરિયાદ આવે છે;

બહુ ઘેરાય છે આકાશ તો વરસાદ આવે છે.

કોઈ પણ સમજૂતિ શરણાગતિથી કમ નથી હોતી;

લડીને થાકે છે હથિયાર તો સંવાદ આવે છે.

ઘણીવેળા હદય ચાહે કે કરીયે મનને ગમતું કાર્ય;

થીજેલા રક્તમાં પણ કો’ક દી ઉન્માદ આવે છે.

બને તો જાળવો વહેવારમાં પણ થોડું કંઈ અંતર;

નિકટતામાંજ તો આગળ જતાં વિખવાદ આવે છે.

ભટકવાની ન ગુંજાઈશ રહે જો સાંભળો એને;

તમારા ખુદના અંતરમાંથી છાનો સાદ આવે છે.

વિફળતાને જિરવવી એટલી સહેલી નથી “નાશાદ”;

યુવાનીમાં કરેલી ભૂલ હજી પણ યાદ આવે છે.

(Coutesy:facebook)

ન્યુ માર્કેટ ટોરન્ટો, કેનેડામાં એક શાનદાર ઉર્દૂ મુશાયેરો:.કેટલક ઉર્દૂ શાયરોનાં ચુનંદા શેરો….તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી

 

1-બશારત રેહાન(મીસીસાગા,કેનેડા)

ગલત હૈ કિ તુમસે મોહબ્બત નહીં હૈ

મગર ઇસમેં પેહલીસી શિદ્દત નહીં હૈ

તેરી બે વફાઈ પે મસરૂર હૈ હમ

હમેં અબ વફાઓંકી હાજ્ત નહીં હૈ

2-ફરઝાના ફરહત(લંડન,ઇંગ્લેન્ડ)

નઝારે ખ્વાબકી સુરત નજરમેં કૈદ રહતે હૈં

મોહબત કે દીવાને અપને ઘરમેં કૈદ રહતે હૈં

પતા દેતે હૈં મુઝકો કિસી રોશન સવેરે કા

મેરે સીને ઉજાલોંકે અસરમેં કૈદ રહતે હૈં

3-નસરીન સૈયદ (મીસીસાગા,કેનેડા)

હર્ફ હુસ્ને કલામ તક પહુંચા

જબ સુખ્ન તેરે નામ તક પહુંચા

વારી જાઉં મેં શાહે ઇશ્ક તેરે

ચલ્કે ખુદ,મુઝ ગુલામ તક પહુંચા

4-મુનવ્વર જહાં મુનવ્વર(મીસીસાગા,કેનેડા)

નિકલ કર તેરી ઉલ્ફત કે અસર સે

ન ગિર જાઉં કહીં અપની નજર સે

યુંહી બસ રહ કા દિલ રખ રહી હું

થકી હું કબ મોહબ્બતકે સફર સે

5-મુહમ્મદઅલી વફ(બ્રામ્ટન,કેનેડા)

સર તો મેરા મોજુદ થા પત્થર નહીં મીલા

જાલિમ કો આસ્તીન મેં ખન્જર નહીં મીલા

સાકી દુઆ યહી હૈ કિ બંદ હો યે મયખાને

તિશના લબી રહી કોઈ સાગર નહીં મીલા

6-કફીલ અહમદ(મીસીસાગા,કેનેડા)

શોલોં મેં બસે દેખ કે હમ અપને હી ઘરકો

કિસ તરહ દે દાદ હમ અપને હી હુનર કો

મંઝિલકા નિશાં હમને તો પાયા હી નહીં હૈ

ફિર કૈસે કરે ખત્મ હમ અપને સફર કો

7-જમાલ અહમદ અંજુમ(ટોરન્ટો,કેનેડા)

હમ હૈ મસ્લુબ,સરે દાર હૈ હમ

મિસ્લે મન્સૂર ગુનેહગાર હૈ હમ

ડોલી ગમકે ઉઠાયે શાનો પર

એક ઉજડા હુઆ દયાર હૈ હમ

8-તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી(ન્યુમાર્કેટ,કેનેડા)

તુઝસે બિછ્ડકે સચ હૈ કિ રોયા ભી નહીં મેં

યે ઔર બાત,ચેનસે સોયા ભી નહીં મેં

ઇઝ્હારે મોહબ્બત મેં પહેલ કોન કરેગા?

વો હૈ અગર ખામોશ,તો ગોયા ભી નહીં મેં

9-દરખ્શાં સિદ્દીકી(ટોરન્ટો,કેનેડા)

ઉમર કટ જાયે આસ્તાને મેં

ઝિકરકી મેહફિલેં સજાનેમેં

માંગતી તુઝસે હૈ દરખ્શાં વો

હે જો કુછ તેરે ખઝાનેમેં

ન્યુ માર્કેટ ટોરન્ટો, કેનેડામાં એક શાનદાર ઉર્દૂ મુશાયેરો:…..તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી

યુનીવર્સીટી ઑફ કરાંચી ગેજ્યુએટ ફોરમ ના ડાયરેક્ટર તસ્લીમ ઇલાહી  ઝુલ્ફી અને બોર્ડ ઑફ ડાયરેકટર્સ તરફથી  ફરઝાના ફરહત (લંડન-ઇંગ્લૅંડથી આમંત્રિત ખસૂસી મહેમાન) ના કાવ્ય  પુસ્તકનું વિમોચન અને ઉર્દૂ મુશાયરાનું આયોજન થયું  હતું.

પ્રોગ્રામના પહેલા ભાગમાં માં વિમોચન વિધી અને બીજા ભાગમાં  મુશાયરાનું આયોજન  હતું.

ગઝાલા શાહીને  સંચાલનની વિધી નિભાવતાં મહેમાનો,શાયરો અને શ્રોતાઓનું સ્વાગત.કર્યુ હતું.

પ્રથમ જનાબ  જાવિદ હસને હમ્દ,અને ના’ત સુંદર લહેજામાં સંભળાવી હતી.

તે પછી જનાબ તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફીએ  NED University Karachi VC (R)પ્રોફેસર મુનીર હસન ને પુસ્તકના વિમોચન માટે વિનંતી કરતાં ,તેમણે ફરઝાના ફરહત ના  કાવ્ય પુસ્તકનું વિમોચન  કર્યું હતું.

પ્રમુખ  વકતા જ.ઝુલ્ફીએ મહેમાન કવિયત્રી ફરઝાના ફરહત નો પરિચય આપયો  હતો અને એમના કાવ્ય  પુસ્તક  નું  રસદાયી વિવેચન કર્યું હતું.એમના હસ્તે  મોહતરમા ફરઝાના ફરહતને”અલ.જામિયા એવોર્ડ ઑફ એક્સેલંસ-2016” પણ એનાયત  કરવામાં આવ્યો હતો.

એના જવાબમાં  મહેમાન કવિયત્રીએ ફોરમ અને જ.ઝુલ્ફીનો ગદગદિત કંઠે આભાર માન્યો હતો.

વિરામ બાદ ટોરંટોના નામી ઉર્દૂ  શાયરોએ  પોતાની ઉત્તમ  રચનાઓથી શ્રોતાઓને આનંદિત કરી દીધા હતા.

ગઝાલા શાહીન,અતા રશદ,મેહમૂદ નાસિર,કફીલ અહમદ,અબ્દુલ સલામ આરિફ,બશારત રેહાન,નશરીન સૈયદ,જમાલ અનજુમ, મુનવ્વર જહાં મુનવ્વર,દરખ્શાં સિદ્દીકી,અનવર ખાન રીઝવી,મુહમ્મદઅલી વફા,તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી અને ફરઝાના ફરહતે ભાગ લીધો હતો.

નીચે જણાવ્યા  મુજબના કેટલાક  ખાસ શ્રોતાગણોંએ  પણ  મુશાયરાને રોનક બખ્શી હતી.

આસીફ જમાઈ,આદિલ સીદ્દીકી,અમીર સૈયદ,સમીના ખાન,મુબારક શકૂર,મંઝૂર શાદ,ઇબ્રાહીમ(બાબુ)પાંચભાયા,મો.દાવુદ ભૈડુ,જાવિદ સૈયદ,શોયેબ આલમ ,ઉમર અલી કાશીફ હસન,બેગમ મુનીર  વિ.એ ભાગ લીધો હતો.

જ.તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી( ડાયરેક્ટર  યુની.ઑફ કરાચી ગ્રેડ્જ્યુટ્સ ફોર્મ કેનેડા) એ આભાર વિધી કરી હતી.

ટોરન્ટો 27 નવે.2016

કેટલક ઉર્દૂ શાયરોનાં ચુનંદા શેરો:

1-બશારત રેહાન(મીસીસાગા,કેનેડા) 

 ગલત હૈ કિ તુમસે મોહબ્બત નહીં હૈ

મગર ઇસમેં પેહલીસી શિદ્દત નહીં હૈ

 તેરી બે વફાઈ પે મસરૂર હૈ હમ

હમેં અબ વફાઓંકી હાજ્ત નહીં હૈ

 

2-ફરઝાના ફરહત(લંડન,ઇંગ્લેન્ડ)

 નઝારે ખ્વાબકી સુરત નજરમેં કૈદ રહતે  હૈં

મોહબત કે દીવાને અપને ઘરમેં કૈદ રહતે હૈં

 પતા દેતે  હૈં મુઝકો  કિસી રોશન સવેરે કા

મેરે સીને ઉજાલોંકે અસરમેં કૈદ રહતે હૈં

 

3-નસરીન સૈયદ (મીસીસાગા,કેનેડા)

 હર્ફ હુસ્ને કલામ તક પહુંચા

જબ સુખ્ન તેરે નામ તક પહુંચા

 વારી જાઉં મેં શાહે ઇશ્ક તેરે

ચલ્કે ખુદ,મુઝ ગુલામ તક પહુંચા

 

4-મુનવ્વર જહાં મુનવ્વર(મીસીસાગા,કેનેડા)

 નિકલ કર તેરી ઉલ્ફત કે અસર સે

ન ગિર જાઉં કહીં અપની નજર સે

 યુંહી બસ રહ કા દિલ રખ રહી હું

થકી હું કબ મોહબ્બતકે સફર સે

 

5-મુહમ્મદઅલી વફ(બ્રામ્ટન,કેનેડા)

 સર તો મેરા મોજુદ થા પત્થર નહીં મીલા

જાલિમ કો આસ્તીન મેં ખન્જર નહીં મીલા

 સાકી દુઆ યહી હૈ કિ બંદ હો યે મયખાને

તિશના  લબી રહી કોઈ સાગર નહીં મીલા

 

6-કફીલ અહમદ(મીસીસાગા,કેનેડા)

 શોલોં મેં બસે દેખ કે હમ અપને હી ઘરકો

કિસ તરહ દે દાદ હમ અપને હી હુનર કો

 મંઝિલકા નિશાં હમને તો પાયા હી નહીં હૈ

ફિર કૈસે કરે ખત્મ હમ અપને સફર કો

 

7-જમાલ અહમદ અંજુમ(ટોરન્ટો,કેનેડા)

 હમ હૈ મસ્લુબ,સરે દાર હૈ હમ

મિસ્લે મન્સૂર ગુનેહગાર હૈ હમ

 ડોલી ગમકે ઉઠાયે શાનો પર

એક ઉજડા હુઆ દયાર હૈ હમ

 

8-તસ્લીમ ઇલાહી ઝુલ્ફી(ન્યુમાર્કેટ,કેનેડા)

 તુઝસે  બિછ્ડકે સચ હૈ કિ રોયા ભી નહીં મેં

યે ઔર બાત,ચેનસે સોયા ભી નહીં મેં

 ઇઝ્હારે મોહબ્બત મેં પહેલ કોન કરેગા?

વો હૈ અગર ખામોશ,તો ગોયા ભી નહીં મેં

 

9-દરખ્શાં સિદ્દીકી(ટોરન્ટો,કેનેડા)

 ઉમર કટ જાયે આસ્તાને મેં

ઝિકરકી મેહફિલેં સજાનેમેં

 માંગતી તુઝસે હૈ  દરખ્શાં વો

હે જો કુછ તેરે ખઝાનેમેં

થોડી બોલતી તસ્વીરો:15253530_10208707899549494_7654175022729345937_n15202758_10208707898629471_249651511871020451_n

15253559_10208707898189460_4880064545622529292_n15203217_10208707899189485_2260695431881685817_n15171288_10208707898909478_8160606425173585660_n15219391_10208707897749449_8197893119938378029_nmushayera-b15253530_10208707899549494_7654175022729345937_n

હો નામ તુજ હોઠે મરણ આવી પડે _મુહમ્મદઅલી વફા

 

ખેતર લચેલા માય રણ આવી પડે,

વર્ષા મુખે  જો આવરણ આવી પડે.

 

આ મૃગજળની પરબ લઈ બેઠાં તમે ?

જો શું થશે  પ્યાસું હરણ આવી પડે?

 

કો ડૂબનારા ની જશે આશા વધી,

એની કને ઇચ્છા શરણ આવી પડે.

 

ભીંજાય હોઠો શુષ્ક  એના સ્વપ્નના,

યાદો તણા નગરે   ઝરણ આવી પડે.

 

ઉપમાં પછી ક્યાં શોધશું  આ ચાંદની?

એના ઉપર  હરદમ  ગ્રહણ આવી પડે.

 

ઇચ્છા રહી એકજ જિવન મહિ બસ વફા

હો નામ તુજ હોઠે મરણ  આવી પડે.

 

મેહમૂદ મારા મિત્ર !….મેહમૂદ દર્વીશ((ફલીસ્તની અરબી કવિ)

મેહમૂદ  મારા મિત્ર !

દુ:ખ એવું શ્વેત પક્ષી છે

જે મેદાને જંગની પાસે પણ  કદી નથી  ફરકતું

ફૌજીના  માટે દુ:ખ એ મહા પાપ છે

ત્યાં તો માત્ર એક યંત્ર હોંઊ છું

જે આગ ઓકે છે

અને આખા પ્રદેશને એક એવા શ્યામ પક્ષીમાં  પરિવર્તિત કરી દે છે

જે ઉડ્ડયન નથી કરી શકતું

અને તમે હવે ઉંબરા પર ઉભા છો

આવો,અંદર  આવો,અમારી સાથે  બેસો

અને અરબી કોફીની ચૂસ્કી  લો

કદાચિત્ તમે પણ એવું  મહેસુસ  કરો તમે પણ ઇન્સાન  છો,જેવા અમે  છીએ

(ઘેરાબંદીના સમયે)

માં ! શું અમારાંથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ છે?

શું એ જરૂરી છે કે આપણે બે વખતે  મરીયેં?

એક વખત તો જિંદગી માં મર્યા

અને એક વાર જિંદગીના  પછી

હે બેદના જંગલો !

શું તમને એ યાદ રહેશે  કે

જેને બીજી મૃત વસ્તુઓની જેમ

તમારા  ઉદાસ  પડછાયા માં જેને ફંગોળેલો..તે એક મનુષ્ય હતો ?

શું તમને એ યાદ રહેશે  હું પણ મનુષ્ય છું.

દેશવટા થી પત્ર:

લુપ્ત  થતા  શબ્દોમાંથી  પસાર થનારા

તમારા તરફથી તલવાર અમારા તરફથી ખૂન

તમારા તરફથી પોલાદ

અમારા તરફથી અમારું માંસ

તમારા તરફથી એક વધુ  ટૅંક

અમારા તરફથી પત્થર

તમારા તરફથી અશ્રુ ગેસ

અમારા તરથી તેજ આંસુઓ અને વર્ષા

અમારા ઉપર અને તમારા ઉપર પણ આકાશ

અમારા  માટે અને તમારા માટે પણ એકજ કવચ

એટલાં માટે  હવે લઈ લો  અમારા રક્તમાંથી  તમારો  હિસ્સો

અને વિદાય  થાઓ

જાઓ !ચાલ્યા જાઓ  કોઈ નાચગાનની મહેફિલમં

અમારે તો  હજી સીંચાઈ  કરવાની છે

ફૂલોની,શહીદોની

અમારે  તો હજી વધુ  જીવિત રહેવું છે

જ્યાં સુધી શક્યતા સાથ આપે.

  (ઉર્દૂ અનુવાદ પર થી ગુજરાતીમાં અનુવાદ…..બઝમે વફા)

પ્રેમનો કાચો ઘડો ફૂટી ગયો.….મુહમ્મદઅલી વફા

ભૂલથી એ હાથ જ્યાં ઊઠી ગયો,
ભેદ જે છાનો હતો ખૂલી ગયો.

 

દીકરીને છોડતાં માં જો રડી,
આંસુનો જળધોધ પણ ખૂટી ગયો.

 

તાંતણો કાચો હતો એ પ્રેમનો,
વહેમના એક પથ્થરે તૂટી ગયો..

 

વાયરો નફરત તણો એવો વહ્યો
લાગણીનો હાથ પણ છૂટી ગયો..

 

ત્યાં ધસી આવ્યાં વિરોધોનાં વમળ
પ્રેમનો કાચો ઘડો ફૂટી ગયો.

 

ત્યાં હતી ગમની મતા દુ:ખના ઘરો,
કાળ આવી ને તુ શું લૂંટી ગયો.?.

 

નાંખશે સાકી હવે ક્યાં તુ સુરા?

જામ ધીરજનો ‘વફા’ ફૂટી ગયો.

 કંટકોના પ્યારને જોતો રહ્યો-મુહમ્મદઅલી વફા

પૂષ્પના અણસારને જોતો રહ્યો

ભેદની દીવારને જોતો રહ્યો.

 

શૂષ્ક એ વ્યહવારને જોતો રહ્યો.

દર્દની વણજાર ને જોતો રહ્યો.

 

દામન મહિ આવી કદી ખૂંપી ગયા,

કંટકોના પ્યારને જોતો રહ્યો

 

સાવ ખાલી જેબ ને આ   જામ પણ,

એ બધા પીનારને જોતો રહ્યો.

 

ફૂલ સહુ આવીને તોડી ગયા,

બાગમાં એ ખારને જોતો રહ્યો.

 

કાફલો આ નંદ તણો વહેતો રહ્યો,

દર્દના ગુબારને જોતો રહ્યો.

 

ના સલામો આખરી એણે સૂણી

એ વફા બસ દ્વારને જોતો રહ્યો.

 

ઘર વફા એનું સતત બળતું રહ્યું

રાગના મલ્હારને જોતો રહ્યો.

 

દર્દની તાસીરને જોતો રહ્યો…….મુહમ્મદઅલી વફા

ખ્વાબની તાબીરને જોતો રહ્યો

દર્દની તાસીરને  જોતો  રહ્યો

>

વારનું કારણ સમજવું  ના નથી,

દોસ્તની તસવીરને જોતો રહ્યો.

>

જે થવા સર્જાયેલુ તે થઈ ગયું

હું હવે તકદીરને જોતો રહ્યો.

>

હાથમાં  મારા રહી ધોકો કર્યો

બે શરમ શમ્શીરને જોતો રહ્યો.

>

ગમ નથી  મુજને પરાજયનો જરા

હું વફા તકસીરને  જોતો રહ્યો.

તકસીર=ભૂલ

હવે ખામોશી પણ સદા થઈ ગઈ છે _ મુહમ્મદઅલી વફા

 

 

દરદ ની ઘડીઓ દવા થઈ ગઈ છે.

બધી શાંત રાતો સભા થઈ ગઈ છે.

 

બધા શબ્દ આવી ગળામાં રૂંધાયા,

હવે ખામોશી પણ સદા થઈ ગઈ છે.

 

હવે સ્મિત ને પણ જરા રોકી લેશો

અતાઓ તમારી વ્યથા થઈ ગઈ છે.

 

સપન સોન વર્ણા ને ઇચ્છાનાં મહેલો

બધી કલ્પનાઓ હવા થઈ ગઈ છે.

 

ધરા પર તમોને હવે ક્યાં નડીશ હું

ધરાની નીચે કંઈ જગા થઈ ગઈ છે.

 

તમારો આ પાલવ હવે ક્યાંથી છૂટે

ઘણા બે વફા થી ‘વફા’ થઈ ગઈ છે.

તે દોસ્તીના કાફલા કયાં પગ કરી ગયા_મુહમ્મદઅલી વફા

શાયદ સમયના બાગના  પર્ણો ખરી ગયાં

યારબ જિવન ના કઇ રીતે વર્ષો વહી ગયાં

>

જેને મળું એતો હવે લાગે અજનબી મને

તે દોસ્તીના કાફલા કયાં પગ કરી ગયા

>

થાકી ગયો છું હું હવે મારોજ બોજ થઈ

મારાજ પડછાયા મને કયાં લઈ ડૂબી ગયા

>

લાશો ફરી સદીઓ તણી કાંધ ક્ષણ ની લઈ

ક્ષણના બધાયે કાફલા સદીઓ બની ગયા

>

તોયે ન મેં નિરખી કદી મારી અસલ છ્બી

આવી બધા મિત્રો સતત દર્પણ ધરી ગયા

>

કારણ નહીં એનું છતાં મેં તો હસી દીધું

કારણ વગર રસ્તા મહીં મિત્રો મળી ગયા

>

આવ્યા હતા જોને’વફા’ ખાલી હાથ લઈ

પાછા ગયા તો કેટલા દરદો ભરીગયા

ઊઠાવ કાફલો ,અહીંનો પડાવ છોડી દે……ગની દહીંવાળા

નિરાશ જીવ,ન મનને મનાવ,છોડી દે,

ઊઠાવ કાફલો ,અહીંનો પડાવ છોડી દે.

સહ્યા છે ખૂબા જ જમાના ઘાવ,છોડી દે.

હૃદયના દર્દ વધુ ના સતાવ,છોડી દે.

કિનાળો હો કે વમળ,ભેદભાવ છોડી દે.

પ્રભુના આશરે સાગરમાં નાવ છોડી દે.

હંમેશા લાગણીઓમાં  રચ્યા પચ્યા રે’વું,

હૃદયને કોઈ  કહો:આ સ્વભાવ છોડી દે.

દુ:ખી રહીને સુખી થઈ શકાય છે અહીંયા,

પ્રહાર ઝીલ જગતનાં, બચાવ છોડી દે.

છુંપું છે હારની સાથેજ જીતનું ગૌરવ,

જો હોય જીતની બાજી ,તો દાવ છોડી દે.

‘ગની’,હૃદયનીતમન્ના લૈ સફર કરશું,

જમાનો સાથ  જો છોડે તો સાવ છોડી દે.

(સૌજન્ય:મહેક  પ્ર.69)

છે ‘શૂન્ય’ નામનો પર્યાય આજે ‘પાલન પુર’ —— શકીલ કાદરી

shoonya

(સૌજન્ય:જનાબ શકીલ કાદરી સા. ફેસબૂક)

 

‘બઝમે વફા’ માં શૂન્ય પાલન પુરીની રચનાની સૂચિ:

https://bazmewafa.wordpress.com/2010/02/20/shoomyanee-rachanao%e0%ac%95bazm/

 

જંગલ મહીં પાષાણનાં ઉત્તર નથી…….મુહમ્મદઅલી વફા

 છે ધોધ એ  મનનો  જરા  અડ ચણ નથી

વહેતો રહે એતો  સદા  ખળ ખળ નથી

જો બોલશો- પડઘા બધે ઊગી  જશે.

જંગલ મહીં   પાષાણનાં  ઉત્તર નથી

ક્યાં શોધવું એનાં મહીં  કોમળ પણું

 મારગ તણો પથ્થર છે એ મરમર નથી

આકાશ ઓઢી  એ સતત ફરતો રહે,

એવો મુસાફર એ નહીં  કે ઘર નથી

એને વફા ખેડી લિયો  બસ  પ્રેમ થી

દિલની ધરા છે સાવ એ પત્થર નથી

પુરાણી યાદને તાજી વળી કરવા જેવું એ તો,
અચાનક શાંત જળમાં એક પથ્થર નાંખવા જેવું

…અહમદ ગુલ

 

હવે જખ્મો ,મલમ લાગે…….ડૉ.એસ.એસ.રાહી

jakhmo(સૌજય: ગુજરત ટુડે 22 ઓકટો.2016)

અહમદ’ગુલ’ ની ટુંકી બહેરની ગઝલો

 

. 1

સાંજ ઢળશે

યાદ વધશે

યાદ વધતાઁ

દર્દ વધશે.

રાત પડતાઁ

સ્વપ્ન ઊગશે.

આંખમાઁ એ

દ્રશ્ય રમશે.

આવતાઁ ફળ

ડાળ નમશે.

લાખ એના

અર્થ કરશે.

લોક તો ઠીક

તુઁ ય વઢશે.

2

અગમ લાગે

નિગમ લાગે

હવે ખુદની

શરમ લાગે

થતાઁ ‘આદિલ’

જનમ લાગે

ખચિત એના

કદમ લાગે

જુઓ પેલા

‘અદમ’લાગે

હવે ઝખ્મો

મલમ લાગે

મુઠ્ઠી બાઁધી

ભરમ લાગે

હસે એવુઁ

સનમ લાગે

ખુદા તારી

રહમ લાગે

3

આ મધરાતો

ઝંઝાવાતો

થોડા શબ્દો

કઁઈ આઘાતો

ભોળો ચહેરો

ના સમજાતો

સૂનો રસ્તો

ક્યાઁ ક્યાઁ જાતો

બસ કર તારી

મોઘમ વાતો

શબ્દે શબ્દે

કેવી લાતો

’ગુલ’તુઁ છેને

કાળી રાતો

__________અહમદ’ગુલ’(બાટલી , યુ.કે)

(પાંખડી12,13,17)

યાર પાછા વળો……ખલીલ ધનતેજવી

છોડીને જાવ છો ,યાર પાછા વળો,

એવી તે ક્યાં છે તકરાર પાછા વળો .

 

ત્યાં ખબર પુછનારુંય કોઈ નથી ,

થઈ જશો ત્યાં નિરાધાર,પાછા વળો .

 

ત્યાં હવાઓએ ધીમી ગતિની હશે ,

કોણ ખખડાવશે દ્વાર પાછા વળો .

 

હું તો છું , મારું જે છે તમારુજ છે ,

ત્યાં નથી આવું કહેનાર પાછા વળો .

 

ચાર દીવાલો ,બારી અને બારણાં,

સૂનાંથઈ જશે ઘરબાર પાછા વળો .

 

કેમ જીદે ચડ્યા ,માનતા કાં નથી ?

જાવ છો ક્યાં ,ખબરદાર પાછા વળો .

 

ને ‘ખલીલ’અંતે તો છીન્નતા ભિન્નતા

ક્યાંક રઝળી જશે પ્યાર પાછા વળો .

આંખને કોઈ કેફમાં બોળીને આવ- મુહમ્મદઅલી વફા

 

બહારના સહુ આવરણ તોડીને આવ.

તાર અંદરના બધા જોડીને આવ.

એ સમયની ભીડમાં ભૂલો પડયો,

આવ લય મારા બધા શોધીને આવ.

>

ડૂબવાની ભીતિ તને ના પરવડે

હીર તું ગાગર બધી ફોડીને આવ.

 

પાર કરવા છે બધા સાગર અગાધ,

નાવ બંધન ની બધી તોડીને આવ.

 

ખેડવા શબ્દો તણા ગઢ ના હવે,

રંગ શ્યાહી ના બધા ઢોળીને આવ.

 

શુષ્ક થઈ ગઈ છે “વફા”ની વાર્તા,

આંખને કોઈ કેફમા બોળીને આવ.

jalanbjalanajalancjalandjalanejalanf

તું એવો લાપતા કે  હું તને હંમેશા શોધું છું

અને સર્વત્ર એવો કે તું ખોવાઈ નથી શકતો

                                             બેફામ

 

મને ત્યારે તમારા ઘરનો ઉંબર યાદ અવે છે…..બરકત વીરાણી’બેફામ’

yaad(સૌજન્ય”માનસર પ્ર.45)

યાદના ખરશે દરદ……..નિશી સિંહ

%e0%aa%a6%e0%aa%b0%e0%aa%a6%e0%aa%96%e0%aa%b0%e0%aa%b6%e0%ab%87(Courtesy:Facebook)

ramzata(સૌજન્ય: ફેસબૂક.જનાબ  શકીલ કાદરી)

હૃદયનું પરિમાણ—નિદા ફાઝલી

નાસી છૂટતું પ્રભાત

જાગ્રત રાત્રિઓ

અજાણ પ્રવાસી

દિશા વિહીન માર્ગો

કાયાથી દૂર

દેહના ચરણો

પોતાની દ્ર્ષ્ટિથી

અલગ આંખો

હ્રદય ત્રાજવું

દિમાગ વ્યપારી

મુખની અંદર

જીભ બજારી

બિન આવશ્યક

આવશ્યકતાઓની ગણતરી

મનુષ્ય મનુષ્યથી

વ્યપારીકરણ

સર્વે દિશાએ

યંત્રોનો ઘોંઘાટ

અને ઘરમાં

ધરતી હાટ બની રહી છે

(મૂળ ઉર્દૂ પરથી અનુવાદવફા)

કારગિલના શહીદોને………શકીલ કાદરી

shahide-kargil(Courtesy:Face book janab Shakeel Qadri)

કદી ટોળાં તણી આ વણઝાર ખટકે……મુહમ્મદઅલી વફા

હવે સંબંધમાં એક દરાર ખટકે

હતી જે લાગણી એનો ભાર ખટકે,

ઉમળકાની નદીઓ જ્યાંથી વહેતી,

નજરને પણ હવે પારાવાર ખટકે .

હતું  એ મૌનમાં પણ  સંગીત મીઠું,

હવે ખાલી શબદનો ભરમાર ખટકે.

ભરે ચટકા કદી કીડી નિર્જનતાની

કદી ટોળાં તણી આ વણઝાર ખટકે.

ડરું છું ચમનમાં ધરતાં  કદમ પણ  હું.

ડસે છે ફૂલ પણ, ને આ ખાર ખટકે.

કદી ખટકે હરીફો માની શકું હું,

  વફા જોને અહીં આ  દિલદાર ખટકે.

parichaymarizmareez

ટોળે વળે છે કોઈની દિવાનગી ઉપર……….મરીઝ

બસ, દુર્દશાનો એટલો આભાર હોય છે,

જેને મળું છું, મુજથી સમજદાર હોય છે.

 

ઝંખે મિલનને કોણ જો એની મજા કહું !

તારો જે દૂરદૂરથી સહકાર હોય છે.

 

ટોળે વળે છે કોઈની દિવાનગી ઉપર,

દુનિયાના લોક કેવા મિલનસાર હોય છે.

 

દાવો અલગ છે પ્રેમનો દુનિયાની રીતથી,

એ ચૂપ રહે છે જેને અધિકાર હોય છે.

 

કાયમ રહી જાય તો પેગંબરી મળે,

દિલમાં જે એક દર્દ કોઈ વાર હોય છે.

 

હો કોઈ પણ દિશામાં બુલંદી નથી મળતી,

આકાશ જેમ જેઓ નિરાધાર હોય છે.


જાણે છે સૌ ગરીબ કે વસ્તુ ઘણી ‘મરીઝ’.

ઇશ્વરથી પણ વિશેષ નિરાકાર હોય છે.

(સૌજન્ય: આગમન પૃ.4)

તેં શું લખ્યું છે?……..હર્ષા દવે

શું લખ્યું છે(સૌજન્ય:ફેસબૂક.ગઝલ તો હું લખું)

આંબી શક્યા ન શબ્દ હરણફાળ અર્થની……મનોજ ખંડેરિયા

 

આંબી શક્યા ન શબ્દ હરણફાળ અર્થની,

ને જીત મોખરે રહી ચીરકાળ      અર્થની,

કાળા પડી ગયા છે અવાજો હવે જુઓ,

લાગી ગઈ છે એને  અગંજાળ  અર્થની,

સંભાળજો મારાં ચરણ ઠેસ લાગશે,

કેવી કઠોળ ભૂમિ છે ખડકાળ અર્થની.

એ પર ફૂલોખીલી શકે શક્યતાનથી,

તો કોને ભાર ઝૂકી પડી ડાળ અર્થની?

ખટક્યા કરે કણાંની સમાં આંખમાં છતાં,

રાખું છું આંસુ જેટલી સંભાળ અર્થની.

(સૌજન્ય:અટકળ પૃ.40)

સાગર ગયો છે આવી ગાગરમાં કેદ થઈ…….મુહમ્મદઅલી વફા

 શબ્દો ફરી રહ્યા છે કાગળમાં કેદ થઈ

સદીઓ સરી રહી છે સહુ ક્ષણમાં કેદ થઈ

શબ્દો તણા વહેણે વહ્યું અર્થોનું માળખું

ત્રાગું થયું બધે મૌનનું ઘર ઘરમાં કેદ થઈ

હોઠો હવે ક્યાં બીડ્યા સ્મિતના ટાંકણે

વેરાય અશ્રુઓ બધા પાંપણમાં કેદ થઈ

પાષાણનાં ઉદરમાં વહ્યું ઝરણ સંબંધ નુ

આ કોણ ભીંજવે હ્રદય ઝાકળમાં કેદ થઈ

આકાર અગણિત કર્યા નિરાકાર એકના

શોધી રહ્યા ભક્તો જુઓ પથ્થરમાં કેદ થઈ

એની તૃષા પણ ગજબની ધુંવાદાર હશે

પીવા તણી ઝંખના મૃગજળમાં કેદ થઈ

એને’ વફા’. ભરી લો હૈયાના મયકદે

સાગર ગયો છે આવી ગાગરમાં કેદ થઈ

મુબારકબાદ આપે છે ……સાલિક પોપટિયા

સાલિક પોપટિયાનું એક મુકતક અને ગઝલ:

 

તને મુજ ઊર્મિઓ દિલની મુબારકબાદ આપે છે,

તને રોનક આ મહેફિલની મુબારકબાદ આપે છે,

મુબારકબાદ આપે છે જીવનપંથે ઉતારાઓ

અરે ખુદ વાટ મંઝિલની મુબારકબાદ આપે છે.

 

(ગઝલ)

 

સુમન પર નિર્ઝરી ઝાકળ મુબારકબાદ આપે છે,

ને રાચે છે કમળ શતદળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

વદન તારું નિહાળી ચંદ્રિકા શરમાઈને મનમાં,

છુપાઈને ઘટા પાછળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

નિશાઓ થાય ન્યોછાવર છે તારી શ્યામ ઝુલ્ફો પર,

ને આંજ્યું નેણમાં કાજળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

નયનની તેજ-રેખાઓ નિહાળી વીજળી આભે,

શરમથી ખાઈને જો વળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

અધર પર તારા કળીઓનું તબસ્સુમ આજ ફરકે છે,

વસંતો ખુદ વધી આગળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

હવાઓ કેશને તારા ચુમીને થાય છે મદભર,

ખુશીમાં મસ્ત છે વાદળ મુબારકબાદ આપે છે.

 

થયું આનંદમાં આજે સકળ વાતાવરણ માદક,

મનોહર દ્રશ્ય સહુ હરપળ મુબારકબાદ આપે છે.

ખરે તારા જનમ-દિનની ખુશીમાં નેણ ‘સાલિક’ના,

થયાં છે પ્રેમથી જળજળ મુબારકબાદ આપે છે.

(સૌજન્ય:જનાબ શકીલ કાદરી)

સહલે મુમતેના એટલે દુ:સાધ્ય સરળ કવિતા…….શકીલ કાદરી

ShakilASH2sh3sh4sh5sh6sh7(Coutesy:Shakeel Qadri Facebook)

નઝમેં જિન્હોંને જંગ-એ-આઝાદી કા જઝબા જગાયા— શકીલ અખ઼્તર

આઝાદી કે સંઘર્ષ મેં હિન્દુસ્તાની જ઼બાન મેં લિખી ગઈ નઝમો, ગઝલો કે યોગદાન કી ચર્ચા કર રહે હૈં શકીલ અખ઼્તર૤ નવપ્રભાત ગ્વાલિયર સે પત્રકારિતા કી શુરૂઆત કરને વાલે શકીલ ને ઇંદૌર મેં નઈ દુનિયા, ચૌથા સંસાર, ફ્રીપ્રેસ જનરલ, દૈનિક ભાસ્કર મેં વિભિન્ન પદોં પર જ઼િમ્મેદારિયોં કા નિર્વહન કિયા હૈ.

આઝાદ હિન્દુસ્તાન મેં જબાન કો લેકર હોને વાલી સિયાસત પર બડ઼ા અફ઼સોસ હોતા હૈ૤ ખ઼ાસકર ઉસ જબાન કો લેકર જિસને જંગ-એ-આઝાદી મેં અહમ રોલ અદા કિયા ઔર બિખરે હુએ હિન્દુસ્તાન કો એક પ્લેટફ઼ૉર્મ પર લાને, ઉસે એકસૂત્ર મેં પિરોને મેં બડ઼ી મદદ કી૤ હાં, યે બાત ઉર્દૂ કી હૈ, જિસકે બારે મેં તમામ ગ઼લતફ઼હમિયાં હૈં, શિકાયત હૈં, યહાં તક કિ ઝગડ઼ા હિન્દી બનામ ઉર્દૂ કા ખડ઼ા કર દિયા ગયા હૈ૤ પરતંત્ર ભારત મેં કઈ ઉર્દૂ અખ઼બાર, રિસાલે થે જો દેશ કી આઝાદી કે લિએ સર પર કફ઼ન બાંધકર કામ કર રહે થે૤ હિન્દી કી અન્ય ભાષાઓં કી તરહ યહાં ભી એક જઝબા થા- આઝાદી, સરફ઼રોશી કી તમન્ના૤

ઉસ દૌર મેં ક઼લમ સે જેહાદ કરને વાલે કિતને શાયર થે જિન્હેં જેલ જાના પડ઼ા, જિન પર અત્યાચાર હુએ ઔર જિનકે ઇંક઼લાબી તરાને ઔર નઝમેં તક જ઼પ્ત કર લી ગઈં૤ યે ક઼ૌમી ખિદમત કા જ઼ખીરા આઝાદી કે બાદ ભી નેપથ્ય મેં રહા ઔર ઇક્કા-દુક્કા પ્રયાસોં કે અલાવા આમ જનતા કે સામને ન કે બરાબર આ સકા૤ અબ સિમટતી તહઝીબ, ભાષા, સિયાસત ઔર આઝાદ નઈ પીઢ઼ી કે બીચ તો યહ ઔર ભી મુશ્કિલ હૈ૤ મગર તબ જજ઼્બ-એ-હુર્રિયત યાની આઝાદી, સ્વતંત્રતા કે લિએ ઇન ગઝલો, ગીતોં ઔર નઝમો ને લોગોં મેં જ઼બર્દસ્ત જઝબા પૈદા કિયા થા, ક્રાંતિ કી નઈ લહર પૈદા કી થી૤ લોગ ફિરંગિયોં કે ખ઼િલાફ઼ મરને-મિટને કો તૈયાર હો ગએ થે૤ ઇસ બાત કી તસ્દીક કે લિએ ચલિએ હમ શુરૂઆત કરતે હૈં રામપ્રસાદ બિસ્મિલ કે ઉસ તરાને સે જિસે માદર-એ-વતન કે લિએ હમ આજ ભી ઉસી ભાવના સે ગુનગુનાતે હૈં૤

સરફ઼રોશી કી તમન્ના અબ હમારે દિલ મેં હૈ

દેખના જ઼ોર કિતના બાજ઼ુએ ક઼ાતિલ મેં હૈ

વક઼્ત આને પર બતા દેંગે તુઝે એ આસમાં

હમ અભી સે ક્યા બતાએં ક્યા હમારે દિલ મેં હૈ

ઐ શહીદે મુલ્ક઼ોં મિલ્લત તેરે જઝબે કે નિસાર

તેરી કુરબાની કા ચરચા ગ઼ૈર કી મહફ઼િલ મેં હૈ

અબ ન અગલે વલવલે હૈં ઔર ન અરમાનોં કી ભીડ઼

એક મિટ જાને કી હસરત અબ દિલે-બિસ્મિલ મેં હૈ

રામપ્રસાદ બિસ્મિલ કે ઇસ તરાને ને તબ વતન પરસ્તી કી જ઼ોર-આજ઼માઇશ મેં નઈ જાન પૈદા કર દી થી૤ તૂફ઼ાન ઇતના ઉઠા થા કિ અંગ્રેજ઼ સરકાર ને આખ઼િરકાર ઇસ ગીત પર પ્રતિબંધ લગા દિયા થા૤ પર ક઼ૌમી તરાને કી યહ બુલંદ આવાજ઼ દબી નહીં બલ્કિ કરોડ઼ો વલવલે ઇસમેં આ મિલે ઔર આઝાદી કી જુસ્તજૂ બઢ઼તી ચલી ગઈ૤ દરઅસલ, 1921 સે 1935 તક કા યહ દૌર હિન્દુસ્તાની સિયાસી તારીખ઼ કા બડ઼ા વિપ્લવગ્રસ્ત દૌર થા૤ માલે ગાંવ નાસિક મેં સુલેમાન શાહ, મધુ ફરીદન, મુહમ્મદ શાબાન ઔર અસરીલ અલ્લાહરખા કો યરવદા જેલ મેં ફાંસી કી સઝા દે દી ગઈ૤ જિસ પર પૂરે દેશ મેં તૂફ઼ાન ખડ઼ા હુઆ થા૤ ફિર 1925 મેં કાકોરી કેસ ચલા૤ આઠ અગસ્ત 1925 કો શાહજહાંપુર મેં ક્રાંતિકારિયોં કા એક જલસા હુઆ જિસકી અધ્યક્ષતા રામપ્રસાદ બિસ્મિલ ને કી૤ ઇસમેં ઇંકલાબ કે લિએ પૈસા હાસિલ કરને કે લિએ ખઝાના લે ઝાને વાલી ટ્રેન કો લૂટને કા ફ઼ૈસલા કિયા ગયા થા૤ યહ કામ અશફ઼ાક઼ ઉલ્લાહ ખ઼ાં કે જ઼િમ્મે આયા ઔર કાકોરી મેલ કો લૂટ લિયા ગયા૤ અશફ઼ાક ઉલ્લાહ ખ઼ાં ઔર રામપ્રસાદ બિસ્મિલ કો ગ઼િરફ઼્તાર કર લિયા ગયા ઔર ફાંસી દે દી ગઈ૤ અશફ઼ાક઼ એક અચ્છે શાયર ભી થે, ઉન્હેં ફ઼ૈઝાબાદ કી જેલ મેં ફાંસી દી ગઈ થી૤ ઉન્હોંને લિખા હૈ-

વહ ગુલશાન જો કી આબાદ થા ગુજ઼રે જ઼માને મેં

મૈં શાખે ખુશ્ક હૂં હાં ઉજડ઼ે ગુલિસ્તાં કા

ઇસી નઝ્મ કી અગલી પંક્તિયોં મેં ઉન્હોંને બડ઼ી દૂરંદેશી સે લિખા હૈ-

 યહ ઝગડ઼ે યે બખેડ઼ે મીટાકર આપસ મેં મિલ જાઓ

આપસકી તફ઼રીક હૈ તુમમેં યહ હિંદૂ ઔર મુસલમાં કા

પર તોપ કે મુહાનોં સે બાંધતી જાલિમ ફિરંગી સરકાર કહાં માનતી થી, વે આઝાદી તક ફૂટ ડાલોં ઔર રાજ કરો કી નીતિ પર ચલતી રહી ઔર આખ઼િરકાર વો દિન ભી આયા જબ હિન્દી હૈ હમ વતન હૈ વાલા ઇક઼બાલ કા હિન્દુસ્તાન દો ટુકડ઼ો મેં બંટ ગયા૤ દરાર ઐસી પડ઼ી કિ સદિયાં સિહર ગઈં૤ લેકિન ઢાઈ સૌ સાલ સે જ઼્યાદા પૈરોં મેં મેં પડ઼ી ગ઼ુલામી કી જ઼ંજીરોં કો તોડ઼ને કે લિએ મરતે-મરતે અશફ઼ાક઼ ને યહી કહા-

વતન હૈ હમારા હૈ શાદકામ ઔર આઝાદ

હમારા ક્યા હૈ અગર હમ રહેં ન રહેં

હિન્દુસ્તાન કી રિવાયત મેં મિલી-જુલી સંસ્કૃતિ કા સિલસિલા સૈકડ઼ોં સાલોં સે ચલતા આયા થા૤ ખ઼ાસકર સૂફ઼િયોં કે જ઼માને મેં યહ હિન્દુસ્તાની તહજ઼ીબ તુર્કી, અરબી ઔર ફ઼ારસી શબ્દોં કી મિલાવટ સે જન્મી૤ ખુસરો જ઼માને મેં ઇસ મિલાવટી બોલી કો રેખ્તા કહા ગયા૤ ધીરે-ધીરે એક નઈ હિન્દુસ્તાની જબાન હિંદવી બની જો બાદ મેં ઉર્દૂ કહલાઈ૤ સાંસ્કૃતિક મેલ-જોલ ગહરા હુઆ તો ઉર્દૂ અદબ મેં ભી હિન્દુસ્તાનીયત હર સ્તર પર ઝલકને લગી૤ સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, આધ્યાત્મિક ઔર રાજનીતિક ચિત્ર ઉજાગર હોને લગે, મશહૂર શાયર મીર તકી મીર ને લિખા હૈ-

દિલ કી બરબાદી કા ક્યા મજ઼્કૂર હૈ

યહ નગર સૌ મરતબા લૂટા ગયા

યહાં દિલ લફ઼્જ઼ દિલ્લી કા પર્યાયવાચી બના જો કિતની બાર ઉજડ઼ી, ટૂટી ઔર બની૤ યહ સિલસિલા જ઼્યાદા સે જ઼્યાદા સિયાસી આંદોલનોં સે જુડ઼ા રહા૤ યહાં તક કિ જંગ-એ-આઝાદી કા તરાના બન ગઈ ડૉક્ટર અલ્લામા ઇક઼બાલ કી નઝ્મ ‘સારે જહાં સે અચ્છા..’ આઝાદી કી ઘોષણા કે સમારોહ મેં ‘જન-ગણ-મન’ કે સાથ ગાઈ ગઈ૤ ઉનકા શેર આજ ભી મૌજૂં હૈ-

કુછ બાત હૈ કિ હસ્તી મિટતી નહીં હમારી

સદિયોં રહા હૈ દુશ્મન દૌરે-જહાં હમારા

લેકિન જો નગ઼મેં ઔર તરાને આજ આસાન લગતે હૈં, જંગ-એ-આઝાદી કે દૌર મેં ઉનકા લિખના, છપના ઔર બુલંદી સે ગાયા જાના હંસી-મઝાક કા ખેલ નહીં થા૤ હૈરત હોતી હૈ યે ઝાનકર કિ સારી પાબંદિયોં કે બાવજૂદ દેશધર્મ કી ખાતિર રચનાકાર કૈસે ન કૈસે અપની બાત જનતા તક પહુંચા દેતે થે૤ કિતની ઐસી ગ઼ઝલેં, નઝમેં ઔર શેર હૈં જો તબ ગુપ્ત રૂપ સે છપતે થે ઔર બાંટે ઝાતે થે૤ ઉનકે લિખને વાલોં કા નામ પતા તક આજ નામાલૂમ હૈ૤ મગર ઉન દિનોં વે હંગામા બરપા જાતે થે૤

બાંધ લે બિસ્તર ફિરંગી, રાજ અબ જાને કો હૈ

જુલ્મ કાફ઼ી કર ચુકે, પબ્લિક બિગડ઼ જાને કો હૈ

ઐસે મૌક઼ે ભી આએ જબ રચનાકારોં કો મગર કે મુંહ મેં રહકર ભી અપની બાત લોગોં તક પહુંચાની પડ઼ી૤ શાયર અકબર ઇલાહાબાદી કા એક ક઼િસ્સા કાફ઼ી મશહૂર હૈ૤ વે અંગ્રેજ઼ હુક઼ૂમત કે મુલાજ઼િમ થે, પર ઉન્હીં કી જ઼્યાદતિયોં કે ખ઼િલાફ઼ હુએ૤ ઉનકી તીન નઝમેં જલવા-એ-દેહલી દરબાર મેં કહી ગઈં૤ યહ 1901 ઈ. મેં એડવર્ડ સપ્તમ કે જશ્ને તાજપોશી કા વક઼્ત થા જિસમેં ડ્યૂક ઑફ઼ કનાટ ભી શામિલ થે૤ એક નઝ્મ મેં અકબર ને તંજ કિયા–

મહફ઼િલ ઉનકી, સાક઼ી ઉનકા આંખે મેરી, બાક઼ી ઉનકા

આઝાદી કે આંદોલન કો ગતિ દેને મેં કૉગ્રેસિયોં કા નેતૃત્વ અહમ થા૤ દાદાભાઈ નૌરોજી, સુરેંદ્રનાથ બનર્જી, અરવિંદ ગોખલે ઔર બદરૂદ્દીન તૈયબજી નરમ દલ કા તો ગરમ દલ કા નેતૃત્વ બાલ ગંગાધર તિલક, લાલા લાજપત રાય, વિપિન ચંદ્રપાલ ઔર અરવિંદ ઘોષ કર રહે થે૤ 1906 મેં કોલકાતા અધિવેશન મેં સ્વરાજ કી માંગ કી ગઈ૤ વિદેશી વસ્તુઓં કે બહિષ્કાર કા પ્રસ્તાવ પારિત હુઆ થા૤ ઇસ દૌર મેં અનેક રાષ્ટ્રીય નઝમેં રચી ગઈં૤ લિખને વાલોં કો અંગ્રેજ઼ી સરકાર કી પ્રતાડ઼ના ઔર અત્યાચારોં સે ગુજ઼રના પડ઼ા૤ લેકિન ક઼લમ કે જેહાદ કા સિલસિલા ઝારી રહા૤ ગરમ દલ સે તાલ્લુક રખને વાલે હસરત મોહાની ને લિખા હૈ-

અય હિન્દી-એ-સાદા દિલ ખ઼બરદારહરગિજ઼ ન ચલે તુઝપે યહ જાદૂ

ઇસી દૌર મેં બ્રજનારાયણ ચકબસ્ત, જફ઼ર અલી ખ઼ાં, ત્રિલોક ચંદ મહરૂમ, બર્ક઼ દહેલવી કી શાયરી હમારે સંગ્રામ કી બહુમૂલ્ય સંપત્તિ હૈ૤ ઉદાહરણ કે લિએ બ્રજનારાયણ ચકબસ્ત કી યે રચના કાબિલે-ગ઼ૌર હૈ-

હમ ખાકે હિન્દ સે પૈદા જોશ કે આસાર

હિમાલિયા સે ઉઠે જૈસે અબ્રે-દરિયાવાર

લહૂ રગ઼ોં મેં દિખાતા હૈ બર્ક઼ કી રફ઼્તાર

હુઈ હૈ ખાક કે પરદે મેં હડિડ્યા

બેદારજ઼મીં સે અર્શ તલક શોર હોમરૂલ કા હૈ

શબાબ ક઼ૌમ કા હૈ જ઼ોર હોમરૂલ કા હૈ

યહાં રાષ્ટ્રીય ભાવના ઔર ધાર્મિક મામલોં મેં સુધાર કે સમર્થક સર સૈયદ અહમદ ખ઼ાં કે એક કથન કા જ઼િક્ર જ઼રૂરી હૈ૤ 26 જનવરી 1882 કો અમૃતસર કી અંજુમને ઇસ્લામિયા મેં તકરીર કરતે હુએ ઉન્હોંને કહા થા- ”ક઼ૌમ સે મેરા મતલબ સિર્ફ઼ મુસલમાનોં સે નહીં હૈ બલ્કિ઼ હિન્દૂ ઔર મુસલમાનોં દોનોં સે હૈ.. હિન્દુઓં કે અપમાન સે મુસલમાનોં કા ઔર મુસલમાનોં કે અપમાન સે હિન્દુઓં કા અપમાન હૈ૤ ઇન હાલાત મેં જબ તક દોનોં ભાઈ એક સાથ પરવરિશ ના પા સકેં, એક સાથ શિક્ષા ના પા સકેં, એક હી પ્રકાર કે ઉન્નતિ કે સાથ દોનોં કો ઉપલબ્ધ ના હો તો હમારી ઇજ઼્જ઼ત નહીં હો સકતી૤”

1914 મેં ઇંગ્લૈંડ ઔર જર્મની મેં જંગ છિડ઼ ગઈ૤ ઉસ વક઼્ત હિન્દુસ્તાન ને અંગ્રેજ઼ોં કા સાથ દિયા૤ લેકિન શિબલી નોમાની ને તબ ભી ફિરંગિયોં પર વાર કિયા થા૤ ઉનકી નઝ્મ ‘જંગે યૂરોપ ઔર હિન્દુસ્તાની’ પર વારંટ ઝારી કર દિયા ગયા થા૤ બરતાનવી હુક઼ૂમત ઉનકી દુશ્મન બન ગઈ૤ શિબલી ને લિખા થા-

ઇક જર્મની ને મુઝસે કહા અજરહે ગુરૂર

આસાં નહીં હૈ ફ઼તહ તો દુશ્વાર ભી નહીં

બરતાનિયા કી ફ઼ૌજ હૈ દસ લાખ સે ભી કમ

ઔર ઇસ પે લુત્ફ઼ યહ કિ તૈયાર ભી નહીં

બાક઼ી રહા ફ઼્રાંસ તો વહ રિન્દે લમયજલહમ

લોગ અહલે-હિન્દ હૈં જર્મન સે દસ ગુને

તુઝકો તમીજ઼ે અન્દરક-ઓ-બિસિયાર ભી નહીં

સુનતા રહા વો ગ઼ૌર સે મેરા કલામ ઔર

ફિર કહા જો લાયકે-ઇજ઼હાર ભી નહીં

ઇસ સાદગી પે કૌન ન મર ઝાએ અય ખ઼ુદા

લડ઼તે હૈં ઔર હાથ મેં તલવાર ભી નહીં

(અજરહે ગુરૂર: ઘમંડ સે, રિન્દે લમયજલ: અનશ્વર, શરાબી, અહલે–હિન્દ: ભારતવાસી, અન્દર–ઓ–બિસિયાર: કમ ઔર જ઼્યાદા, લાયકે–ઇજ઼હાર: બતાને યોગ્ય)

ખ઼ુદ ઇખ઼્તિયારી કા ઐલાન (1915), હોમરૂલ આંદોલન (1916), માંટેગ્યૂ સુધાર (1917), રોલેટ એક્ટ (1918) જૈસે મુદ્દોં પર અંગ્રેજ઼ોં કે ખ઼િલાફ઼ દેશભર મેં આવાજ઼ ઉઠી૤ ઇસસે શાયર ભી અછૂતે નહીં રહે૤ મહાત્મા ગાંધી કી લીડરશિપ મેં આંદોલન આગે બઢ઼ા ઔર હિન્દૂ ઔર મુસલમાન કંધે સે કંધા મિલાકર આઝાદી કી જંગ લડ઼તે રહે૤ 1919 મેં જલિયાં વાલા બાગ કી દુખદ ઘટને ને દેશવાસિયોં કો ઝકઝોર દિયા૤ સૈકડ઼ોં લોગ નિહત્થે શહીદ હો ગએ૤ ફિરંગિયોં કી ઇસ ક્રૂરતા કે ખ઼િલાફ઼ ઉર્દૂ મેં કઈ નઝમેં લિખી ગઈં૤ ઉર્દૂ કે મશહૂર શાયર ત્રિલોકચંદ મહરૂમ ને લિખા હૈ-

બદલે તૂને યહ લિએ ભલા કિસ દિન કે

જ઼િબહ કર ડાલે હૈં મુર્ગ઼ાને ચમન ગિન ગિન કે

(મુર્ગ઼ાને ચમન- ઉપવન કે પક્ષી)

ઇસકા ગુલશન ફૂંક દૂં ઉસકા શબિસ્તાં ફૂંક દૂં

નઝમેં જિન્હોંને જંગ–એ–આઝાદી કા જઝબા જગાયા

ઇસમેં શક નહીં ઝાલિયાંવાલા બાગ કી દર્દનાક ઘટના ને આગ મેં ઘી કા કામ કિયા ઔર શાયરોં કે ખ઼ૂન કો ખૌલા દિયા૤ અબ શાયરોં કી આતિશનવાઇયોં ને જનતા કો ઉદ્વેલિત કરને કા કામ શુરૂ કિયા૤ યહી વહ દૌર ભી થા જબ ખ઼િલાફત ઔર અસહયોગ આંદોલન જ઼ોર પકડ઼ ચુકા થા૤ ગાંધી દેશ કે દૌરે પર થે૤ ઇસી દૌર મેં 1920 મેં મૌલાના મુહમ્મદ અલી ને લાહૌર મેં તકરીર દી૤ ઇન્હીં દિનોં મૌલાના અબ્દુલ કલામ આઝાદ કે વિચાર, સુબેદારી, આખ઼રી મંજ઼િલ ઔર હમારા ફ઼ર્જ઼ મેં પ્રકાશિત હુએ૤ ઇન્હીં દિનોં શાયર જફ઼ર અલી ખ઼ાં ને લિખા એલાન-એ-જંગ-

ગાંધી જી જંગ કા એલાન કર દિયા

બાતિલ સે હક઼ કો દસ્ત-ઓ-ગરીબાન કર દિયા

હિન્દુસ્તાન મેં ઇક નયી રૂહ ફૂંકકર

આઝાદી-એ-હયાત કા સામાન કર દિયા

શેખ ઔર બિરહમન મેં બઢ઼ાયા ઇત્તિહાદ

ગોયા ઉન્હેં દો કાલિબ-ઓ-યકજાન કર દિયા

જુલ્મો-સિતમ કી નાવ ડુબોને કે વાસ્તે

કતરે કો આંખોં-આંખોં મેં તૂફ઼ાન કર દિયા

(બાતિલઃઝૂઠ, દસ્ત-ઓ-ગિરેબાનઃ લડ઼ા દેના, ઇત્તિહાદઃ એકતા)

લાલા લાલચંદ, હસરત મોહાની, મીર ગ઼ુલામ નૈરંગ, મુહમ્મદ અલી જૌહર, આગા હશ્ર કશ્મીરી, અહમદ સુહૈલ, સાગર નિઝામી, અહસાન દાનિશ જૈસે કઈ શાયરોં ને ઇસ દૌર મેં ફિરંગી શાસન કે અત્યાચારોં કે ખ઼િલાફ઼ અનેક નઝમેં કહીં૤ ઇસ દૌર કી ચંદ નઝમો પર ગ઼ૌર કરેં-

તેરી બરબાદિયાં દેખી નહીં જાતી હૈ અબ હમસે

ખ઼ુદા કે વાસ્તે ઉઠ ઔર હો આઝાદ ઇસ ગ઼મ સે

ગ઼ુલામી મુસ્તકિલ લાનત હૈ ઔર તૌહીને-ઇંસા હૈં

ગ઼ુલામી સે રિહા હો ઔર આઝાદી મેં શિરકત હૈ

1928 મેં સાયમન કમીશન પર હંગામા ઉઠા૤ યહી વહ સમય ભી થા જબ ગાંધીજી સે લેકર પંડિત જવાહર લાલ નેહરૂ ઔર સુભાષચંદ્ર બોસ સંપૂર્ણ આઝાદી કી માંગ કરના શુરૂ કર ચુકે થે૤ ઉધર સાયમન કમીશન પર નઝમો મેં ગ઼ુસ્સા બરસને લગા થા૤

સાયમન સાહબ કે ઇસ્તકબાલ કા વક઼્ત આ ગયા

જાગ અય લાહૌર અપને ફ઼ર્જ઼ કો પહચાન કર

રેલ સે ઉતરેં તો કાલી ઝંડિયા હોં સામને

જિનકે અંદર તુમ ખડ઼ે હો સીના તાનકર

સંપૂર્ણ આઝાદી કી માંગ ને જ઼ોર પકડ઼ા ઔર 1930 મેં કૉગ્રેસ ને ઇસકા એલાન કર દિયા૤ ફિર સિવિલ નાફ઼રમાની કા જેલ ભરો આંદોલન શુરૂ હુઆ૤ કઈ શહીદ હુએ ઔર ગોલી સે ઉડ઼ા દિએ ગએ૤ આંદોલન ચલતા રહા૤ તીસરી ગોલમેજ કૉફ઼્રેંસ કે બાદ નિકલે શ્વેત પત્ર કે બાદ ગાંધી જી અસંતુષ્ટ થે૤ ઇસ દૌર મેં ભી જોશ મલીહાબાદી, આનંદ નારાયણ, અલી જવ્વાદ જ઼ૈદી, હફ઼ીજ઼ જાલંધરી જૈસે કઈ શાયર સિયાસી મુદ્દોં સે મુતાસ્સિર હોકર ક઼લમ કો જબાન દેતે રહે૤ 1942 કે વિદ્રોહ કે બાદ મહાદેવ દેસાઈ કી મૌત સે દુખી હોકર ‘ક઼ૈદી કી લાશ’ જૈસી મશહૂર નઝ્મ લિખને વાલે અલી જવ્વાદ જ઼ૈદી કી એક ઔર નઝ્મ ‘મન કી ભૂલ’ જ઼પ્ત કર લી ગઈ૤ યહ એક લંબી નઝ્મ થી જિસમેં દેશ કે સુખદ અતીત કો યાદ કરતે હુએ પરતંત્ર ભારત કી પીઢ઼ી કો બયાં કિયા ગયા થા-

મુલ્ક઼ મેં ઇક તૂફ઼ાન બરપા થા

જયકારોં કા શોર મચા થા

જેલ મેં હિન્દુસ્તાન ભરા થા

થા ઇક વો ભી જ઼માના પ્યારે

જેલ મેં ઘર તક યાદ નહીં થા

ફિર ભી દિલ કુછ શાદ નહીં થા

હિન્દુસ્તાન આઝાદ નહીં થા

1935 મેં પ્રગતિશીલ લેખક સંઘ કી સ્થાપના હુઈ૤ ઇસસે પહલે સમ્મેલન કી 1936 મેં અધ્યક્ષતા ખ઼્યાત સાહિત્યકાર પ્રેમચંદ ને કી૤ ઇસ સંસ્થા કો આગે બઢ઼ાને મેં પંડિત નેહરૂ સે લેકર રવીંદ્રનાથ ઠાકુર, જયપ્રકાશ નારાયણ, આચાર્ય નરેંદ્ર દેવ, યુસૂફ઼ મેહર અલી, સજ્જાદ જ઼હીર, ડૉક્ટર અલી, અબ્દુલ હક઼ જૈસે દિગ્ગજોં કા સહયોગ ઔર સમર્થન થા૤ ઇસી દૌર મેં ઉર્દૂ સાહિત્ય મેં ફ઼ૈજ અહમદ ફ઼ૈજ઼, અલી સરદાર જાફ઼રી, અસરારુલહક઼ મઝાજ઼, જાંનિસાર અખ઼્તર, ફ઼િરાક઼ ગોરખપુરી જૈસે મશહૂર શાયર ભી દેશભક્તિ કી નઝમેં લિખ રહે થે૤ સરદાર ઝાફ઼રી કી નઝ્મ પર નજ઼ર ડાલેં-

સુલગ ઉઠી હૈ ઇંતિક઼ામ કી આગ

બર્ફ઼ કી ચોટિયાં દહકતી હૈં

જુલ્મ ઔર જબ્ર કે અંધેરે મેં

સૈકડ઼ોં બિજલિયાં ચમકતી હૈં

ઇંતિક઼ામ કી ધધકી હુઈ ઇસ આગ સે પહલે ઔર બાદ મેં બાર-બાર આઝાદી કા સુંદર સપના દેખા ગયા૤ યહાં તક કિ શાયરોં ને ધક્કે ખાએ, ફ઼ાકાકશી કી ફિર ભી આગ ઉગલને વાલી નઝમેં લિખકર બરતાનવિયોં કે હત્થે ચઢ઼તે રહે૤ મુજ઼ફ઼્ફ઼ર કી જ‍પ્તશુદા નઝમો મેં એક-

વિજય કે હાર હોંગે

નેહરૂ-ગાંધી કી ગરદન મેં

મુક઼દ્દસ માદરે વતન કે સર પર

તાજ દેખેંગે

મનાએંગે જ઼મીને હિન્દ પર

હમ જશ્ને આઝાદી

ફ઼લક પર સે હમેં

ખ઼ુશ-ખ઼ુશ તિલક મહારાજ દેખેંગે

સીમાબ અકબરાબાદી, સાહિર લુધયાનવી, શોરિશ કશ્મીરી, જોશ મલીહાબાદી, નદીમ કાસમી, મસૂદ અખ઼્તર જૈસે કુછ શાયર થે જો આઝાદી કે આંદોલન કી તર્જુમાની કે સાથ અપની ક઼લમ મેં સામાજિક ઔર આર્થિક હાલાત કો દર્શા રહે થે૤ ઇનમેં પ્રગતિશીલ ઔર માર્ક્સવાદી વિચારોં કી નઝમેં ભી શામિલ રહીં૤ ઇસ દૌર મેં જોશ મલીહાબાદ કી એક નઝ્મ- ”વફ઼ાદારાને અજલી કા પયામ, શહંશાહે હિન્દુસ્તાન કે નામ” બડ઼ી ચર્ચિત હુઈ જિસમેં ઉન્હોંને જૉર્જ કી તાજપોશી પર જમકર પ્રહાર કિયા૤ તંજ કરતી યે નઝ્મ દરઅસલી ભારત કી બદહાલી કે લિએ ગહરા આક્રોશ થી૤ 32 બંદોં મેં લિખી ગઈ ઇસ નઝ્મ મેં ભારત કી ત્રાસદ તસ્વીર થી૤ ઇસકે ચંદ બંદ કાબિલે-ગ઼ૌર હૈં-

આપકે હિન્દોસ્તાં કે જિસ્મ પર બોટી નહીં

તન પે ઇક ધજ્જી નહીં, પેટ મેં રોટી નહીં

કિશ્વરે-હિન્દોસ્તાં મેં રાત કો હંગામે-ખ઼્વાબ

કરવટેં રહ રહ કે લેતા હૈ ફ઼ંઝા મેં ઇંક઼િલાબ

જોશ કી યહ નઝ્મ તો ઠીક હૈ મગર ઉનકી નઝ્મ ”ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની કે ફ઼રજંદોં કે નામ” ને તો જૈસે અંગ્રેજ઼ી હુક઼ૂમત કી નીંદ હી ઉડ઼ા દી૤ જોશ ને યહ નઝ્મ 1939 મે દૂસરે વિશ્વયુદ્ધ કે દૌરાન વાયસરાય કી હિન્દુસ્તાન કે જંગ મેં શામિલ હોને કી ઘોષણા કે બાદ લિખી ગઈ થી૤ યહ નઝ્મ હર ભારતીય કી ભાવના કા પ્રતિબિંબ થી૤ ઇસ પર ભી ફિરંગી હુક઼ૂમત કા કહર બરપા ઔર ઇસ નઝ્મ કો જ઼પ્ત કર લિયા ગયા-

જુલ્મ ભૂલે, રાગિની ઇંસાફ઼ કી ગાને લગે

લગ ગઈ હૈ આગ ક્યા ઘર મેં કિ ચિલ્લાને લગે

ઇક કહાની વક઼્ત લિખેગા નયે મજ઼મૂન કી

જિસકી સુખી કો જ઼રૂરત હૈ તુમ્હારે ખ઼ૂન કી

ઇંક઼લાબી ગીતોં કે બઢ઼તે હુએ ખ઼તરોં કે મદ્દેનજ઼ર આખિરકાર અંગ્રેજ઼ હુક઼ૂમત ને ઇસ વક઼્ત તહરીર (લેખન) ઔર તકરીર (સંભાષણ) દોનોં પર કડ઼ી પાબંદી લગા દી થી૤ એક બાર ફિર આંદોલન ઉગ્ર હુઆ, બડ઼ે નેતા ગ઼િરફ઼્તાર હુએ, જેલેં ભરતી ચલી ગઈં લેકિન નઝમેં છપતી ચલી ગઈં૤ મઝાજ઼ ને અપની નઝ્મ ”અંધેરી રાત કે મુસાફ઼િર” મેં લિખા-

ઉફ઼ક પર જંગા કા ખ઼ૂની સિતારા જગમગાતા હૈ

હર ઇક ઝોંકા હવા કા, મૌત કા પૈગ઼ામ લાતા હૈ

મઝાજ઼ કી નઝ્મ ”આવારા” કી ઇન પંક્તિયોં પર ગ઼ૌર ફ઼રમાએં –

મુફલિસી ઔર યે મજાહિર હૈં નજર કે સામને

સૈકડોં ચંગેઝો નાદિર હૈં નજર કે સામને

સૈકડોં સુલતાનો ઝાબિર હૈં નજર કે સામને

ઐ ગમ એ દિલ ક્યા કરૂં,

ઐ વહશત એ દિલ ક્યા કરૂં

બઢ કે ઇસ ઇન્દ્રસભા કા સાજો ઓ સામાં ફૂંક દૂં

ઇસકા ગુલશન ફૂંક દૂં ઉસકા શબિસ્તાં ફૂંક દૂં

તખતે સુલતાન ક્યા મૈં સારા ક઼સ્ર એ સુલતાન ફૂંક દૂં

ઐ ગમે એ દિલ ક્યા કરૂં,

ઐ વહશત એ દિલ ક્યા કરૂં

(મઝાહિરઃદૃશ્ય, સુલ્તાને ઝાબિરઃ અત્યાચારી બાદશાહ, શબિસ્તાં: શયનાગાર, ક઼સ્રે સુલ્તાન: શાહી મહલ)

સરદાર ઝાફ઼રી ને ઇસી બાત કો બઢ઼ાકર કુછ ઇસ તરહ સે બયાં કિયા-

ગ઼મ કે સીને મેં ખ઼ુશી કી આગ ભરને દો હમેં

ખ઼ૂં ભરે પરચમ કે નીચે રક્સ કરને દો હમેં

અગસ્ત 1942 મેં ભારત છોડ઼ો આંદોલન શુરૂ હુઆ૤ દેશ કે તક઼રીબન સભી બડ઼ે નેતા સલાખોં કે પીછે પહુંચા દિએ ગએ થે૤ જનતા સડ઼કોં પર ઉતર આઈ ઔર અંગ્રેજ઼ો સે સીધા લોહા લેને લગી૤ બાગ઼ી યહાં-વહાં પરચમ ફહરાને લગે૤ જન-નેતાઓં કો જો દુશ્વારિયાં પેશ આઈં, ઉન્હેં લેકર ભી નઝમેં લિખી ગઈં૤ મહાત્મા ગાંધી કી ગ઼િરફ઼્તારી દેર રાત કી ગઈ થી, લિહાઝા શમીમ કિરહાની લિખતે હૈં-

કુછ દેર જ઼રા સો લેને દો

તુમ જેલ જિસે લે જાતે હો

વહ દર્દ કા મારા હૈ દેખો

મજ઼લૂમ, અહિંસા કા હામી

બેબસ દુખિયારા હૈ દેખો

બેચૈન સા ઉસકી આંખોં મેં

પિછલે કા સિતારા હૈ દેખો

કુછ દેર જ઼રા સો લેને દો

લેકિન ઇસ સમય આઝાદ હિન્દ ફ઼ૌજ બનાકર અંગ્રેજ઼ોં કે નાકોં ચને ચબવાને વાલે વીર ક્રાંતિકારી સુભાષચંદ્ર બોસ હી એક ઐસે નેતા થે જો હુક઼ૂમત કે હાથ નહી આ સકે થે૤ ઇન હાલાત કી સચ્ચી તસ્વીર લેકર આએ શાયર જાંનિસાર અખ઼્તર કી નઝ્મ ”અય હમારાહાને કાફ઼લાયે” પર નજ઼ર ડાલિએ-

ક્યોં ન કર લેં આજ હમ ખુદ રાસ્તે કા ફ઼ૈસલા

હમરાહાને કાફ઼લા અય હમરહાને કાફ઼લા

રહજ઼નોં કે હાથ મેં હમ લુટ ગએ તો ક્યા હુઆ

રાસ્તે મેં ચંદ સાથી છૂટ ગએ તો ક્યા હુઆ

અબ ભી વહ જુરઅતે હૈં અબ ભી વહી હૌસલા

હમરાહાને કાફ઼લા અય હમરાહાને કાફ઼લા

આંદોલન બઢ઼તા રહા ઔર ક઼લમ તલવાર બની૤ જજ઼્બે આઝાદી કે શોલે અબ આઝાદી કી પહલી કિરણ કી બાટ જોહ રહે થે૤ મગર હાલાત કો ઇસ સુબહ કે પહલે ભી કુછ ઔર મંજૂર થા૤ વહ બંટવારા જિસકી માંગ મુસ્લિમ લીગ જ઼ોર દે રહી થી૤ શમીમ કિરહાની ને પાકિસ્તાન ચાહને વાલોં કે લિએ એક દરખ્વાસ્ત કરતી હુઈ નઝ્મ લિખી પર કોઈ તજ઼વીજ઼ કામ ન આઈ૤ 1946 સે બગ઼ાવત ઔર તેજ઼ હુઈ૤ 1947 મેં આઝાદી દેને કી બ્રિટેન કે પ્રધાનમંત્રી એટલી બાર કી ઘોષણા હુઈ૤ સામ્રાજ્યવાદી અંગ્રેજ઼ોં ને આખિર સમગ્ર રાજનીતિક આંદોલન કો દો ફાડ઼ કરને મેં કામયાબી પાયી૤ હિન્દુસ્તાન કે વાયસરાય લૉર્ડ માઉંટબેટન ને બ્રિટેન કા આદેશ કા પાલન કિયા૤ રેડક્લિફ઼ કા ચુપચાપ ભારત આગમન હુઆ ઔર સદિયોં પુરાના ઇંસાની રિશ્તા સરહદી ટુકડ઼ોં મેં બંટ ગયા૤ શમીમ ને પૂછા-

હમકો બતલાઓ ક્યા મતલબ હૈ પાકિસ્તાન કા

જિસ જગહ ઇસ વક઼્ત મુસ્લિમ હૈં, નજિસ હૈ ક્યા વજહ

(નજિસ-અપવિત્ર, ઝા-સ્થાન)

આઝાદી કી બેડ઼િયાં ટૂટીં૤ મખ઼દૂમ માહિઉદ્દીન ને લિખા- કહો હિન્દોસ્તાં કી જય, ફ઼ૈજ઼ ને કહા- બોલ કી લબ આઝાદ હૈં તેરે, જ઼બાં અબ તક તેરી હૈ૤ ફ઼િરાક઼ ગોરખપુરી ને તહરીર દી-

હમારે સીને મેં શોલે ભડ઼ક રહે હૈં ફ઼િરાક઼

હમારી સાંસ સે રોશન હૈ નગ઼્મે-આઝાદી

જશ્ને-આઝાદી કે મૌક઼ે પર સૈકડ઼ોં નઝમેં લિખી ગઈં૤ ઇસમેં દો સૌ સાલ કી ગ઼ુલામી કે નિઝામ સે લેકર ખ઼ુશિયોં તક કી કહાની થી૤ જાંનિસાર અખ઼્તર ને નઝ્મ લિખી ”જશ્ને આઝાદી” –

સીને સે આધી રાત કે

ફૂટી વહ સૂરજ કી કિરન

બરસે વહ તારોં કે કંવલ

વહ રક્સ મેં આયા ગગન

આયે મુબારકબાદ કો

કિતને શહીદાને-વતન

આઝાદ હૈ આઝાદ હૈ આઝાદ હૈ અપના વતન

આઝાદ હૈ અપના વતન

(શોધ સંદર્ભઃ જ઼પ્તશુદા નઝમેં, હિન્દોસ્તાં હમારા ઔર અન્ય) સંકલન- શકીલ અખ઼્તર

 

(સૌજન્ય: કીબોર્ડ કા સિપાહી)

હિંદી ઉર્દૂબ્લોગ www.Bagewafa.wordpress.com પર  આ લેખ 29 November 2011    ના  પોસ્ટ  કર્યો  હતો.મારા  આશ્ચર્ય  વચ્ચે  આજ  દિન  તા.15 ઓગષ્ટ 2016 સુધી  4790  વાર  કલીક   થયો છે.શકીલ ભાઈને  ઘણાં ઘણાં અભિનંદન.

 

કોઈ પણ ભીંતો હવે ચણવી નથી……..મુહમ્મદઅલી વફા

કોઈ પણ ભીંતો હવે ચણવી નથી.

આંખની ભીનાશને હણવી નથી.

 

નાખ તોડી વાડ કંટકની બધી

ફૂલ પર કો પહેરગી ભરવી નથી .

 

ખુશબૂ ફેલાય જાશે ખુદ બ ખુદ

કો હવાની પાલખી ધરવી નથી.

 

બસ સજાવો કોઈ દિલની પરબ,

પ્યાસની આ આંખ વેતરવી નથી.

 

હા મુકામો આવશે બિહામણા

તો શિકાયત કોઈ પણ કરવી નથી.

 

આ બધા આદમ તણા બાગો’વફા’

પાંખડી એકે પરાઈ ગણવી નથી.

 

 આદમ= આ ધરા પર અલ્લાહે ઉતારેલા પ્રથમ નબી અને પ્રથમ માનવી

H2 001તું હૃદયથી ગઈ નથી…….હેમંત મદ્રાસી

Hemant 001

ફેસબૂક પર”ગઝલતો હું લખું”ગ્રુપના મિત્રોનો ગઝલ સંગ્રહ ‘સંગતિ’માં અઢાર ગઝલકારોની છ ગઝલો મળીને કુલ 108 ગઝલો સમાવિષ્ટ થઈ છે.’બઝમેવફા’માં દસમાં શાયર શ્રી હેમંત મદ્રાસીનીગઝલ પોસ્ટ કરતાં ,અહોભાવની લાગણી વ્યકત કરતાં…”સંગતિ’ના મિત્રોનો આભારમાનું છું.

ક્રમે ક્રમે બધા શાયરોની એક એક કૃતિ ફોટા સહિત પ્રકટ કરવાની ઇચ્છા છે.આશા છે ‘સંગતિ’નાં શાયર દોસ્તો એને સ્વીકૃતિ આપશે.

..’બઝમે વફા’ 25 જુલાઈ 2016

DarEDarADarB

DarC(સૌજન્ય:ગુજરત ટુડે 23 જુલાઈ2016)

આશા…મેહમૂદ દરવેશ

ઘણું ઓછું મધ  બચ્યું છે

તમારી રકાબી માં

માખીઓને દૂર રાખો

અને મધને બચાઓ

તમારા ઘરમાં હજી  પણ એક દરવાજો છે

અને એક ચટાઈ

દરવાજો બંધ કરી દો

તમારા બાળકોથી દૂર રાખો

આ ઠંડી હવા

આ હવા અતિશયા શીત છે

પણ બાળકોએ સુવું જરૂરી છે

તમારી પાસે હજી પણ બચ્યા છે

અગ્નિ પેટાવવાને

થોડાં લાકડાઓ

કહવો(કા’વો)

અને રૂની એક ગોદડી

સાભાર સ્વીકાર 16 જુલાઈ2016…….દાસ્તાન ડાઈજેસ્ટ(ઉર્દૂ કાવ્ય સંગ્રહ)

MunawwarA 001M2 001M3 001

સજળ આ આંખડીનું આપ ના કારણ મને પૂછો

જો હો તોફાન ભર દરિયે તો મોજાં ધસી આવે

કોઈના આગમનનો થઈ રહ્યો ભણકાર લાગે છે………મસ્ત હબીબ સારોદી

Sweekar lagechhe(સૌજન્ય: મસ્તી પૃ.62)

તો કશ્મીર બનાતી હૈ—-મહેશ રાથી

તુમ ઘર સે જાઓ

કભી લૌટકર ના આઓ,

તુમ ઘર સે જાઓ

બેઆબરૂ વાપસ આઓ,

તુમ ઘર સે જાઓ

કફન મેં લિપટ કર આઓ

તુમ ઘર સે જાઓ

સડક પર ચીથરે ચીથરે હુઈ લાશ હો જાઓ

તુમ ઘર સે જાઓ

હમેશા કે લિયે ગુમનામી કા પોસ્ટર હો જાઓ,

તુમ ઘર સે જાઓ,

તા ઉમ્ર કી ટીસ બન જાઓ,

સચ

જબ બંદૂક લોકતંત્ર કો હાંકતી હૈ

તો કશ્મીર બનાતી હૈ

(સૌજન્ય:ફેસબૂક)

મુકતક

તમારા મતબની પણ અહિ  અનેરી શાન છે,

દવાની સાથ મીઠાં દરદ નો પણ જામ છે.

તબીબો ના ફરો  લૈને વજન નિદાનનું,

વલીઓની જમાતો સંગ ખુદાનું નામ છે.

મતબ=દવાખાનું

વલીઓ=અલ્લાહના દોસ્તો

મૂળ વતન: બરબોધન જિ.સુરતના..અને  બાળપણથી  કરાંચીમાં અને હમણાં બ્રામ્પટન. કેનેડામાં વસનાર  જનાબ સાલેહ અચ્છા સાહેબના બે  કાવ્ય સંગહો  ભેટ મળતા  આનંદ અને અહોભાવની લગણી સહિત સાભાર સ્વીકાર.

પ્રથમ સંગ્રહ:ધૂપકી ચાદર

DhoopA 001

DhoopB 001

બેજો સંગ્રહ:મેરી કોશિશેં..મેરી ખ્વાહિશેં

AtchhaaA 001AtchhaB 001

e0a495e0a588e0a4b8e0a587-e0a488e0a4a6-e0a4aee0a4a8e0a4bee0a48fe0a482_page_1e0a495e0a588e0a4b8e0a587-e0a488e0a4a6-e0a4aee0a4a8e0a4bee0a48fe0a482_page_2

EID TV MUSHAIRA
Toronto, Canada.
Telecaster Tasleem Elahi Zulfi presenting EID TV MUSHAIRA with Toronto prominent Poets on 24/7 TV Channel Rogers Cable 851 in Toronto Canada.
This Mushaira should be on air Eid Day from 2 – 4 pm Toronto time. pt.1

ગઝલકારોને બે બોલ……મર્હૂમ જનાબ ‘ઝર’રાંદેરી સાહેબ

 

ગઝલકારોએ એ યાદ રાખવું જોઈએ કે ખુદા પાકનાં ગુણોમાંથી કોઈ ગુણ ઉત્પાદિકમાં હોતા નથી.પણ જ્યારે તે પોત પોતાના ગુણો(સિફતો)માંથી કોઈ ગુણનો પડછાયો કોઈને અર્પણ કરેછે,પરંતુ તેનામાં ખુદા પાકની જેમ તે ગુણો હોતો નથી.સાંભળવું,દેખવું,જ્ઞાન,ઇત્યાદિ ખુદા પાકનાં હકીકી .અને ઉત્પદિકતાના પડછાયા સમના છે.તેણે જેને કમાલ,જમાલ,(ગુણ,રૂપ)કે બીજી કોઈ શક્તિ અર્પણ કીધી છે,તેનાથી એક રજકણ જેટલો પણ વધી શકતો નથી.ખુદાપાકના દરેક ગુણો અનાદિ અને અનંત છે.તેથી દરેક રીતે પ્રેમ કરવાને તેનીજ પવિત્રિ જાત સિધ્ધ થાયછે.આ સિદ્ધાંતને દરેક પાંસે પોતાની માન્યતા પ્રમાણે લક્ષમાં રાખવો.

    ઇશ્કના શાબ્દિક અર્થ”પ્રેમકે મોહ” છે.આશિકનો અર્થ ‘ચાહનાર’  એટલે પોતાની દરેક ઇચ્છા અને અધિકારોને  માશૂક(જે પ્રત્યે પ્રેમ બંધાયો હોય તે)ની ઇચ્છાને સ્વધીન કરનાર..

 કમાલ,જમાલ,એહસાન (ગુણ,રૂપ,કર્મ)પ્રેમ ઉત્પન્ન થવાનાં મુખ્ય કારણો છે.એમાંથી કદી એક,બે કે કદી ત્રણે કારણો એ પ્રેમ કરી ઉત્પન્ન થાય છે.એ ત્રણ વિના બીજી કોઈ વસ્તુ પ્રેમ કરવામાં કારણ ભૂત હશે,પરંતુ મુખ્ય વૃક્ષો આ ત્રણજ છે.બાકીના બધા તેના અંગોછે.એમાં સર્વથી શ્રેષ્ઠ પદવી કમાલની છે.તે પછી ઉપકાર અને છેવટે રૂપ છે.હકીકી પ્રેમ સહેલાઈથી સમજવા માટે એક દ્ર્ષ્તાંત નીચે આપ્યું છે.

      એક વેળા એક અતિ સ્વરૂપવાન સુંદરીને જોઈ,એક માણસ પોતાની સર્વ શકિત ગુમાવી,તેણીને ચરણે પડી કહેવા લાગ્યો કે,–“હું હૃદય ગુમાવી બેઠો છું.”જવાબમાં તેણીએ કહ્યું કે શું!તેં મારી બહેનને જોઈ નથી?તેણીના દરેક ડગલેને  પગલે  સો,સો કિયામતો (મહાપ્રલય) પ્રગટે છે.તેણીનાં એક વાળની કિમત મારા જેવી લાખો રમણીઓની કિમતથી વિશેષ છે.જો,જો તેણી પાછળ ચાલી આવી છે.” પેલો હવસી પાછળ ફરી જોવા લાગ્યો,એટલે પેલી રમણીએ ચાલવા માંડ્યું.જ્યારે પેલા હવસીએ કોઈને આવતી ન જોઈ ,ત્યાં તે પાછો વળ્યો ,તો તેણે પેલી પેલી સુંદરીને ચાલી જતી જોઈ.એટલે તેની પાછળ દોડી કહ્યું કે “સબૂર”!ત્યારે તેણી બોલી કે “થુ છે તારી જાત પર ! જ્યારે તું મારી ઉપર આશિક હતો ,તો પાછળ ફરી જોયુંપણ શા માટે?નીચ,તું આશિક નથી પણ હવસી છે.”

 ઓછામાં ઓછા દરજાના આશિક થવા માટે તેના વિના કશું નહીં,એમ ખરા હ્ર્દયે માનવુંઆવશ્યકછે.પર6તુ ઉપર આપેલા દ્ર્ષ્ટાંત પ્રમાણે જે એક વિના અનેકને પણ પ્રેમ અર્પવા સદા તૈયાર રહે છે.એવા હવસી ને પણ લોકો આશિક માને છે…એથી ઊતરતી પંકિતના કામીઓ પણ પોતાને આશિક કહેવદાવે છે,પણ તેઓમાં તે પ્રેમ માત્ર પોતાની ઈચ્છા પોષવા કારણેજ હોયછે.એથી પણ ઉતરતા દરજજાના આશિકો છે.,એક સાથે સો,સો કે એથી વધુ ઉપર આશિકરહેછે.એ મનના નિર્બળ થઈ જવાથી એક પ્રકારની બીમારી થઈ જાય છે.એટલા માટે એને ઈલ્લ્ત(બીમારી)કહે છે.

  ગઝલોમાં આવતા કેટલાક શબ્દોની સમજુતિ મહાવરા પ્રમાણે મોટે ભાગે નીચે પ્રમાણે કરવામાં આવે છે.

સાકી=(પિવડાવનાર),સતગુરુ(ખુદાને ઓળખનાર અને ખુદા સુધી પહોંચાડનાર પીર)મૌલાના નિઝામી (રહ.)ની માન્યતા પ્રમાણે ખુદા પાકનો વાયદો.

શરાબ(સુરા)=મસ્તી સુરા પીવાના વાસણો કે માપોથી મતલબ મસ્તી આણવાનાં સાધનો થાય છે.

 બુત,સનમ,લયલા,શીરીન,યૂસુફ,પરી,હૂર,ફૂલ,દીવો,ઈત્યાદિથી મતલબ મઅશુક થાય છે.પણ યુસુફ કદી સતગુરુ,મુર્શિદે કામિલ)ના અર્થમાં પણ વપરાય છે.

પૂજારી,કયસ,ફર્હાદ,મનસૂર,દીવાનો,મસ્ત,બુલબુલ,પતંગિયું,ઇત્યાદિ મતલબ આશિક થાયા છે.

મયખાનું=(સુરાલય)ખાનકાહ,તપ કરવાની જગ્યા,બંદગી કરનાર,ઉપદેશક,કાઝી(ન્યાયાધીશ)કોટવાલ,શયખ,ઈત્યાદિથી મતલબ માત્ર નામના માટે અથવા લોકોને દેખાડવા માટે ફર્ઝ બજાવનાર,પરંતુ ખરો પીર યાને સવળો માર્ગ સૂચક તો સાકીજ હોય છે.કદી પીરો મુગાં (મોબેદ)અને યુસુફ કે ઇસા શબ્દ પણ વપરાય છે.

એ રીતે કાવ્યમાં વપરાતા ઘણા શબ્દો છે.જેની સમજૂતિ કવિ વરોના કાવ્યનો અભ્યાસ કરવાથી જાણી શકાય છે.તેમ કેટલાક સાહબો ત પોત પોતના રંગ પ્રમાણે અર્થ કરે છે.

  ચુંબન,.આલિંગન,પ્યારા,ઇત્યાદિ શબ્દો માટે ટૂંકમાં એટલુંજ સમજવું કે એક મુસ્લિમ પોતાના નબી (સલ.) કો કોઈ બુઝુર્ગ(સંત)ને પ્યારા શબ્દો થી સંબોધે ,અથવા તેમના ચરણોને સ્પર્શવાની ઇચ્છા કરે,અથવા કોઈ હિંદુ પ્યારા રામજી કહે તો તે પ્રશંસનીય છે,પણ એવા શબ્દો વડે પોતાની નીચ મનોવૃત્તિ દેખાડી ,કાવ્યમાં નીચ ઇચ્છાઓનું વર્ણન કરે,તો તે અમર્યાદિત કહેવાય.ઉપર પ્રમાણે ઘણાં શબ્દોનો ઉપયોગ અવળા સવળા માર્ગે થઈ શકે છે.કાવ્યકાર પોતાના હદયની ભાવનાઓ શબ્દો વડે.કાવ્યામાં દર્શાવવા પ્રયત્ન કરે છે.હદયમાં જો દર્દ ઉત્પન્ન થયા પછી કાવ્ય રચના થાય,તોજ તે કવિનું કાવ્યશ્રોતાઓ કે વાચક પર અસર કરે છે.હ્રદય સાવ કોરું6 હોય અને જરા દર્દ ઉત્પન્ન થયા વિના કોઈ વિષયનું વર્ણન માત્ર જીભ કે કલમ વડે કાવ્યમાં વર્ણવે ,તો સમજુ શ્રોતા કે વાંચકથી તે કવિની કલ્પનાઓ ગુપ્ત રહી શકતી નથી.કારણ કે અં6તરપટ માંથી જે વાણી પ્રવાહ વહે છે એમાં જાદૂ હોય છે.અને તેજ અન્યના હદયને રસબોળ કરી શકે છે.તેમ લાંબા કાળ સુધી કાવ્યની સંપૂર્ણ  છાપ પાડી શકે છે. 

 (સૌજન્ય:શાઈરી ભાગ-2 પૃ.86 થી 89)

કદી આશા કિરણ વચ્ચે…….મુહમ્મદઅલી વફા

કદી તારા શરણ વચ્ચે
કદી આશા કિરણ વચ્ચે

બને છે સર્વે ઘટનાઓ
જિવન વચ્ચે ,મરણ વચ્ચે.

હમેશા દોડતા રહ્યા
ઇચ્છાના હરણ વચ્ચે

કદી વરસી નહીં શક્યા
તરસના આ ઝરણ વચ્ચે.

અને છોડી ગયા આખર
અહીં શૂષ્કેલ રણ વચ્ચે.

વફા રઝળી પડી પ્યાસો
મૃગજળના ચરણ વચ્ચે.

ગુલો જે જખમ ને હૈયે ખમે છે……મુહમ્મદઅલી વફા

ચમન મા ફૂલ રંગોળી રમે છે

અને ભમરો શરાબી થૈ ભમે છે

છવાયું છે તિમિર રણમાં હ્રદયના

અને આંખો મહીં યાદો ટમટમે છે .

ફરે ફેર ફૂદડી રોશન પિયાલો

સૂરજ આ ફલક પર ક્યાં આથમે છે.

મહેનતનાં ફળો મીઠાં સદા છે

મળે જો મફત તો સૌને ગમે છે.

વફા એ દુઃખને કંટક ન જાણે

ગુલો જે જખમ ને હૈયે ખમે છે

ગુજારે જે શિરે તારે……-બાલાશંકર કંથારિયા

 

ગુજારે જે   શિરે  તારે  જગતનો નાથ તે સ્હેજે

ગણ્યું જે પ્યારું પ્યારાએ અતિ પ્યારું ગણી લેજે

 

દુનિયાની  જૂઠી વાણી વિષે  જો  દુ:ખ વાસે છે

જરાયે  અંતરે  આનંદ  ના  ઓછો  થવા  દેજે

 

કચેરી  માંહી  કાજીનો   નથી  હિસાબ  કોડીનો

જગતકાજી  બનીને  તું  વહોરી  ના પીડા લેજે

 

જગતના  કાચના  યંત્રે  ખરી વસ્તુ નહિ  ભાસે

ન  સારા  કે  નઠારાની  જરાયે   સંગતે  રહેજે

 

રહેજે   શાંતિ  સંતોષે   સદાયે   નિર્મળે   ચિત્તે

દિલે જે  દુ:ખ  કે  આનંદ  કોઈને  નહિ  કહેજે

 

વસે  છે  ક્રોધ  વૈરી  ચિત્તમાં  તેને  તજી  દેજે

ઘડી  જાયે  ભલાઈની  મહાલ્રક્ષ્મી  ગણી  લેજે

 

રહે ઉન્મત્ત સ્વાનંદે  ખરું એ  સુખ  માની  લેજે

પીએ તો શ્રી પ્રભુના પ્રેમનો  પ્યાલો ભરી  લેજે

 

કટુ  વાણી  જો  તું  સુણે  વાણી મીઠી તું કહેજે

પરાઈ   મૂર્ખતા  કાજે   મુખે  ના ઝેર તું  લેજે

 

અરે  પ્રારબ્ધ  તો  ઘેલું  રહે  છે  દૂર માંગે તો

ન  માંગે  દોડતું આવે  ન  વિશ્વાસે  કદી રહેજે

 

અહો શું પ્રેમમાં રાચે? નહિ ત્યાં સત્ય તું પામે!

અરે  તું  બેવફાઈથી   ચડે   નિંદા  તણે  નેજે

 

લહે છે  સત્ય  જે સંસાર  તેનાથી  પરો  રહેજે

અરે એ  કીમિયાની જે મઝા છે  તે પછી કહેજે

 

વફાઈ તો નથી  આખી  દુનિયામાં  જરા દીઠી

વફાદારી  બતાવા  ત્યાં નહિ  કોઈ  પળે જાજે

 

રહી  નિર્મોહી  શાંતિથી રહે  એ સુખ મોટું  છે

જગત બાજીગરીના તું બધા છલબલ જવા દેજે

 

પ્રભુના  નામના  પુષ્પો  પરોવી કાવ્યમાળા તું

પ્રભુની પ્યારી  ગ્રીવામાં  પહેરાવી  પ્રીતે  દેજે

 

કવિરાજા  થયો  શી છે  પછી પીડા તને  કાંઈ

નિજાનંદે હમ્મેશાં  ‘બાલ’ મસ્તીમાં મઝા લેજે

(સૌજન્ય:શબ્દસૃષ્ટિ  જુન 2015પૃ.82 અને પૃ.90)

હાથ ઊઠતા નથી દુઆ માટે—-મરીઝ

દર્દ રાખે છે દિલ બધા માટે,

એ સજા છે કવિ થવા માટે.

યાદ માં તારી કે ગુનાહો માં,

કંઈક ઈચ્છું છું ડૂબવા માટે.

દિલ ઊઠી જાય છે એ દુનિયાથી,

હાથ ઊઠતા નથી દુઆ માટે.

કંઈક એ રીતથી ફના થઈએ,

કંઈ ન બાકી રહે ખુદા માટે.

એ શહીદોથી કમ નથી હોતા,

જે જીવી જાય છે ખુદા માટે.

જિંદગી ભીડમાં હતી કિંતુ,

રાહ કરવી પડી કઝા માટે.

જો કવિતા નહીં લખો તો ‘મરીઝ’

કોણ બોલાવશે નશા માટે ..?

કઝા=મૃત્યુ

(સૌજન્ય:આગમન પૃ.64)

Agravat 001

એવું પણ બને—–બિપિન અગ્રાવત

Sandhi 001સંગતિ પ્ર.54

ફેસબૂક પરગઝલતો હું લખુંગ્રુપના મિત્રોનો ગઝલ સંગ્રહ સંગતિમાં અઢાર ગઝલકારોની ગઝલો મળીને કુલ 108 ગઝલો સમાવિષ્ટ થઈ છે.બઝમેવફામાં નવમાં શાયર શ્રી બિપિન અગ્રાવતની ગઝલ પોસ્ટ કરતાં ,અહોભાવની લાગણી વ્યકત કરતાં…”સંગતિના મિત્રોનો આભારમાનું છું.

ક્રમે ક્રમે બધા શાયરોની એક એક કૃતિ ફોટા સહિત પ્રકટ કરવાની ઇચ્છા છે.આશા છે સંગતિનાં શાયર દોસ્તો એને સ્વીકૃતિ આપશે.

..’બઝમે વફા’ 2 જુન 2016

કાશ હમારે વજૂદ પત્થર હોતે—ફ઼લસ્તીની શાયર મહમૂદ દરવેશ

 

જમીન હમ પર તંગ હોતી જા રહી હૈ

હમેં ધકેલ રહી હૈ ઐસી ગલીયોં મેં

જહાં દીવાર સે દીવાર લગતી હૈ

સો ગુજરને કા યહી ઇક રસ્તા હૈ

કિ હમ અપને આજ઼ા (અવયવ) કાટ કર ફેંક દેં

જમીં હમેં ભીંચ રહી હૈ

કાશ હમ ઇસ જમીં પર ઉગી

કોઈ ફ઼સલ હી હોતે

ઇસી મેં ગિરતે , ઇસી સે ઉગ આતે

કાશ જમીન માઁ હોતી

માઁ જૈસી મેહરબાઁ હોતી

કાશ હમારે વજૂદ પત્થર હોતે

ઉનસે આઈને તરાશ કર હમ અપને ખ્વાબોં કા અક્સ બન જાતે

હમને દેખા હૈ ઉન લોગોં કા ચેહરા

જિન કે બચ્ચોં કા ખૂન

અપની રૂહ કે દિફ઼ા કી આખરી જંગ મેં

હમારે હાથોં સે હોગા

હમ ઉનકે બચ્ચોં કા ભી માતમ કરતે હૈં

હમને દેખા હૈ ઉન લોગોં કા ચેહરા

જો હમારે બચ્ચોં કો

ઇસ આખરી પનાહ-ગાહ સે ભી દેશ નિકાલ દેંગે

આખરી સરહદ કે બાદ ભલા કોઈ કહાઁ જાયે

આખરી આસમાન કે બાદ પરિંદે

કિસ જાનિબ પરવાઝ૛ કરેં ?

હવા કે આખરી ઝોંકે કે બાદ

ફૂલ કહાઁ જા કર સાંસ લેં ?

હમ ઇક લહૂ રંગ ચીખ઼ સે દે જાઐંગે

અપને હોને કા સબૂત

હમ અપને ગીતોં કે હાથ કાટ દેંગે

લેકિન હમારા બદન ગાતા હી રહેગા

હમારા મરના યહીં હર હૈ

ઇસી આખરી મુકામ પર૤૤૤૤૤

યહીં પર હમારા ખૂન ઉગાએગા

જ઼ૈતૂન કા દરખ્ત

 

જુલ્મની તલવારથી ડરતો નથી —મુહમ્મદઅલી વફા

કંટકોના હારથી ડરતો નથી

હું તમારા વારથી ડરતો નથી

 <

ધડ ઉપર માથું નહીં પોલાદ છે

જુલ્મની તલવારથી ડરતો નથી

પ્રતીક્ષા તણી આખો મહીં રેલાયેલો સમય—–મુહમ્મદઅલી વફા

ઘડિયાળના કાંટા ઉપર ફેલાયેલો સમય,

પ્રતીક્ષા તણી આખો મહીં રેલાયેલો સમય.

 

રણમાં રહી સદીઓ પછી એ રેત થઈ ગયો,

તે યાદના કો,કાફલે વીંટાયેલો સમય.

 

એ પીગળે આંખો મહી લઈ વેદનાનો ભાર,

ઘર ઘર અને ગલીઓ મહીં લૂટાયેલો સમય.

 

એને તમે પાછો કદી રોકી નહીં શકો,

વહેતા વહેણને નાભિએ ખુંપાયેલો સમય.

 

ઇતિહાસના કો આયને ડોકાશે કદી,

યાદો તણા મખમલ મા છૂપાયેલો સમય.

 

મહેકી રહ્યો છે લાગણીના રેશમ ઉપર હજી,

મહોબ્બતના આંગણામા ભીંજાયેલો સમય.

 

જ્યારે મને કહેશો તમે આવી જઈશ ‘વફા’

હું કંઈ નથી કો,જામથી ઢોળાયેલો સમય.

Older Posts »

Categories

%d bloggers like this: