ક્યાંક તારા રૂપનો ભટકી ગયો સૂરજ _મુહમ્મદઅલી વફા

.

.

સંધ્યા પળે આ હાથ થી છટકી ગયો સૂરજ,

ને રાતની છાતી મહીં  ચિપકી ગયો સૂરજ.

.

તાજી ગુઠેલી કેશમાં વેણી બળાપો કરે,

મેંદી ભરેલા હાથને બટકી ગયો સૂરજ.

.

ઉત્તર તણાં શ્રુંગ ને હિમાળા ઝરણા મહી,

કોક દિ આવી ને ધમકી ગયો સૂરજ.

.

કેમ આજે દિવસે અંધાર છે ભાસી રહ્યો,

ક્યાંક તારા રૂપનો ભટકી ગયો સૂરજ.

.

રૂપે મઢેલી રાત્રિ પહેલું મિલન બે કાળજે,

ને પ્રા:ત ના આકાશમાં ખટકી ગયો સૂરજ.

.

ટાઢો ‘વફા’કરવો રહ્યો ,દાટી બરફ ના દિલે,

થઈ આંખમાં રાતો પીળો સરકી ગયો સૂરજ.

ગુજરાતી ગઝલનું કાફિયા શાસ્ત્ર એક ચર્ચા:અંક:2………..શકીલ કાદરી

ટહૂકા પણ આવશે…….મુહમ્મદઅલી વફા

.

હૈયું હશે કોમળ સપન  સુહાના પણ આવશે.

આંબો હશે તો કોકિલી ટહૂકા પણ આવશે

 

ફૂલો તણા બિસ્તર હશે કદી એના રાહ પર 

ને પ્રેમ ના રસ્તા ઉપર બળાપા પણ  આવશે..

.

અંધારપાઓ નો સફર જ્યાં પણ પૂરો થશે

કો રોશનીનાં  ચમકતા મિનારા પણ આવશે

.

આ રાતનાં પીડન તણો લહેરાશે જ્યાં પાલવ 

ત્યારે અમારા કો દર્દનાં સિતારા પણ આવશે..

.

તૂટી અમે જાશું કદી  ધરાના  મૂળો થકી

ત્યારે વફા  કંઈ કેટલા સહારા પણ આવશે.

આ જગત છોડી શકાશે,ચાલ થોડો યત્ન કર……….ચિનુ મોદી

દયાની ચાદરો વિંટી તને મળવા નહીં આવું ….મુહમ્મદઅલી વફા

ખુદીની ભીંત હું તોડી તને મળવા નહીં આવું,
હું મારી રીત ને છોડી તને મળવા નહીં આવું.

તમારી પાંસ તો ભટકી રહ્યા છે સાપનાં ટોળાં,
ખુશામતનાં ગુલો જોડી તને મળવા નહીં આવું.

અમે મળશું તમોને પણ ફકત ઇખલાસ થી મળશું,
ઉસૂલોનાં કળશ ફોડી તને મળવા નહીં આવું.

અમે વાકિફ અહીં છીએં,જળ અને ઝાંઝવાઓ થી,
ચળકતા રેત કણ દેખી તને મળવા નહીં આવું.

નથી છોડી અમે શકતા ચમનમાં સાથ કંટકનો,
કદી કંટક અહીં છોડી તને મળવા નહીં આવું.

અને દેખાય છે રળિયામણા સૌ દૂરના ડુંગર,
અમારું ઘર કદી તોડી તને મળવા નહીં આવું.

કદી આવીશ છાતીમાં લઈ પોલાદ ની હિમ્મત,
દયાની ચાદરો વિંટી તને મળવા નહીં આવું.

‘વફા’ જો ચાલતા આવો તમે, હું દોડતો આવીશ,
અહમના ઝેરને ઘોળી તને મળવા નહીં આવું.

(એક તરહી ગઝલ)

 

ત્વચા તળેથી નસોની જનોઈ દેખાડો……….ગની દહીવાળા

મારા જખમને હું જરા શણગારવા બેઠો……મુહમ્મદઅલી વફા

.

.

મોંઘી મતાને લઈને હું વ્યપારવા બેઠો,

મારા જખમને હું જરા શણગારવા બેઠો.

.

એનો અસલ ઢાંચો પડી જાય ન ઉઘાડો,

પાણી ઉપર કઈં સ્મિતને કંડારવા બેઠો.

 .

બેચાર ટીપાં શાયદ મળી જાય એમાંથી,

ખાલી લઈને જામ હું નિતારવા બેઠો.

વરસો સુધી એને જમા કરતો રહ્યો તો હું,

મિથ્યા સંબંધોને હવે ઉધારવા બેઠો.

 .

બેસી રહ્યા છે ઝાંઝવાની જીદ લઈ બધા

એની મમત પર જિંદગી જુગારવા બેઠો.

 .

મારીજ એ પાછળ રહ્યો રોશનીની આડમાં,

મારાજ પડછાયાને હું પડકારવા બેઠો.

 .

કવચિત મળી જાયે મને એની કૃપા દ્ગષ્ટિ,

તેથી ‘વફા’ હું તો હૃદય રંજાડવા બેઠો.

જલાવી દે સુરાલયને તું તારા હાથથી સાકી—મનહર દિલદાર

۔

તમે સૌ છો નિકટ તો પણ હું લાગું સાવ એકાકી,

વિવિધ રંગો સરસ છે તોય નિરખું એક હું ખાકી.

۔

ઉતારો છે હજી આઘો, હજી આવ્યા નથી અડધે,

તમે શું આટલામાં આમ બેસી જાવ છો થાકી!

 ۔

જો મારો વાંક હોયે કાંઈ તો ખુલ્લો કહી નાખો,

નજર નાંખો નહીં મારી ઉપર પણ આમ કરડાકી.

۔

ઘણાંનો દાટ વાળ્યો છે સમયસર એટલે કહું છું,

જલાવી દે સુરાલયને તું તારા હાથથી સાકી.

 ۔

ઘડી ઊંચું, ઘડી નીચું, ઘડી સામું, ઘડી આડું,

તમે શું આમ જોઇને રમો છો નેણ-ચાલકી?

 ۔

હા! ગાફિલોની અંદર પણ ઘણા ચબરાક હોયે છે,

કોઈ ચબરાકમાં ચબરાક નિજ પરખે જ ચબરાકી.

۔

કરું છું પ્રશ્નમાંને પ્રશ્નમાં એક પ્રશ્ન એવો કે,

જે આદિમાં હતું તે અંતમાં પણ શું હશે બાકી?

 ۔

તમે તો ધારતા’તા આ વખત ‘દિલદાર’ રૈ જાશે,

પરંતુ આપની સામે જુઓને હું ગયો પાકી!

۔

સફર પુરી કરીને હા, ઉતારે તો ગયા પહોંચી,

પડી’તી પંથમાં પણ કેવી અમને તીવ્ર હાલાકી.

 ۔

હવે આવી બન્યું ‘દિલદાર’ આ મહેફિલનું જોજોને,

નજર તીક્ષ્ણ કરી, એને બરાબર સૌ ઉપર તાકી.

જીવન સિતાર——ગની દહીવાલા

(Courtesy:Facebook..Janab Shakeel Qadri)

ગુજરાતી ગઝલનું કાફિયાશાસ્ત્ર એક ચર્ચા ભાગ: ૧……શકીલ કાદરી

 

 

ગઝલકાર મિત્રો! આપણે ગઝલોનું સર્જન કરીએ છીએ પણ ગઝલના એક મહત્વના અંગ ‘કાફિયા’ના તેમાં વિનિયોગ કરવા અંગેની સભાનતા ઘણાં સર્જકોમાં જોવા મળતી નથી… આ સંદર્ભમાં એક પુસ્તિકા અગાઉ મેં પ્રકટ કરી જ છે… એક લેખ પણ લખ્યો છે અને પ્રકટ પણ થયો છે, છતાં એવી ઇચ્છા છે કે ગુજરાતી ભાષાના સંદર્ભમાં એની ચર્ચા થાય… હું “ગુજરાતી ભાષાના સંદર્ભમાં” એમ કહી રહ્યો છું એટલે સૌ પ્રથમ એ પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થવાનો કે અર્વાચીન ગુજરાતી ભાષાનો જેમાંથી વિકાસ થયો છે તે પ્રાકૃત અને અપભ્રંશ અને જૂની ગુજરાતીમાં આ સંદર્ભમાં કોઈ ચર્ચા થઈ છે ખરી ? એના શાસ્ત્રની કોઈ પરંપરા છે કે નહીં.? તાજેતરમાં ચિનુભાઈએ પોતાની એક રચના ફેસબુક પર મૂકી હતી તે મેં શેયર કરી હતી… શેયર કરવાનું કારણ પણ આ ચર્ચા કરી શકાય એ જ હતું… હું આ સંદર્ભમાં જે ચર્ચા કરીશ એમાં કોને કેટલો રસ પડે છે ? તે સ્વીકાર્ય બનશે કે કેમ ? એ પ્રશ્ન તો રહેવાનો જ….. તેમ છતાં ગઝલકારોને એ ઉપયોગી અવશ્ય સિદ્ધ થશે એવો વિશ્વાસ છે.

કાફિયા એ અરબીનો પારિભાષિક શબ્દ છે અને રદીફ એ પણ અરબીનો પારિભાષિક શબ્દ છે…. જેમનો ઉપયોગ ગઝલની ચર્ચામાં કરવામાં આવે છે. એટલે ગુજરાતીમાં એમની જે સમજૂતી ગુજરાતીના કોશમાં અપાઈ છે એ જોવામાં આવે તો ‘પ્રાસ’ની ચર્ચા સમજી શકાય.. અહીં એ મુદ્દો ધ્યાનમાં રાખવાનો છે કે પ્રાકૃત, અપભ્રંશ કે ગુજરાતી સાહિત્યના ઈતિહાસમાં પ્રાસનું કોઈ શાસ્ત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતું નહતું કે આજે પણ ધરાવતું નથી.. ગઝલના સંદર્ભમાં ચર્ચા છે એટલે ગુજરાતીના વિદ્વાન કે. કા. શાસ્ત્રીએ આપેલાં કાફિયા અને રદીફના પહેલાં અર્થ જોઈએ…

૧. કાફિયા પું. [અર.’કાફિયહ્’ -પાછળ આવનાર] ગજલ પ્રકારનો અત્યાનુપ્રાસ, ગજલી પ્રાસ.

કાફિયા-બંદી પરિભાષાનો અર્થ તે “પ્રાસ મેળવવો એ….” એવો કરે છે. (બૃહદ ગુજરાતી કોશ ખંડ ૧ લો પૃ. ૪૯૦.)

 

આ સમજૂતી પરથી ચર્ચામાં આપણે કાફિયા માટે “પ્રાસ” અને કૌંસમાં કાફિયા શબ્દનો ઉપયોગ કરીશું.

 

બીજી સંજ્ઞા “રદીફ” છે. રદીફનો અર્થ કે.કા.શાસ્ત્રીએ આ રીતનો બતાવ્યો છે…

૧. રદીફ સ્ત્રી.[અર.] ગઝલ પ્રકારની શાયરીમાં બેકી ચરણે આવતા અત્યાનુપ્રાસની કાફિયા-રૂપ વર્ણાક્ષરીમાંના છેલ્લા બે સ્વરોની માંડણી (પિં)

કે. કા. શાસ્રત્રીએ આપેલો રદીફનો આ અર્થ ગઝલ સ્વરૂપમાં નથી. એનું સૌ પ્રથમ કારણ તો એ છે કે તે મતલામાં એકી અને બેકી બંને ચરણમાં હોય છે. બીજું કારણ તેમાં છેલ્લા બે સ્વરોની જ માંડણી હોતી નથી પણ એક, બે કે એથી પણ વધારે શબ્દોની અને ક્યારેક તો પોણી પંકિત સુધીની પણ માંડણી હોય છે.

ત્રીજું કારણ એ છે કે એ પ્રાસ (કાફિયા) પછી જ આવે છે. રદીફ ગઝલ માટે અનિવાર્ય પણ નથી. અને એ ન હોય ત્યારે પ્રાસ (કાફિયા) મતલાના બંને ચરણમાં અને પછીના બેકી સંખ્યાના ચરણમાં આવતા હોય છે… એટલે રદીફ માટે અંત્યાનુપ્રાસને બદલે આપણે ચર્ચામાં અનુપ્રાસ સંજ્ઞા અને કૌંસમાં રદીફ શબ્દનો ઉપયોગ કરીશું. આમ પણ રદીફ પ્રાસ (કાફિયા) પછી જ આવે છે, અને મતલામાં અને પછી દરેક બેકી ચરણમાં પ્રાસ (કાફિયા) પછી પુનરાવર્તન પામે છે એ અર્થમાં પણ એના માટે અનુપ્રાસ શબ્દ અનુકૂળ આવે એવો છે. (વધુ હવે પછી…….)

ગુજરતી ગઝલ,નઝમ શાસ્ત્રના  છંદો ને સમજવા  મર્હૂમ જનાબ ઝાર રાંદેરી  સાહેબની  પુસ્તિકા વાંચવા નીચેની લીંક પર કલીક કરવા વિનંતી.

https://bazmewafa.wordpress.com/chhand-pingal-shastra_zarranderi/

મિલ્લતકે સાથ રાબ્તા ઉસ્તવાર રખ….અલ્લામા ઇકબાલ

(Courtesy:Gujarat Today)

 

તાક્યા કરે છે તકતીઓ જૂની બધી……..મુહમ્મદઅલી વફા

.

.

આખા ભરેલા જામ ખાલી થઈ ગયા.

જીવંત અમારા ગામ ખાલી થઈ ગયા.

.

રસ્તા તણા રંગો બધા એવાજ છે,

મંઝિલ ઉપરના થામ ખાલી થઈ ગયા.

.

તાક્યા કરે છે તકતીઓ જૂની બધી,

અંકિત બધા એ નામ ખાલી થઈ ગયા.

.

દીવાલ સાથે વાત પણ કરવી પડે, ,

હૈયે મહકતા ધામ ખાલી થઈ ગયા.

.

કોઈ અશ્રુ લુછનાર પણ મળશે નહીં.

સહુ લાગણી ના રામ ખાલી થઈ ગયા.

.

આ મયકદા માં ઝૂરશે ખાલી સુરા,

પીનાર સહુ બદનામ ખાલી થઈ ગયા.

.

આકાશ માં એક ખગ ઊડતું જ રહ્યું

માળા તણા સહુ બામ ખાલી થઈ ગયા’

.

તુજને’વફા’ વદશે સલામો કોઈ ક્યાં,

મિત્રો તણાં સહુ  ગામ ખાલી થઈ ગયા..

.

બામ=આગાશી

ખાલી પણાનું ભાન કોઈને નડે નહીં_ અનિલ જોશી

.

.

આશ્ચર્ય એ જ વાત નું મનમાં રહ્યા કરે.

ખાલી પણાનું ભાન કોઈને નડે નહીં.

.

વનમાં, ભૂલીને ભાન ,રઝળતા પ્રવાસને,

ઊડતાં ઝીણા પતંગિયા નજરે ચડે નહીં.

.

દ્ર્શ્યોની પાર જાઉં છું ક્યારેક ટહેલવા,

આંખો મીંચાય જાય પછી ઊઘડે નહીં.

.

એના જીવનમાં હોય નહીં કોઇ તાજગી,

રસ્તામાં જે ચાલતાં પડે આખડે નહીં.

.

મારી લથડતી ચાલમાં કારણમાં એટલું,

હોવાપણાનો ભાર હવે ઊપડે નહીં.

.

રસ્તામાં કોઇ ફૂલ શા માણસ મળ્યા હશે,

નહીંતર’અનિલ’આટલો મોડો પડે નહીં.

બુદ્ધિ મળી અમને જરા પાગલ થયા પછી-મુહમ્મદઅલી વફા

 

 

પડતા હથોડા  લાખ અહિ પથ્થર થયા પછી

પૂજા થવા લાગી બધે   ઘડતર  થયા પછી

.

જાળાં તરે અર્થો તણા  બારાખડી મહીં

મોતી થયાં એ કાવ્યનાં અક્ષર થયા પછી

 .

બેડી બનીને હાથની પહેલાં ચૂભી ગયાં

રણકી ગયા હૈયા મહીં ઝાંઝર થયા પછી

 .

 ચીસો બધાય બાગમાં જઈ પાડવી પડી

મુજને મળી છે આ સજા બુલબુલ થયા પછી

 .

 ખાલી હતો તો વાગતો તો ઢોલકું થઈ

સ્થિર થયો કેવો ઘડો  છલ છલ થયા પછી

.

 સમતોલ નજરોથી કદી પામી શક્યા નહીં

બુદ્ધિ મળી અમને જરા પાગલ થયા પછી

.

 દરિયા કિનારે  તો કદર ક્યાં થૈ શકી ‘વફા’

શોધી રહ્યા  રણમાં  જઈ મૃગજળ થયા પછી

 

કિનારો શા માટે ?…….અસર સાલેરી(મર્હૂમ)

kinaroshamate(Courtesy:From the facebook wall of Janab Shakeel Qaderi)

« Newer Posts - Older Posts »

શ્રેણીઓ

%d bloggers like this: