ચશ્મે નમ ખામોશ……જનાબ સાલેહ અચ્છા

મેં ભી ખામોશ,ચશ્મે નમ ખામોશ
સરકો રખ્ખા હૈ હમને ખામોશ

યું હૈ અશ્કોં કા હર કદમ ખામોશ
જૈસે કાગઝ પે હો કલમ ખામોશ

યે ભી અંદાઝ હૈ મહોબ્બત કા
કરતા હૈ વો કરમ ખામોશ

તેરી તારીફ મેં કરું કૈસે
યે ઝબાં ચુપ હૈ ઔર કલમ ખામોશ

તૂ ભી હૈ ઉસ કરીમકા બન્દાહ
જિસકા હોતા હૈ હર કરમ ખામોશ

જબ ભી ઝિકર હોતા હૈ ‘સાલેહ’ કા
બાત કરતે હૈં દિલ સે હમ ખામોશ

(સૌજન્ય:”દીદએ નિગરાં”)
ચશ્મેનમ=ભીની આંખ
અશ્ક=અશ્રુ

સતત બે વફાનું …….બેદાર લાજપુરી

જીવન મા ફરે ભાગ્યનું જ્યારે પાનું
પડે ત્યારે નાનું તિજોરીનું ખાનું

નથી ભેગું કરવાની કમ થાતી લાલચ
ને અંતે બધુયે તજીને જવાનું

એ ફેલાવે અફવા અધિકાર એનો
નથી કામ બીજું અહીંની હવાનું

ખબર ફોન થી એ પૂછી લેતો બસ છે
રહે કામ હરગીઝ પછી ક્યાં દવાનું

વતનનો ઝુરાપો જરા અમને પૂછો
ભૂલી જાસો મિત્રો વિદેશી થવાનું

ફરી મૂકો વિશ્વાસ એની ઉપર ને
ફરી કામ નક્કી એ કરશે દગાનું

જીવનમાં અમે ના કો ગદ્દારી કીધી
કલંક માથે કિંતુ સતત બે વફાનું

ગઝલ વાંચી મારી જો ટીકા કરો તો
જરા પણ ન ખોટું મને લાગવાનું

જીવનની સમીસાંજે”બેદાર”થાતું
કે ક્યાં જઈને નાખું હું મારું બિછાનું

(સૌજન્ય:ફેસબૂક જનાબ બેદાર લાજપુરી સાહેબ)

હસ્તરેખામાં મળું……એસ.એસ.રાહી

તું કહે તો આજ સપનામાં મળું,
અથવા તો મળવાની ઘટનામાં મળું.

માત્ર મળવાનો છે હેતુ એટલે,
દ્વારકામાં અથવા કાબામાં મળું.

હું ગમે તેને ગમે ત્યારે મળું,
જ્યોતિષીને હસ્તરેખામાં મળું.

કોઈ દી’ ક્યારેય પણ જોયા નથી,
એ જ લોકોની ય ચર્ચામાં મળું.

બે સ્થળે મારી હયાતી હોય છે,
ટોચ પર, ક્યારેક તળિયામાં મળું.

(હજુ અજવાસ છે કાળો)

આજ કે નામ …….ફૈઝ અહમદ ફૈઝ(ફૈઝ સાહેબની અજીબો ગરીબ નઝ્મ..નૈયરા નૂરના દર્દ ભર્યા સુરીલા અવાજ સાથે)

 

આજ કે નામ
ઔર
આજ કે ગમ કે નામ
આજ કા ગમ કિ હૈ જિંદગીકે
ભરે ગુલિસ્તાં સે ખફા૞

૛ઝર્દ પત્તોં કા બન
૛ઝર્દ પત્તોં કા બન જો મેરા દેશ હૈ
દર્દ કી અંજુમન જો મેરા દેશ હૈ
ક્લર્કોં કી અફસુર્દા જાનોં કે નામ
કિર્મ ખુર્દા દિલોં ઔર ૛ઝબાનોં કે નામ
પોસ્ટમૈનોં કે નામ
તાંગેવાલોં કે નામ
રેલબાનોં કે નામ
કારખાનોં કે ભોલે જિયાલોં કે નામ
બાદશાહે જહાં, વાલીએ માસિવા, નાઇબુલ્લાહે ફિલઅર્ઝ૛ દહકાં કે નામ
જિસ કી ઢોરોં કો ઝાલિમ હંકા લે ગયે
જિસ કી બેટી કો ડાકૂ ઉઠા લે ગયે
હાથ ભર ખેત સે એક અંગુશ્ત પતવાર ને કાટ લી
દૂસરી માલિયે કે બહાને સે સરકાર ને કાટ લી
જિસ કે પગ જોરવાલોં કે પાંવ તલે
ધજ્જિયાં હો ગયી હૈ
ઉન દુખી માંઓં કે નામ
રાત મેં જિન કે બચ્ચે બિલખતે હૈં ઔર
નીંદ કી માર ખાયે હુએ
બાજૂઓં સે સંભલતે નહીં
દુ:ખ બતાતે નહીં
મિન્નતોં-ઝારિયોં સે બહલતે નહીં
ઉન હસીનાઓં કે નામ
જિનકી આંખોં કે ગુલ
ચિલમનોં ઔર દરીચોં કી
બેલોં પે બેકાર ખિલ-ખિલ કે
મુરઝા ગયે હૈં
ઉન બ્યાહતાઓં કે નામ
જિનકે બદન
બેમોહબ્બત રિયાકાર સેજોં પે
સજ-સજ કે ઉકતા ગયે હૈં
બેવાઓં કે નામ
કોઠરિયોં, ગલિયોં, મુહલ્લોં કે નામ
જિનકી નાપાક ખાશાક સે ચાંદ રાતોં
કો આ-આ કે કરતા હૈ અકસર વજૂ
જિનકી સાયોં મેં કરતી હૈ આહો-બુકા
આંચલોં કી હિના
ચૂડિ઼યોં કી ખનક
કાકુલોં કી મહક
આરઝૂમંદ સીનોં કી અપને
પસીને મેં જલને કી બૂ
પઢ઼નેવાલોં કે નામ
વો જો અસહાબે તબ્લો અલમ
કે દરોં પર કિતાબ ઔર કલમ
કા તકાઝા લિયે, હાથ ફૈલાયે
પહુંચે, મગર લૌટ કર ઘર ના આયે
વો માસૂમ જો ભોલેપન મેં
વહાં અપને નન્હે ચિરાગોં મેં
લૌ કી લગન
લેકે પહુંચે જહાં
બંટ રહે થે ઘટાટોપ, બેઅંત
રાતોં કે સાયે
ઉન અસીરોં કે નામ
જિન કે સીનોં મેં ૞ફર્દા કે શબતાબ ગૌહર
જેલ ખાનોં કી શોરીદા રાતોં કી સર-સર મેં
જલ-જલ કે અંજુમનુમા હો ગયે હૈં
આનેવાલે દિનોં કે સફીરોંકે નામ
વો જો ખુશબૂ-એ-ગુલ કી તરહ
અપને પૈગામ પર ખુદ ફિદાહો ગયે હૈં

કબર નીકળે_મુહમ્મદઅલી વફા

નજરમાંથી તીખી નજર નીકળે.
જરા મીંચો આંખો ખબર નીકળે.

ગયા જામી ધુમ્મસ ઘણી યાદના
સૂરજને જો કાપો નગર નીકળે.

કદી શબ્દો ની ટોળકી માં સર્યો,
જરા જો ચીરો મૌન અધર નીકળે.

કદી માંગો એકે ઝલક ના મળે,
કદી એ તો કારણ વગર નીકળે.

વધેરી જુઓ રાતની આંખને
પછી લોહી વહેતી સહર નીકળે.

જખમની આ પટ્ટી ને ખોલો કદી
સળગતું ભડકતું શહર નીકળે.

હૃદયને જો ચીરો તો મળશે’વફા’
ધરા ને જો ખોડો કબર નીકળે..

ઝાંઝવાને રોજ પંપાળ્યા કરું……– બકુલ રાવલ

વાદળાં અષાઢનાં ભાળ્યાં કરું

ઝાંઝવાને રોજ પંપાળ્યા કરું

સંકટો હું ઘર મહીં ઊભાં કરું
બારસાખે ગણપતિ સ્થાપ્યા કરું

ખોરડું તો સાવ ખાલી થઈ ગયું
પોપડાઓ દાનમાં આપ્યા કરું

હું દિગંબર થઈ ફરું મનમાં અને
વસ્ત્રથી તનને ફક્ત ઢાંક્યા કરું

બારણાને આગળા ભીડી દીધા
ઉંબર પર સાથિયા પાડ્યા કરું

ઝાડવાં ભાગોળના વાઢી દીધા
આંગણામાં લીમડા વાવ્યા કરું

આંકડા ઘડિયાળના મારાં ચરણ
કાળનો કાંટો બની વાગ્યા કરું

– બકુલ રાવલ
@Gazals…
RIP 10.10.2014
Courtesy:From Face book Chetan Framewala-Kunal Damodra

https://www.facebook.com/framewala?fref=nf

ઍટમબૉમ્બ : એક કાવ્ય ……ચન્દ્રકાન્ત બક્ષી

રાજસ્થાનના પોખરણમાં મે 18, 1974ના દિવસે હિન્દુસ્તાનના પ્રથમ ‘ઍટમબૉમ્બ’ (એટૉમિક ‘ઈમ્પ્લોઝન’) વિસ્ફોટ પછી મેં એક કવિતા લખી હતી. એ કવિતા:

શાંત જંગલોમાં
ખોવાયેલી સરસ્વતીને કિનારે
વેદના મંત્રોચ્ચારો થતા હતા
અહિંસા પરમો ધર્મની, ધરતી પર
આજે વિસ્ફોટનું સંગીત છે
વરુણદેવ!
પ્લુટોનિયમનો
ફોલ-આઉટ નહીં થાય
હું ધરતીકંપની
રમત રમું છું, ફક્ત-
મેં પાતાળ ફાડવાનો
પહેલો પ્રયોગ કર્યો છે
હવે હું ભૂગોળ બદલતાં
શીખી ગયો છું.
સદીઓનો અપમાનબોધ
મેં દાટી દીધો છે,
રાજસ્થાનના નવા ડુંગર નીચે
હું અગ્નિપૂજક હતો,
પાંચ હજાર વર્ષોથી
પૈદા થતો રહ્યો છું
ધોળી જાતિઓ! પીળી જાતિઓ!
શ્વેત જાતિઓ! પ્રેત જાતિઓ!
ગુલામીના ચાબુકથી હું
વિજ્ઞાનના વ્યાકરણ
સુધી આવ્યો છું
લાતોનો ઈતિહાસ ઓળંગીને
બોલન અને ખૈબરના
દર્રાઓ રૌંદનારાઓ!
મારા રક્ષક પિતૃઓ અને
આવતી કાલનાં ફરજંદો!
સવારે અમે કરાલની
મહાક્ષણ જોઈ હતી-
સર્જન અને પ્રનાશના તાંડવમાં
પરમાણુના પેટમાં,
દસ હજાર સૂર્યોના પ્રકાશમાં
કલિયુગના વિશ્વરૂપ દર્શનયોગમાં
હે નટરાજ! કાળા માણસો
પૃથ્વીને કેવી હસાવી શકે છે!
હવે
સુજલામ સુફલામના
ઘાયલ દિવસો નથી
હવે,
પૂરબ પશ્ચિમ આસે,
તવ સિંહાસન પાસે
દુશ્મનની ઔલાદો!
મારો શક્તિયુગ
શરૂ થઈ ચૂક્યો છે.

(સ્ટૉપર: પૃ.120-121)
(સૌજન્ન્ય:બાકાયદા બક્ષી)

હું એકલોજ કદી મારી સાથે ઝ્ઘડું છું

અજબ પ્રકારની આ રીતભાત છે ઘરમાં

કશાં સુકામણાં કાંધે ઉપાડી લાવ્યો છું

મરી ગયેલ વસંતો  હયાત છે ઘરમાં

ઘાત છે ઘરમાં…..ગની દહીંવાલા

Gharma 001

ચરણ ઓગળી જશે- મનોજ ખંડેરિયા

એવી રીતે પ્રવાસની ક્ષણ ઓગળી જશે
પગલાં બની બનીને ચરણ ઓગળી જશે

રોકો પીગળતો આજ બરફ કોઈ પણ રીતે
એમાં નહીં તો તેજ- કિરણ ઓગળી જશે

આ મારો અંધકાર લીલોછમ બની જશે
શબ્દોનું જ્યારે વાતાવરણ ઓગળી જશે

પથ્થર બનીને રહી જવાની મારી વેદના
કૈં મીણ થઈને તારાં સ્મરણ ઓગળી જશે

સૂરજ ફરીથી મ્હોરશે આ બંધ પાંપણે
મારી પીળી ઉદાસીનું રણ ઓગળી જશે

(સૌજન્ય:અચાનક પ્ર.4)

સાંકળોની વાત સાચી નીકળી

દ્વાર ભીડ્યાં એજ ખખડાવે કદી

ભીતરે તો એય ખળભળતાં હશે

આયનાઓ  આમ ટકરાવે કદી

આયનાઓ આમ ટકરાવે કદી….ફિલિપ કલાર્ક

Takrave kadee.Philip Clark

તરંગોની લીલા ને ધૂનની મસ્તી ઉપર બેસી

અમે ઈતિહાસના આલેખને ઊલટાવવા બેઠા

કબરમાંથી નવી સૃષ્ટિનું સર્જન થઈ શકે:માની

સજીવન આખી સૃષ્ટિને ધરામાં દાટવા બેઠા

બાળવા બેઠા……હસમુખ મઢીવાળા

Barvabetha

માણસથી ગભરાયો માણસ
માણસથી મૂંઝાયો માણસ

માણસ…શિવજી રૂખડા ‘દર્દ’

Manas

આઁખ ભર કે દેખતે હૈં ——- અહમદ ફ઼રાઝ

સુના હૈ લોગ ઉસે આઁખ ભર કે દેખતે હૈં
સો ઉસકે શહર મેં કુછ દિન ઠહર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ રબ્ત હૈ ઉસકો ખ઼રાબ હાલોં સે
સો અપને આપ કો બરબાદ કર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ દર્દ કી ગાહક હૈ ચશ્મ-એ-નાજ઼ ઉસકી
સો હમ ભી ઉસકી ગલી સે ગુજ઼ર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ ઉસકો ભી હૈ શેર-ઓ-શાયરી સે શગફ઼
સો હમ ભી મોજજ઼ે અપને હુનર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ બોલે તો બાતોં સે ફૂલ ઝડ઼તે હૈં
યે બાત હૈ તો ચલો બાત કર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ રાત ઉસે ચાઁદ તકતા રહતા હૈ
સિતારે બામ-એ-ફ઼લક સે ઉતર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ હશ્ર હૈં ઉસકી ગ઼જ઼ાલ સી આઁખેં
સુના હૈ ઉસ કો હિરન દશ્ત ભર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ દિન કો ઉસે તિતલિયાઁ સતાતી હૈં
સુના હૈ રાત કો જુગનૂ ઠહર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ રાત સે બઢ઼ કર હૈં કાકુલેં ઉસકી
સુના હૈ શામ કો સાયે ગુજ઼ર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ ઉસકી સિયાહ ચશ્મગી ક઼યામત હૈ
સો ઉસકો સુરમાફ઼રોશ આહ ભર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ ઉસકે લબોં સે ગુલાબ જલતે હૈં
સો હમ બહાર પર ઇલ્જ઼ામ ધર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ આઈના તમસાલ હૈ જબીં ઉસકી
જો સાદા દિલ હૈં ઉસે બન સઁવર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ જબ સે હમાઇલ હૈં ઉસકી ગર્દન મેં
મિજ઼ાજ ઔર હી લાલ-ઓ-ગૌહર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ ચશ્મ-એ-તસવ્વુર સે દશ્ત-એ-ઇમ્કાઁ મેં
પલંગ જ઼ાવિએ ઉસકી કમર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ ઉસકે બદન કે તરાશ ઐસે હૈં
કે ફૂલ અપની ક઼બાયેઁ કતર કે દેખતે હૈં

વો સર-ઓ-કદ હૈ મગર બે-ગુલ-એ-મુરાદ નહીં
કે ઉસ શજર પે શગૂફ઼ે સમર કે દેખતે હૈં

બસ એક નિગાહ સે લુટતા હૈ ક઼ાફ઼િલા દિલ કા
સો રહર્વાન-એ-તમન્ના ભી ડર કે દેખતે હૈં

સુના હૈ ઉસકે શબિસ્તાન સે મુત્તસિલ હૈ બહિશ્ત
મકીન ઉધર કે ભી જલવે ઇધર કે દેખતે હૈં

રુકે તો ગર્દિશેં ઉસકા તવાફ઼ કરતી હૈં
ચલે તો ઉસકો જ઼માને ઠહર કે દેખતે હૈં

કિસે નસીબ કે બે-પૈરહન ઉસે દેખે
કભી-કભી દર-ઓ-દીવાર ઘર કે દેખતે હૈં

કહાનિયાઁ હીં સહી સબ મુબાલગ઼ે હી સહી
અગર વો ખ઼્વાબ હૈ તાબીર કર કે દેખતે હૈં

અબ ઉસકે શહર મેં ઠહરેં કિ કૂચ કર જાયેઁ
ફ઼રાજ઼ આઓ સિતારે સફ઼ર કે દેખતે હૈં

જુદાઇયાં તો મુક઼દ્દર હૈં ફિર ભી જાને સફ઼ર
કુછ ઔર દૂર જ઼રા સાથ ચલકે દેખતે હૈં

રહ-એ-વફ઼ા મેં હરીફ઼-એ-ખુરામ કોઈ તો હો
સો અપને આપ સે આગે નિકલ કે દેખતે હૈં

તૂ સામને હૈ તો ફિર ક્યોં યકીં નહીં આતા
યહ બાર બાર જો આઁખોં કો મલ કે દેખતે હૈં

યે કૌન લોગ હૈં મૌજૂદ તેરી મહફિલ મેં
જો લાલચોં સે તુઝે, મુઝે જલ કે દેખતે હૈં

યહ કુર્બ ક્યા હૈ કિ યકજાઁ હુએ ન દૂર રહે
હજ઼ાર ઇક હી કાલિબ મેં ઢલ કે દેખતે હૈં

ન તુઝકો માત હુઈ ન મુઝકો માત હુઈ
સો અબકે દોનોં હી ચાલેં બદલ કે દેખતે હૈં

યહ કૌન હૈ સર-એ-સાહિલ કિ ડૂબને વાલે
સમન્દરોં કી તહોં સે ઉછલ કે દેખતે હૈં

અભી તલક તો ન કુંદન હુએ ન રાખ હુએ
હમ અપની આગ મેં હર રોજ઼ જલ કે દેખતે હૈં

બહુત દિનોં સે નહીં હૈ કુછ ઉસકી ખ઼ૈર ખ઼બર
ચલો ફ઼રાજ઼ કો ઐ યાર ચલ કે દેખતે હૈં

CronyACronyBCronyCCronyD(Courtesy:Facebook)

દુ:ખ રવાના થઈ જશે………કિરણ ચૌહાણ

GazhalK.chauhan
(Courtesy:Facebook)

થઈ ગયું છે…રતિલાલ ‘અનિલ’

અતિશય બધુંયે સહજ થઈ ગયું છે,
એ બ્રહ્માંડ જાણે કે, રજ થઈ ગયું છે…

ઉનાળું મધ્યાહન માથે તપે છે,
બધું કોઈ મૂગી, તરજ થઈ ગયું છે…

હું તડકાના કેન્વાસે ચીતરું છું કોયલ,
ઘણું કામ એવું, ફરજ થઈ ગયું છે…

છે દેવાના ડુંગર શાં તોત્તેર વર્ષો,
કે અસ્તિત્વ મોટું, કરજ થઈ ગયું છે…

‘અનિલ’ વિસ્તર્યું મૌન તડકા રૂપે આ,
મને માપવાનો જ, ગજ થઈ ગયું છે…

(સૌજન્ય:અલવિદા પૃ.177)

ED1EDAEdBEDC

IqPict

iqab

                                                                                             2

iqbc

                                                                                               3

iqbd1

(સૌજન્ય:ગુજરત ટુડે.23 સપ્ટે.2014)

ખરેખર હસું છું……શયદા

છુંહસું

વારતા આવી…..ગની દહીંવાલા

વારતા આવી

એમાં અમારી જીત છે……મરીઝ

પ્રીતમાં નિષ્ફળ જતાં ચારે તરફથી પ્રીત છે,
હારી ગયા તો શું થયું એમા અમારી જીત છે.

તાલ જો એને કોઈ આપે તો હું ગાયા કરું,
મારા હોઠોમાં છૂપેલાં જે મધુરાં ગીત છે.

કોઈ પાગલ થાય, કોઈ લીન હો વહેવારમાં,
પ્રેમ એકજ-કિંતુ એની જુદી જુદી રીત છે.

છે મને અફસોસ કે વર્ષો પછી સમજી શક્યો,
જેમાં તારું હિત છે એમાંજ મારું હિત છે.

હો ભલે નિંદા છતાં આવા મધુરા કંઠથી,
જે તમે કરતા રહ્યા છો એ તો સુંદર ગીત છે.

સૌ નિકટ જન શ્વાસલઈ રહ્યા છે ઓ”મરીઝ”,
હો ભલે ચિતા સળગતી પણ હવાતો શીત છે.

ભીતરેથી સાદ કર……અઝીઝ ટંકારવી

SaadkarA,t(સૌજન્ય:ગુજરત ટુડે.13 સપટે.2014)

<

પડદામાં…..હર્ષદ ચંદારાણા

રાખવાથી ગુલાબ પડદામાં
ખૂશ્બૂ રહેશે જનાબ!પડદામાં

છે ખુશીની બધી ક્ષણો જાહેર,
આંસુનો છે હિસાબ પડદામાં

એક પડદાને ખોલવા માટે,
પેસવું બેહિસાબ પડદામાં

રાત પડવાનું એજા છે કારણ,
શું હતો આફતાબ પડદામાં

સર્વ શબ્દો નકામાં છંડે છે,
વાંચે છે તું કિતાબપડદામાં

(હાથની હોડી,પૃ..29)

સૌજ્ન્ય:શબ્દસૃષ્ટિ:ઑગષ્ટ.2014પૃ.99

QayamatAQayamatB

સિંગારદાન ……શમોએલ અહમદ

દંગે મેં રંડિયાં ભી લૂટી ગઈં થીં
બૃજમોહન કો નસીમ જાન કા સિંગારદાન હાથ લગા થા૤ સિંગારદાન કા ફ્રેમ હાથીદાંત કા થા જિસમેં આદમકદ આઈના જડા હુઆ થા ઔર બ્રજમોહન કી લડક઼િયાં બારી – બારી સે શીશે મેં અપના અક્સ દેખા કરતી થીં૤ ફ્રેમ મેં જગહ જગહ તેલ, નાખૂન પૉલિશ ઔર લિપસ્ટિક કે ધબ્બે થે જિસસે ઉસકા રંગ મટમૈલા હો ગયા થા ઔર બ્રજમોહન હૈરાન થા કિ ઇન દિનોં ઉસકી બેટિયોં કે લચ્છન યે લચ્છન પહલે નહીં થે૤ પહલે ભી વે બાલકની મેં ખડી રહતી થીં લેકિન અન્દાજ યહ નહીં હોતા થા અબ તો છોટી ભી ઉસી તરહ પાઉડર થોપતી થી ઔર હોંઠોં પર ગાઢી લિપસ્ટિક જમા કર બાલકની મેં ઠઠા કરતી થી૤
આજ ભી તીનોં કી તીનોં બાલકની મેં ખડી આપસ મેં ઉસી તરહ ચુહલેં કર રહી થીં ઔર બૃજમોહન ચુપચાપ સડક઼ પર ખડા ઉનકે હાવ ભાવ દેખ રહા થા૤
યકાયક બડી ને એક ભરપૂર અંગડાઈ લી ઉસકે જોબન કા ઉભાર નુમાયાં હો ગયા૤ મંઝલી ને ઝાંક કર નીચે દેખા ઔર હાથ પીછે કરકે પીઠ ખુજાઈ૤ પાન કી દુકાન કે નિકટ ખડે એક યુવક ને મુસકુરા કર બાલકની કી તરફ દેખા તો છોટી ને મંઝલી કો કોહની સે ઠોકા દિયા ઔર ફિર તીનોં કી તીનોં હંસને લગીં ઔર બ્રજમોહન કા દિલ એક અનજાને ડર સે કાંપને લગા૤ આખિર વહી હુઆ જિસ બાત કા ડર થા યહ ડર બ્રજમોહન કે દિલ મેં ઉસી દિન ઘર કર ગયા થા જિસ દિન ઉસને નસીમ જાન કા સિંગારદાન લૂટા થા૤ જબ બલવાઈ રંડીપાડે મેં ઘુસે થે તો કોહરામ મચ ગયા થા૤ બૃજમોહન ઔર ઉસકે સાથી દનદનાતે હુએ નસીમજાન કે કોઠે પર ચઢ ગ઼યે થ૤ નસીમજાન ખૂબ ચીખી – ચિલ્લાઈ થી૤ બૃજમોહન જબ સિંગારદાન લેકર ઉતરને લગા થા ઉસકે પાંવ સે લિપટ કર ગિડગ઼િડાને લગી થી – ભૈયા, યહ પુશ્તૈની સિંગારદાન હૈ ઇસકો છોડ દો ભૈયા૤
લેકિન બૃજમોહન ને અપને પાંવ કો જોર કા ઝટકા દિયા થા૤ ચલ હટ રંડી ઔર વહ ચારોં ખાને ચિત્ત ગિરી થી૤ ઉસકી સાડી ક઼મર તક ઉઠ ગઈ થી૤ લેકિન ફિર ઉસને તુરન્ત હી ખુદ કો સંભાલા ઔર એક બાર ફિર બૃજમોહન સે લિપટ ગઈ થી – ભૈયા યહ મેરી નાની કી નિશાનૈ હૈ ભૈયા ઇસ બાર બૃજમોહન ને ઉસકી કમર પર જોર કી લાત મારી૤ નસીમજાન જમીન પર દોહરી હો ગઈ૤ ઉસકે બ્લાઉજ ક઼ે બટન ખુલ ગયે ઔર ૤ બૃજમોહન ને છુરા ચમકાયા – કાટ લૂંગા નસીમજાન સહમ ગઈ ઔર દોનોં હાથોં સે છાતિયોં કો ઢંકતી હુઈ કોને મેં દુબક ગઈ૤બૃજમોહન સિંગારદાન લિયે નીચે ઉતર ગયા૤
બૃજમોહન જબ સીઢિયાં ઉતર રહા થા યહ સોચ કર ઉસકો લિજ્જત મિલી કિ સિંગારદાન લૂટ કર ઉસને નસીમજાન કો ગોયા ઉસકી પુશ્તૈની સમ્પદા સે મહરૂમ કર દિયા હૈ૤ યકીનન યહ મૂરૂસી સિંગારદાન થા જિસમેં ઉસકી પરનાની અપના અક્સ દેખતી હોગી, ફિર નાની ઔર ઉસકી માં ભી ઇસી સિંગારદાન કે સામને બન – ઠન કર ગ્રાહકોં સે આંખેં લડાતી હોગી૤ બૃજમોહન યહ સોચ કર ખુશ હોને લગા કિ ભલે હી નસીમજાન ઇસસે અચ્છા સિંગારદાન ખરીદ લે લેકિન યહ પુશ્તૈની ચીજ તો અબ ઉસકો મિલને સે રહી૤ તબ એક પલ કે લિયે બૃજમોહન કો લગા કિ આહાજની ઔર લૂટમાર મેં લિપ્ત દૂસરે દંગાઈ ભી ભાવના કી ઇસી તરંગ સે ગુજર રહે હોંગે કિ એક સમુદાય કો ઉસકી વિવશતા સે જાન – માલ સે મરહૂમ દેં૤ ઠીક વૈસે હી જૈસે ષડયન્ત્ર મેં વહ પેશ હૈ૤
બૃજમોહન જબ ઘર પહુંચા તો ઉસકી પત્ની કો સિંગારદાન ભા ગયા૤ શીશા ઉસકો ધુંધલા માલૂમ હુઆ તો વહ ભીગે કપડે સે પૌંછને લગી૤ શીશે મેં જગહ – જગહ તેલ કે ગર્દ આલૂદ ધબ્બે થે૤ સાફ હોને પર શીશા ઝલઝલ કર ઉઠા ઔર બૃજમોહન કી પત્ની ખુશ હો ગયી૤ ઉસને ઘૂમ ઘૂમ કર અપને કો આઈને મેં દેખા૤ ફિર લડક઼િયાં ભી બારી – બારી સે અપના અક્સ દેખને લગીં૤
બૃજમોહન ને ભી સિંગારદાન મેં ઝાંકા તો ઉસે અપના અક્સ મુકમ્મલ ઔર આકર્ષક લગા૤ ઉસકો લગા સિંગારદાન મેં વાકઈ એક ખાસ બાત હૈ૤ ઉસકે જી મેં આયા કિ કુછ ઔર દેર અપને આપકો દેખે લેકિન યકાયક નસીમજાન બિલખતી નજર આઈ – ભૈયા સિંગારદાન છોડ દો ચલ હટ રંડી બૃજમોહન ને સિર કો ગુસ્સે મેં દો તીન ઝટકે દિયે ઔર સામને સે હટ ગયા૤
બૃજમોહન ને સિંગારદાન અપને બેડરૂમ મેં રખા૤ અબ કોઈ પુરાને સિંગારદાન કો પૂછતા નહીં થા૤ નયા સિંગારદાન જૈસે સબ કા મહબૂબ બન ગયા થા૤ ઘર કા હર વ્યક્તિ ખામખાં ભી આઈને કે સામને ખડા રહતા૤ બૃજમોહન અકસર સોચતા કિ રંડી કે સિંગારદાન મેં આખિર ક્યા ભેદ છિપા હૈ કિ દેખને વાલા આઈને સે ચિપક – સા જાતા હૈ? લડક઼િયાં જલ્દી હટને કા નામ નહીં લેતી હૈં ઔર પત્ની ભી રહ રહ કર ખુદ કો હર કોણ સે ઘૂરતી રહતી હૈ યહાં તક કિ ખુદ વહ ભી લેકિન ઉસકે લિયે દેર તક આઈને કા સામના કરના મુશ્કિલ હોતા તુરન્ત હી નસીમજાન રોને લગતી થી ઔર બૃજમોહન કે દિલો – દિમાગ પર ધુઆં સા છાને લગતા થા૤
બૃજમોહન ને મહસૂસ કિયા કિ ધીરે – ધીરે ઘર મેં સબકે રંગ – ઢંગ બદલને લગે હૈં૤ પત્ની અબ કૂલ્હે મટકા કર ચલતી થી ઔર દાંતોં મેં મિસ્સી ભી લગાતી થી૤ લડક઼િયાં પાંવ મેં પાયલ ભી બાંધને લગી થીં ઔર નિત નએ ઢંગ સે બનાવ – સિંગાર મેં લગી રહતીં૤ ટીકા, લિપસ્ટિક ઔર કાજલ કે સાથ વહ ગાલોં પર તિલ ભી બનાતીં૤ ઘર મેં એક પાનદાન ભી થા ગયા થા ઔર હર શામ ફૂલ ઔર ગજરે ભી આને લગે થે૤ બૃજમોહન કી પત્ની શામ સે હી પાનદાન ખોલકર બૈઠ જાતી૤ છાલિયાં કુતરતી ઔર સબકે સંગ ઠિઠોલિયાં કરતી ઔર બૃજમોહન તમાશાઈ બના સબ કુછ દેખતા રહતા૤ ઉસકો હૈરત થી કિ ઉસકી જુબાન ક્યોં બન્દ હો ગઈ હૈ વહ કુછ બોલતા ક્યોં નહીં ? ઉન્હેં ફટકારતા ક્યોં નહીં?
એક દિન બૃજમોહન અપને કમરે મેં મૌજૂદ થા કિ બડી સિંગારદાન કે સામને આકર ખડી હો ગઈ૤ કુછ દેર ઉસને અપને આપકો દાએં – બાએં દેખા ઔર ચોલી કે બન્દ ઢીલે કરને લગી૤ ફિર બાયાં બાજૂ ઊપર ઉઠાયા ઔર દૂસરે હાથ કી ઉંગલિયોં સે બગલોં કો છૂકર દેખા ફિર સિંગારદાન કી દરાજ સે લોશન નિકાલ કર મલને લગી૤ બૃજમોહન માનો સકતે મેં થા૤ વહ ચુપચાપ બેટી કી કરતૂત દેખ રહા થા૤ ઇતને મેં મંઝલી ભી આ ગઈ ઔર ઉસકે પીછે – પીછે છોટી ભી૤ દીદી! લોશન મુઝે ભી દો ક્યા કરેગી? બડી ઌતરાઈ૤ દીદી! યહ બાથરૂમ મેં લગાએગી૤ ચલ હટ! મંઝલી ને છોટી કે ગાલોં મેં ચુટકી લી ઔર તીનોં કી તીનોં હંસને લગીં૤
બૃજ મોહાન કા દિલ આશંકા સે ધડક઼ને લગા૤ ઇન લડક઼િયોં કે તો સિંગાર હી બદલને લગે હૈં૤ ઇનકો કમરે મેં અપને બાપ કી ઉપસ્થિતિ કા ભી ધ્યાન નહીં હૈ૤ તબ બૃજમોહન અપની જગહ સે હટકર ઇસ તરહ ખડા હો ગયા કિ ઉસકા અક્સ સિંગારદાન મેં દિખન લગો૤ લેકિન લડક઼િયોં કે રવૈય્યે મેં કોઈ ફર્ક નહીં આયા૤ બડી ઉસી તરહ લોશન મલને મેં વ્યસ્ત રહી ઔર દોનોં અગલ બગલ ખડી મટકતી રહીં૤
બૃજમોહન કો લગા અબ ઘર મેં ઉસકા વજૂદ નહીં હૈ૤ તબ અચાનક નસીમજાન શીશે મેં મુસ્કુરાઈ૤ ઘર મેં અબ મેરા વજૂદ હૈ૤ ઔર બૃજમોહન હૈરાન રહ ગયા૤ ઉસકો લગા વાકઇ નસીમજાન શીશે મેં બન્દ હોકર ચલી આઈ હૈ ઔર એક દિન નિકલેગી ઔર ઘર કે ચપ્પે – ચપ્પે પર ફૈલ જાયેગી૤
બૃજમોહન ને કમરે સે નિકલના ચાહા લેકિન ઉસકે પાંવ માનો જમીન મેં ગડ ગ઼યે થે૤ વહ અપની જગહ સે હિલ નહીં સકા વહ ખામોશ સિંગારદાન કો તાકતા રહા ઔર લડક઼િયાં હંસતી રહીં૤ સહસા બૃજમોહન કો મહસૂસ હુઆ ેક ઇસ તરહ ઠટ્ઠા કરતી લડક઼િયોં કે દરમ્યાન કમરે ઇસ વક્ત ઇનકા બાપ નહીં એક બૃજમોહન કો અબ સિંગારદાન સે ખૌફ માલૂમ હોને લગા ઔર નસીમજાન અબ શીશે મેં હંસને લગી૤ બડી ચૂડિયાં ખનકાતી તો વહ હંસતી૤ છોટી પાયલ બજાતી તો વહ હંસતી બૃજમોહન કો અબ આજ ભી જબ વે બાલકની મેં ખડી હંસ રહી થીં તો વહ તામાશાઈ બના સબ કુછ દેખ રહા થા ઔર ઉસકા દિલ કિસી અનજાને ડર સે ધડક઼ રહા થા૤
બૃજમોહન ને મહસૂસ કિયા કિ રાહગીર ભી રુક – રુક કર બાલકની કી તરફ દેખને લગે હૈં૤ યકાયક પાન કી દુકાન કે નિકટ ખડે એક નવયુવક ને ઇશારા કિયા૤ જવાબ મેં લડક઼િયોં ને ભી ઇશારે કિયે તો યુવક મુસ્કુરાને લગા૤
બૃજમોહન કે મન મેં આયા કિ યુવક કા નામ પૂછે૤ વહ દુકાન કી ઓર બઢા, લેકિન નજદીક પહુંચ કર ચુપ હો ગયા૤ સહસા ઉસે મહસૂસ હુઆ કિ યુવક મેં વહ ઉસી તરહ દિલચસ્પી લે રહા હૈ જિસ તરહ લડક઼િયાં લે રહી હૈં૤ તબ યહ સોચ કર હૈરત હુઈ કિ વહ ઉસકા નામ ક્યોં પૂછના ચાહ રહા હૈ? આખિર ઉસકે ઇરાદે ક્યા હૈં? ક્યા વહ ઉસકો અપની લડક઼િયોં કે બીચ લે જાયેગા? બૃજમોહન કે હોંઠોં પર પલ ભર કે લિયે એક રહસ્યમયી મુસ્કાન રૈંગ ગયી૤ ઉસને પાન કા બીડા કલ્લે મેં દબાયા ઔર જેબ સે કંઘી નિકાલ કર દુકાન કે શીશે મેં બાલ સોંટને લગા૤ ઇસ તરહ બાલોં મેં કંઘી કરતે હુએ ઉસકો એક તરહ કી રાહત કા અહસાસ હુઆ૤ ઉસને એક બાર કનખિયોં સે યુવક કો દેખા૤ વહ એક રિક્શા વાલે સે આહિસ્તા – આહિસ્તા બાતેં કર રહા થા ઔર બીચ – બીચ મેં બાલકની કી તરફ ભી દેખ રહા થા૤ જેબ મેં કંઘી રખતે હુએ બૃજમોહન ને મહસૂસ કિયા કિ વાકઈ ઉસકી યુવક મેં કિસી હદ તક દિલચસ્પી જરૂર હૈ યાની ખુદ ઉસકે સંસ્કાર ભી ઉંહ સંસ્કાર – વંસ્કાર સે ક્યા હોતા હૈ? યહ ઉસકા કૈસા સંસ્કાર થા કિ ઉસને એક રંડી કો લૂટા એક રંડી કોકિસ તરહ રોતી થી ભૈયા ભૈયા મેરે ઔર ફિર બૃજમોહન કે કાનોં મેં નસીમજાન કે રોને – બિલખને કી આવાજેં ગ઼ૂંજને લગીં બૃજમોહન ને ગુસ્સે મેં દો તીન ઝટકે સિર કો દિયે૤ એક નજર બાલકની કી તરફ દેખા, પાન કે પૈસે અદા કિયે ઔર સડક઼ પાર કર ઘર મેં દાખિલ હુઆ૤
અપને કમરે મેં આકર વહ સિંગારદાન કે સામને ખડા હો ગયા૤ ઉસકો અપના રંગ રૂપ બદલા હુઆ નજ઼ર આયા૤ ચેહરે પર જગહ – જગહ ઝાંઇયાં પડ ગ઼ઈં થીં ઔર આંખોં મેં કાસની રંગ ઘુલા હુઆ થા૤ એક બાર ઉસને ધોતી કી ગાંઠ ખોલ કર બાંધી ઔર ચેહરે કી ઝાંઇયાેં પર હાથ ફેરને લગા૤ ઉસકે જી મેં આયા કિ આંખોં મેં સુરમા લગાયે ઔર ગલે મેં લાલ રૂમાલ બાંધ લે કુછ દેર તક વહ અપને આપકો ઇસી તરહ ઘૂરતા રહા૤ ફિર ઉસકી પત્ની ભી આ ગઈ૤ સિંગારદાન કે સામને વહ ખડી હુઈ તો ઉસકા આંચલ ઢલક ગયા૤ વહ બડી અદા સે મુસ્કુરાઈ ઔર આંખોં કે ઇશારે સે ઉસને બૃજમોહન કો ચોલી કે બન્દ લગાને કે લિએ કહા૤
બૃજમોહન ને એક બાર શીશે કી તરફ દેખા૤ અંગિયા મેં ફંસી હુઈ છાતિયોં કા બિમ્બ ઉસે સુહાવના લગા૤ બન્દ લગાતે હુએ ઉસકે હાથ છાતિયોં કી ઓર રેંગ ગયે૤ ઉઈ દઇયા બૃજમોહન કી પત્ની બલ ખા ગઈ ઔર બૃજમોહન કો અજીબ કૈફિયત હો ગયી ઉસને છાતિયોં કો જોર સે દબા દિયા૤ હાય રાજા ઉસકી પત્ની કસમસાઈ ઔર બૃજમોહન કી રગોં મેં રક્તચાપ બઢ ગ઼યા૤ ઉસને એક ઝટકે મેં અંગિયા નોંચ કર ફેંક દી ઔર ઉસકો પલંગ પર ખીંચ લિયા૤ વહ ઉસસે લિપટી હુઈ પલંગ પર ગિરી ઔર હંસને લગી૤
બૃજમોહન ને એક નજર શીશે કી તરફ દેખા૤ પત્ની કે નંગે બદન કા અક્સ દેખકર ઉસકી રગોં મેં શોલા સા ભડક઼ ઉઠા ઉસને યકાયક ખુદ કો એકદમ નિર્વસ્ત્ર કર દિયા તબ બૃજમોહન કી પત્ની ઉસકે કાનોં મેં ધીરે સે ફુસફુસાઈ – હાય રાજા લૂટ લો ભરતપૂર….. બૃજમોહન ને અપની પત્ની કે મુંહ સે કભી ઉઈ દઇયા ઔર હાય રાજા જૈસે શબ્દ નહીં સુને થે૤ ઉસે લગા યે શબ્દ નહીં સારંગી કે સુર હૈં જો નસીમજાન કે કોઠે પર ગૂંજ રહે હૈં ઔર તબ૤
ઔર તબ ફિજા કાસની હો ગયી થી૤ શીશા ધુંધલા ગયા થા ઔર સારંગી કે સુર ગૂંજને લગે થે… બૃજમોહન બિસ્તર સે ઉઠા, સિંગારદાન કી દરાજ સે સુરમેદાની નિકાલી, આંખોં મેં સુરમા લગાયા, કલાઈ પર ગજરા લપેટા ઔર ગલે મેં લાલ રૂમાલ બાંધ કર નીચે ઉતર ગયા ઔર સીઢિયોં કે નીચે દીવાલ સે લગ કર બીડી ક઼ે લમ્બે – લમ્બે કશ લેને લગા૤

લવ “જિહાદ” : ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ

હમણાં લવ જિહાદ શબ્દ ઘણો વિવાદમાં છે. પ્રેમ લગ્ન કરી ધર્મ પરિવર્તન કરાવવાની ક્રિયા એટલે લવ જિહાદ. એવી ખોટી વ્યાખ્યા સાથે આ શબ્દનો પ્રયોગ થઇ રહ્યો છે. હિંદુ મુસ્લિમ નિકાહ કે લગ્ન એ કોઈ આજના યુગની કે નવી વાત નથી, ભારતના ઇતિહાસમાં આવા સફળ લગ્નોની પરંપરા જોવા મળે છે. અનીલ વિશ્વાસ-મહેરુન્નીસા,સુનીલદત્ત-નરગીસ, શર્મિલા ટેગોર-પટોડી નવાબ, સલીમ ખાન-હેલન, પંકજ કપૂર-નીલિમા આઝમી, સચિન પાયલોટ-સારા અબ્દુલ્લાહ, અરુણ ગવલી-આયશા, આદિત્ય પંચોલી-ઝરીના વહાબ, મનીષ તિવારી-નાઝનીન સિફા, મનોજ પ્રભાકર-ફહરીન, સુનીલ શેટ્ટી-માના કાદરી, મુખ્તાર અહેમદ નદવી-સીમા, શાહ નવાઝ હુસેન-રેણું, નાના ચુડાસમા-મુનીરા જસદણવાળા,સીતારામ યેચુરી-સીમા ચિસ્તી, વિદુ-ફરાહ નાઝ, અતુલ અગ્નિહોત્રી-સલમાન ખાનની બહેન અલવીરા ખાન, રીતિક રોશન-સુઝાન ખાન, સુબ્રમણ્યમ સ્વામીની પુત્રી સુહાસીની-નદીમ. આ લીસ્ટ ઘણું મોટું છે. આ તો માત્ર થોડા ઉદાહરણો છે. ઉપરોક્ત તમામ લગ્નોને નજીકથી જોનાર કે તેનો અભ્યાસ કરનાર કોઈ પણ બુદ્ધિજીવી વિના સંકોચે એક પળનો પણ વિચાર કર્યા વગર કહી શકશે કે તેમાં ક્યાય ધર્મ પરિવર્તનની વાત સુદ્ધા જોવા મળતી નથી. વળી, આ લગ્નોમા ધર્મ પરિવર્તનનો કોઈ વિવાદ આજ દિન સુધી જાણવામાં કે માણવામા આવ્યો નથી. અખબારોમા તેની કોઈ ચર્ચા પણ આવી નથી. મારા એક આઈપીએસ અધિકારી મિત્ર સૈયદ સાહેબે વર્ષો પૂર્વે એક ક્ષત્રિય કન્યા સાથે લગ્ન કર્યાં હતા. બંનેના આગ્રહથી હું વર્ષો પહેલા તેમને ત્યાં ભોજન માટે ગયો હતો. ત્યારે મેં એક બાજુ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું મંદિર જોયું હતું. જયારે બીજા રૂમમાં સૈયદ સાહેબ નિયમિત નમાઝ અદા કરતા હતા. ભારતની બિનસાંપ્રદાયિકતાના આ જ ઉત્તમ ઉદાહરણો છે. આ જ ભારતીય સંસ્કૃતિની મોટી વિશિષ્ટતા છે. વિવિધતામાં એકતાનું આજ સાચું દર્શન છે. જો કે આ માત્ર હિંદુ મુસ્લિમ લગ્નો જ છે. તેમાં એકથી વધુ પત્ની કરવાના ઉદેશથી ઇસ્લામના ચાર પત્નીના સિધ્ધાંતનો સ્વીકાર કરી થયેલા ધર્મેન્દ્ર-હેમામાલીની જેવા લગ્નોનો ઉલ્લેખ નથી. એવા લગ્નો અંગે પણ એક અલગથી લેખ થઇ શકે. પણ અત્રે તેની ચર્ચા અસ્થાને છે.
દેશ અને વિદેશમાં આજકાલ ઇસ્લામ અને તેના અનુયાયીઓના સારા દિવસો નથી ચાલતા. એટલે ઇસ્લામના ઉમદા સિદ્ધાંતોને પણ નરસા કરી રજુ કરવની હોડ ચાલી છે. ઇસ્લામનો એક શબ્દ તો આજે ખાસ્સો બદનામ થયો છે. તે છે “જિહાદ”. સૌ પ્રથમ તેને આતંકવાદ સાથે જોડી તેના સાચા અર્થને મૂળમાંથી વિસારે પાડી દઇ, તેની ગેરસમજમાં વૃદ્ધિ કરવામાં આવેલ છે. હવે એજ શબ્દ સાથે લવને જોડી ધર્મ પરિવર્તનના નામે તેને બદનામ કરવાનો પ્રયાસ થઇ રહ્યો છે. જિહાદ શબ્દનો અનર્થ કરી અનેક કહેવાતા મુસ્લિમ કે ગેર મુસ્લિમ વ્યક્તિઓ પોતાનો રાજકીય કે ધાર્મિક હેતુ સર કરવમાં મશગુલ છે. એવા સમયે એ શબ્દ પાછળની આધ્યાત્મિક ભાવના સમજવાનો કે સમજાવવાનો કોઈ આલીમ કે કોઈ મૌલવી એ કયારેય પ્રયાસ કર્યો નથી.
એકવાર હઝરત મહંમદ સાહેબ તેમના સહાબીઓ (અનુયાયીઓ) સાથે બેઠા હતા. એક યુવાન પ્રવેશ્યો અને અરજ કરતા તેણે કહ્યું,
“હુજુર, મારી પત્ની કર્કશ છે. ઝગડાળુ છે. હું તેને તલાક આપવા ઈચ્છું છું. આપ મને ઇજાજત આપો”
મહંમદ સાહેબે થોડીવાર મૌન રહી ફરમાવ્યું.
“જા તારી પત્ની સાથે નિભાવ કરવાની જિહાદ કર”
ઇસ્લામના ધર્મ ગ્રંથ કુરાને શરીફમાં અવારનવાર જિહાદ શબ્દનો પ્રયોગ થયો છે. પણ જિહાદ સાથે ક્યાય સશસ્ત્ર લડાઈ કે યુદ્ધ એવો અર્થ કરવામાં આવ્યો નથી. એ માટે તો કુરાને શરીફમાં “કિતાલ” શબ્દનો પ્રયોગ થયો છે. એ અર્થમાં “જિહાદ” એટલે
“જે વસ્તુ અયોગ્ય કે અનૈતિક હોય તેને પોતાના પુરા આત્માબળથી બદલવાની કે સુધારવાની ક્રિયા કે પ્રયાસ”
કુરાને શરીફમાં એક જગ્યાએ “જિહાદ-એ-ફી સબીલ્લાહ”શબ્દનો પ્રયોગ થયો છે. જેનો અર્થ થાય છે ખુદના માર્ગે પ્રયાસ કરવો. સૂફી સંતો ખુદાની પ્રપ્તિ માટે જે આધ્યાત્મિક મહેનત કરે છે તે પણ જિહાદ છે. સામાન્ય માનવી પોતાની કુટેવો,વ્યસનો કે અનૈતિક કાર્યોમાંથી મુક્ત થવા સંઘર્ષ કરે છે તે પણ જિહાદ છે. ઇસ્લામના આરંભકાળમાં કુરેશોના જુલ્મો અને અત્યાચારોથી પોતાની જાતને, પોતાના ધર્મને બચાવવા જે મુસ્લીમો મક્કા છોડી ઇથોપિયા ચાલ્યા ગયા. તેમની આ હિજરતને “ખુદાના માર્ગે જિહાદ” તરીકે ઓળખવામાં આવેલ છે. કુરાને શરીફમાં કેટલીક જગ્યાયે મહંમદ સાહેબને પણ કહેવામાં આવ્યું છે,
“જે લોકો તમારી વાતમાં વિશ્વાસ રાખતા નથી અથવા મુસ્લિમ થવા છતાં સચ્ચાઈ અને પવિત્રતા સાથે વર્તતા નથી. તેમની સામે જિહાદ ચાલુ રાખો. એ સૌને નિષ્ઠાપૂર્વક સમજાવવાના પ્રયાસો ચાલુ રાખો”
આ સંદર્ભમા કહી શકાય કે ઈસ્લામમાં નૈતિક મુલ્યોના જતનમાં થતા દરેક પ્રયાસો “જિહાદ” છે. કુરાને શરીફ તે વિચારને વધુ સ્પષ્ટ કરતા કહે છે,
“મુસ્લિમોમાંથી એ લોકો જેઓ કોઈ લાચારી વિના ઘરમાં બેસી રહે છે. અને જેઓ અલ્લાહના માર્ગમા જાનમાલ વડે જિહાદ કરે છે. એ બંનેનો દરજ્જો સમાન નથી. અલ્લાહના માર્ગ પર ચાલવા સમજાવનાર મુસ્લિમમોનો દરજ્જો ઉંચો છે. જો કે દરેક માટે અલ્લાહે ભલાઈનું વચન આપ્યું છે”
કુરાને શરીફમા લડાઈ, ઝગડા અંગે ખાસ કહ્યું છે,
“લાતુ ફસીદુ” અર્થાત ફસાદ ન કર. મહંમદ સાહેબને કોઈ કે પૂછ્યું,
“સૌથી મોટી જિહાદ કઈ ?”
મહંમદ સાહેબે ફરમાવ્યું,
“સૌથી મોટી જિહાદ પોતાની વૃતિઓ પર કાબુ સંયમ મેળવવાની છે. એટલે કે પોતાના ક્રોધ અને વાસનાઓ પર જીત મેળવવી એ સૌથી મોટી જિહાદ છે”
ટૂંકમાં, જિહાદ સાથે આતંકવાદ કે લવને જોડવાની ક્રિયા જ મૂળભૂત રીતે અસત્ય છે. ઇસ્લામમાં ધર્મના મામલામાં કયારેક બળજબરી ન કરવાનો આદેશ છે. કુરાને શરીફમાં કહ્યું છે,
“લા ઇકરા ફીદ્દીન” અર્થાત ધર્મની બાબતમાં કયારેય બળજબરી ન કરીશ.
(સૌજન્ય:: http://mehboobdesai.blogspot.ca/2014/08/blog-post_31.html?spref=fb

મોહી પડ્યો છું……મુહમ્મદઅલી વફા

તારા ચરણમાં જયારે ઢળ્યો છું
ખોવાયલો હું મુજને જડ્યો છું

તારી સિવા હું કો પાંસ યાચું
મારા ખુદા તારી સામે રડ્યો છું

પહેચાન જ્યારે તારી થઈ છે
વરસો પછી હું મુજને મળ્યો છું

તું છેક ઘોરી નસથી ય પાસે
હું શોધવા વિશ્વઆખું ફર્યો છું

ના છે છબી કો  ના  મુરત તારી
તુજ પર વફા હું મોહી પડ્યો છું

અમે એમ નથી પહોંચ્યા….ભરત મહેતા

SHuN barimarochho
(સૌજન્ય:નિરીક્ષક 1ઑગષ્ટ 2014)

સરકાર શું કરે?….નિસાર અહમદ શેખ”શેખચલ્લી”

Sarkar ShuN kare

(વિવેચકને) પત્ર – 1 ……ચંદ્રકાન્ત બક્ષી

પ્રિય,

‘ગ્રંથ’નું વિવેચન, મારી નવલકથાઓનું, વાંચ્યું; આભાર. તમારું ગદ્ય ઘણું ગુણકારી છે, ઊકળતા ગરમ પાણી જેવું. વાંચી રહ્યો એટલે બધું જ વરાળની જેમ ઊડી ગયું. કચરો પણ રહ્યો નહિ. ન એક પણ અવતરણ, સુઝન લેંગર પણ નહિ? તો પછી તમે કઈ જાતના ગુજરાતી વિવેચક?

તોય ‘આકાર’ તમારે ગમાડવી પડી. ઉલ્લેખ સિવાય કંઈ લખવા જેવું લાગ્યું નહિ? કયો ગુનો કર્યો તમે – જાણકારની ચૂપ કે બેવકૂફની દાદ? કે બન્ને, અડધાં અડધાં?

ગળીથી ‘કલાકાર’ લખેલા અખાડામાં તમે મારે માટે જરાય જગ્યા રાખી નથી ! પાછળ પન્નાલાલ અને આગળ શિવકુમાર ! સરસ. વચ્ચે મને મૂકીને તમે બન્નેને એક સાથે જ માન રાખીને ખુશ કરી નાખવા માંગો છો? ખેર, બીજાઓની થતી ખુશામત સહન કરવા જેટલો ત્યાગ મેં હવે કેળવી લીધો છે.

એક વાત પૂછું? કૂતરાને જેટલી વાર ધુઓ એટલે વાર એના શરીરમાંથી ગંધ આવ્યા કરે એમ તમારા બધાના વિવેચનમાંથી પ્રોફેસરી બૂ કેમ આવ્યા કરે છે?

હું એક વાત મારી રીતે સમજું છું. સર્જનાત્મક (creative) urge એ process of feeling છે, process of thinking નથી. જીવતી વસ્તુ છાતીમાંથી આવવી જોઈએ, માથાના ‘pigeon hole’ માંથી નહિ. અનુભવ માત્ર મગજથી ન થાય, પાંચેય ઈન્દ્રિયો સજાગ જોઈએ. સર્વપ્રથમ, શરીર, પ્રામાણિકતા, involvement; પછી નજરબંધી, કરામતો, સફાઈ સૂઝન લેંગર, નખરાં, ભોળાભાઈ પટેલ, બધા જ. તો કલાની પવિત્રતા સચવાય. સમજાવવા ન બેસવું પડે, અને સમજ્યા વિના લાંબા પેરેગ્રાફો ઉદ્ધૃત કરવા ન પડે.

સિદ્ધાંતો Sciences માટે બરાબર છે, Humanitiesના મૂલ્યાંકનમાં ધાર્મિક જડતાથી વાપરવા નહિ બેસી જવું જોઈએ. ટ્યુબવેલ સિદ્ધાંત તોડે ત્યારે ન ચાલે, પહાડી સ્ત્રોત સિદ્ધાંત તોડે ત્યારે વહેવા માંડે. સર્જનાત્મક કલા એ ટ્યુબવેલનું પાણી નથી – આવું મારું માનવું છે.

ગુજરાતી વિવેચન એક ટ્રેજિક માસ્તરી રમત થઈને રહી ગયું છે, 45 મિનિટના પીરિયડ જેવું એકવિધ અને નિરસ. તમે બધા, પ્રોફેસર-વિવેચકો, ઊંધું ટેલિસ્કોપ રાખીને સાહિત્યની પરીક્ષા કરી રહ્યા છો. તમે અન્યાય થયેલા બાળકના આંસુની ‘સ્પેસિફિક ગ્રેવિટી’ માપવા માંગો છો, રેસીપી બુકમાં માની રોટલીની મીઠાશ શોધી રહ્યા છો, ઔરતની છાતીના દૂધના બજારભાવ કાઢી રહ્યા છો, મશીનોથી કરોળિયાનાં જાળાં ગૂંથવાની કોશિશ કરો છો. આ ‘ટ્રેજીકોમેડી’ ગુજરાતના જવાન વિદ્વાનોની છે, એવું મને લાગ્યા કરે છે.

કલાકારે પ્રામાણિક થવું પડશે અને વિવેચકે એ પ્રામાણિકતાને સમજતાં શીખવું પડશે. જે સાહિત્યમાં કલાકારની છાતીના વાળ બનાવટી હશે ત્યાં નાન્યેતર લેખકો પેદા થવાના, નપુંસકલિંગ ભક્ત વિવેચકો ફૂટી નીકળવાના, મિસ્ત્રીનો અને શિલ્પીનો ફર્ક અદ્રશ્ય થઈ જવાનો. વ્યાકરણના રેસા ચૂંથનારાઓએ શોધવું પડશે કે કલા કઈ ખાકે-ઝમીન ફાડીને પ્રકટે છે. લખાયેલું દરેક ગદ્ય એ વાર્તા કે નવલ નથી, એ દરેક કવિ/વિવેચકે સમજી લેવું પડશે – કવિકુલગુરુ સુરેશ જોષીની હ્રસ્વ-દીર્ઘની જોડણીના ધુમાડામાં ખોવાઈ ગયેલા શ્રીકાન્ત શાહ સુધી બધાએ. એક્ઝીસ્ટન્શીએલીઝમ એ લાયબ્રેરીની ગૂંગળામણ નથી, સડકોનો શ્વાસ છે.

તમારા જેવા માણસને તમારો પોતાનો અભિપ્રાય આપવા માટે કોઈ શ્રી શાહનો ટેકો લેવો પડે છે? સાહિત્યના મેદાનમાં ચણી ખાતા દરેક ‘વિવેચિકન’ પર ધ્યાન આપવાની જરૂર નહિ, અને ખાબોચિયામાં પોતાની બદસૂરતી જોઈને પ્યારમાં પડી જનારા નારસીસસોની ખોટ છે આપણે ત્યાં? હતી, કોઈ દિવસ?

અંતે, થોડી દિલ્લગી. ઓસ્કાર વાઈલ્ડ (એલ્બી કે ડ્યુરેનમાટ કે પીન્ટર જેવું આધુનિક નામ લખતો નથી માટે ક્ષમા કરશો) વાંચતો હતો; એક પાત્ર પૂછે છે, પ્રાચીન ગ્રીસમાં કલા આટલાં બધાં સ્વરૂપોમાં પ્રકટીને ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ અને અઢી હજાર વર્ષ સુધી એનો મુકાબલો થઈ શક્યો નથી, એનું કારણ શું? બીજો ઠંડકથી ઉત્તર આપે છે, સીધી વાત છે, એ સમયે કલાના વિવેચકો ન હતા એટલે…

તમારી તબિયત સારી હશે, હું મજામાં છું.

સપ્રેમ,
ચંદ્રકાન્ત બક્ષી
(કેસૂડાં – 1966-67)

(પુસ્તક: આભંગ)
સૌજન્ય:

http://bakshinama.blogspot.ca/search/label/%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%9A%E0%AA%A8

વર્તમાન કથાસાહિત્યને મૂલવવામાં વિવેચન નિષ્ફળ ગયું છે?–ચન્દ્રકાન્ત બક્ષી

(સૌજન્ય:આભંગ પૃ.152થી 156)

 

ફિર સે મૈં ફ઼રિશ્તા હો જાઊં …..મુનવ્વર રાના

મેરી ખ઼્વાહિશ હૈ કિ ફિર સે મૈં ફ઼રિશ્તા હો જાઊં
માઁ સે ઇસ તરહ લિપટ જાઊં કિ બચ્ચા હો જાઊં

કમ-સે કમ બચ્ચોં કે હોઠોં કી હંસી કી ખ઼ાતિર
એસી મિટ્ટી મેં મિલાના કિ ખિલૌના હો જાઊં

સોચતા હૂં તો છલક ઉઠતી હૈં મેરી આઁખેં
તેરે બારે મેં ન સોચૂં તો અકેલા હો જાઊં

ચારાગર તેરી મહારત પે યક઼ીં હૈ લેકિન
ક્યા જ઼ુરૂરી હૈ કિ હર બાર મૈં અચ્છા હો જાઊં

બેસબબ ઇશ્ક઼ મેં મરના મુઝે મંજ઼ૂર નહીં
શમા તો ચાહ રહી હૈ કિ પતંગા હો જાઊં

શાયરી કુછ ભી હો રુસવા નહીં હોને દેતી
મૈં સિયાસત મેં ચલા જાઊં તો નંગા હો જાઊં
ચારાગર:ઇલાજ કરનાર,વૈદ

ઉધાર આજે….આઈ.ડી.બેકાર

આજેઊધાર
(સૌજન્ય:ધરતીના ધબકાર પ્ર.175)

images

જંગે આઝાદી__મખદૂમ મોહ્યુદ્દીન

યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે
હમ હિન્દમેં રહને વાલોંકી મહકુમોંકી મજબૂરોંકી
આઝાદી કે મત વાલોં કી દહકાનોંકી મજદૂરોંકી

યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે

સારા સંસાર હમારા હૈ પૂરબ, પચ્છમ,ઉત્તર,દક્કન
હમ આફરંગી,હમ અમરીકી હમ ચીની જાં બાજાનેવતન
હમ સુર્ખ સિપાહી જૂલ્મ શિકન આહને પિકર ફૌલાદે બદન
યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે
હમ હિન્દમેં રહને વાલોંકી મહકુમોંકી મજબૂરોંકી
આઝાદી કે મત વાલોં કી દહકાનોંકી મજદૂરોંકી
યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે
વહ જંગ હી ક્યા ?વહ અમન હી ક્યા? દુશમન જિસમેં તારાજ ન હો
વહ દુનિયા દુનિયા ક્યા હોગી? જિસ દુનિયામેં સ્વરાજ નહો
વહ આઝાદીકા આઝાદીકા ક્યા? મઝદૂરોંકા જિસમેં રાજ ન હો
યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે
હમ હિન્દમેં રહને વાલોંકી મહકુમોંકી મજબૂરોંકી
આઝાદી કે મત વાલોં કી દહકાનોંકી મજદૂરોંકી
યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે
લો સુર્ખ સવેરા આતા હૈ આઝાદીકા આઝાદીકા
ગુલનાર તરાના ગાતા હાઇ આઝાદીકા આઝાદીકા
દેખો પરચમ લહેરાતા હૈ આઝાદીકા આઝાદીકા
યે જંગ હૈ જંગે આઝાદી
આઝાદી કે પરચમ તલે

પીછ્લે ચુનાવ મેં…….ફૂલચંદ ગુપ્તા પીચલે ચુનાવ મેં

(સૌજન્ય:નિરીક્ષક 1 જુલાઈ 2014)

Kafanchhe

ગુજરાત લાગે છે મને….ખલીલ ધનતેજવી

ના,ભરોસો ના કરો, કમજાત લાગે છે મને,
આ હવા ભીતરથી ઝંઝાવાત લાગે છે મને.

લોકો કે છે સૂર્ય ઉગ્યાને તો વર્ષો થઈ ગયાં,
આ અહીં વર્ષો પછી પણ રાત લાગે છે મને.

હીબકાં છાતીમાં તોડે પર્વતોની ભેખડો,
આંખના અશ્રુય ઉલ્કાપત લાગે છે મને.

એ શુભેચ્છા પાઠવે છે એટલી તોરાઈથી,
કે દુઆઓ પણ હવે ખેરાત લાગે છે મને.

મારા ઝખ્મોને મલમપટ્ટી નહીં પડકાર દે,
આ દિલાસો તો હવે આઘાત લાગે છે મને.

તારું ગુજરાતીપણું મહેંકયું છે ત્યાં પણ કેટલું,
તું રહેછે એ મલક ગુજરાત લાગે છે મને.

આંખ,ચહેરો,વાળ એના છે ગઝલ પુસ્તક સમા,
સાદગી, સારાંશને સોગાત લાગે છે મને.

એસ.એસ.ટીવી ટોરંટો કેનેડા પરથી પ્રસારિત થયેલો ઉર્દૂ ઇદ મુશાયેરો ભાગ-1,2,3



અક્ષરધામ ચૂકાદો…..કૌશિક અમીન

AxaedhaamAAxardhanB(સૌજન્ય:ગુજરત દર્પણ.દેશ અને દુનિયા..પાન.153 ઓગષ્ટ-2014)

Posted by: bazmewafa | 08/03/2014

સત્ય….અઝીઝ ટંકારવી

સત્ય….અઝીઝ ટંકારવી

SatyaA 001SatyaB 001(સૌજન્ય:ગઝલના ગુલ મહોર..પ્ર.95,96)

ચિત્કાર પર…..બેદાર લાજપુરી

પરચિત્કાર(સૌજન્ય:એ મળે તો કહેજો..પૃ.39)

આસમાન ધ્રુજે છે……આદિલ મન્સૂરી

Dhrujechhe B(સૌજન્ય:ગઝલના આયનાઘરમાં પૃ.પૃ.29)

10525833_1439665422981729_1036269339216474376_n

કફન ખરીદવામાં

Akkalkuva 001Click the image twice to get a larger view.

બાપલા,હવે ખમૈયા કરો……રોહિત પ્રજાપતિ

Nireexak 16-4-14

(સૌજન્ય: નિરીક્ષક 16જુન2014)

Posted by: bazmewafa | 07/12/2014

તારા વગર….રિષભ મહેતા

તારા વગર….રિષભ મહેતા

Tara vagarB(સૌજન્ય:કવિલોક :માર્ચ-એપ્રીલ;2014પૃ.25)

Hifz 001

એક પ્રાથના: મહમૂદ દરવેશ

જિસ દિન મેરે શબ્દ
ધરતી થે …
મૈં દોસ્ત થા ગેહૂં કી બાલિયોં કા.
જિસ દિન મેરે શબ્દ
ક્રોધ થે
મૈં દોસ્ત થા બેડ઼િયોં કા.
જિસ દિન મેરે શબ્દ
પત્થર થે
મૈં દોસ્ત થા ધારાઓં કા,
જિસ દિન મેરે શબ્દ
એક ક્રાન્તિ થે
મૈં દોસ્ત થા ભૂકમ્પોં કા.
જિસ દિન મેરે શબ્દ
કડ઼વે સેબ થે
મૈં દોસ્ત થા એક આશાવાદી કા.
લેકિન જિસ દિન મેરે શબ્દ
શહદ મેં બદલે …
મધુમક્ખિયોં ને ઢંક લિયે
મેરે હોઠોં

 

Mahmoud Darwish (Arabic: محمود درويش‎, 13 March 1941 – 9 August 2008) was a Palestinian poet and author who won numerous awards for his literary output …

prathamkali.jpg 

મારી પ્રથમ ગઝલ

( જ.મસ્ત મંગેર સાહેબે અને મ.મસ્તહબીબ સા.ત્રણ વખત સુધારી લખાવી,મુઁબઈથી નીકળતા’ઈસ્માઈલી’પખવાડિકમા12મે1967ના રોજ શ્રી હસન અલી નામાવટી અએ પ્રગટ કરી)
આદત છે.

ગમે તેવો હો ગમ દિલ પર મને હસવાની આદત છે.
તમે ગમગીન છો સુખમાઁ અનેરી એજ બાબત છે.

સમયનો રંગ બદલાતાઁ બધાયે ભેદ સમજાશે,
પ્રણય શી ચીજ છે,આ જીન્દગી કોની અમાનત છે..

સિતમની થૈ જશે તમને પ્રતિતિએ એજ વેળાએ,
સ્વયઁ આવી નિહાળોકે દિવાનાની શી હાલત છે..

હસી લઊઁછુઁ હુઁ મારી દુર્દશા પર એજ કારણ થી,
કે મારા દોસ્તો માટે ખૂશી ની એજ બાબત છે.

ચમન ને માળી લૂઁટે છે નિગેહબાનીના પરદામા,
છતાઁ સન્દેહ છે એવો કે એનાથી હિફાઝત છે.

પતંગાના વિયોગે રાતભર બળતી રહેછે એ.,
’વફા’કાજે શમાની એ ઘણી ઉઁચી શહાદત છે.

_મોહમ્મદઅલી ભૈડુ’વફા’

(આ રચના કઠોર જિ.સુરત –સીરતી સા.ના ગામ માતા.15-10-1967રવિવારન થયેલા મુશાયરમા રજુ કરવામા આવી હતી.જે મુશાયરામા હઝલ સમ્રાટ શ્રી બેકાર સાહેબ નુ સફળ સંચલન હતુઁ.તે સમયના નામાંકિત શાયરો ભગવતીકુમાર શર્મા,રતિલાલ ‘અનિલ’,મસ્તહબીબ સારોદી,શ્રી મસ્ત મંગેરા(આચાર્ય),ગુજરાતીના અકબર ઈલાહાબાદી શ્રી નિસાર અહમદ શેખ(શેખચલ્લી),જ.સીરતીસા.,પરિમલ,અદમ ટઁકારવી,સરોજ પાઠક,ગની દઁહીવાલા , ’વફા’ સૈયદ ‘રાઝ’નવસારવી વિ.એ ભાગ લેવાનુ યાદ છે.મુશાયેરો રાત્રિના મોડા સુધી ચાલ્યો હતો.મુશાયેરાના પ્રમુખ પદે ચામડીના રોગોન નિષ્ણાત મ.ડો.ગુલામમોહમ્મદ મોટાલા સા.હતા.)ભાઇ જનાબ ફારુક રજા કાઝી(હાલ કેંનેડા-ટોરંટોજેવા તરવારાટ ભરેલા યુવાનોએ મુશાયેરાની કામગીરીને સફળ બનાવવા માટે સિન્હ ફાળો આપ્યઓ હતો. અને મેહમાનીમા કોઈ કસર રાખીનહતી)

Older Posts »

Categories

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 476 other followers

%d bloggers like this: