Posted by: bazmewafa | 04/03/2013

કફ઼ન—મુન્શી પ્રેમચન્દ્ર

કફ઼ન—મુન્શી પ્રેમચન્દ્ર

ઝોપડ઼ે કે દ્વાર પર બાપ ઔર બેટા દોનોં એક બુઝે હુએ અલાવ કે પાસ ઔર અન્દર બેટે કિ જવાન બીવી બુધિયા પ્રસવ-વેદના સે પછાડ઼ ખા રહી થી. રહ-રહકર ઉસકે મુઁહ સે ઐસી દિલ હિલા દેને વાલી આવાજ઼ નિકલતી થી, કિ દોનોં કલેજા થામ લેતે થે. જાડ઼ે કી રાત થી, પ્રકૃતિ સન્નાટે મેં ડૂબી હુઈ, સારા ગાઁવ અન્ધકાર મેં લય હો ગયા થા.

ઘીસૂ ને કહા – માલૂમ હોતા હૈ, બચેગી નહીં. સારા દિન દૌડ઼તે હી ગયા, જ઼રા દેખ તો આ.

માધવ ચિઢ઼કર બોલા – મરના હી હૈ તો જલ્દી મર ક્યોં નહી જાતી ? દેખકર ક્યા કરૂં?

‘તૂ બડ઼ા બેદર્દ હૈ બે ! સાલ-ભર જિસકે સાથ સુખ-ચૈન સે રહા, ઉસી કે સાથ ઇતની બેવફાઈ!’ ‘તો મુઝસે તો ઉસકા તડ઼પના ઔર હાથ-પાઁવ પટકના નહીં દેખા જાતા.’

ચમારોં કા કુનબા થા ઔર સારે ગાઁવ મેં બદનામ. ઘીસૂ એક દિન કામ કરતા તો તીન દિન આરામ કરતા. માધવ ઇતના કામચોર થા કિ આધે ઘંટે કામ કરતા તો ઘંટે ભર ચિલમ પીતા. ઇસીલિયે ઉન્હેં કહીં મજ઼દૂરી નહીં મિલતી થી. ઘર મેં મુટ્ઠી ભર અનાજ ભી મૌજૂદ હો, તો ઉનકે લિએ કામ કરને કિ કસમ થી. જબ દો-ચાર ફાકે હો જાતે તો ઘીસૂ પેડ઼ પર ચઢ઼કર લકડ઼િયાં તોડ઼ લાતા ઔર માધવ બાજ઼ાર મેં બેચ આતા. જબ તક વહ પૈસે રહતે, દોનોં ઇધર ઉધર મારે-મારે ફિરતે. ગાઁવ મેં કામ કિ કમી ના થી. કિસાનોં કા ગાઁવ થા, મેહનતી આદમી કે લિએ પચાસ કામ થે. મગર ઇન દોનોં કો ઉસ વક઼્ત બુલાતે, જબ દો આદમિયોં સે એક કા કામ પાકર ભી સંતોષ કર લેને કે સિવા ઔર કોઈ ચારા ના હોતા. અગર દોનોં સાધૂ હોતે, તો ઉન્હેં સંતોષ ઔર ધૈર્ય કે લિએ, સંયમ ઔર નિયમ કી બિલ્કુલ જ઼રૂરત ન હોતી. યહ તો ઇનકી પ્રકૃતિ થી. વિચિત્ર જીવન થા ઇનકા! ઘર મેં મિટ્ટી કે દો-ચાર બર્તન કે સિવા ઔર કોઈ સમ્પત્તિ નહીં થી. ફટે ચીથડ઼ોં સે અપની નગ્નતા કો ઢાંકે હુએ જીયે જાતે થે. સંસાર કી ચિંતાઓં સે મુક્ત! કર્જ઼ સે લદે હુએ. ગાલિયાઁ ભી ખાતે, માર ભી ખાતે, મગર કોઈ ગમ નહીં. દીં ઇતને કી વસૂલી કી બિલ્કુલ આશા ના રહને પર ભી લોગ ઇન્હેં કુછ ન કુછ કર્જ઼ દે દેતે થે. મટર, આલૂ કિ ફસલ મેં દૂસરોં કે ખેતોં સે મટર યા આલૂ ઉખાડ઼ લાતે ઔર ભૂન-ભૂનકર ખા લેતે યા દસ-પાંચ ઈખેં ઉખાડ઼ લાતે ઔર રાત કો ચૂસતે. ઘીસૂ ને ઇસી આકાશ-વૃતિ સે સાઠ સાલ કિ ઉમ્ર કાટ દી ઔર માધવ ભી સપૂત બેટે કિ તરહ બાપ હી કે પદ ચિન્હોં પર ચલ રહા થા, બલ્કિ ઉસકા નામ ઔર ભી ઉજાગર કર રહા થા. ઇસ વક઼્ત ભી દોનો અલાવ કે સામને બૈઠકર આલૂ ભૂન રહે થે, જો કિ કિસી ખેત સે ખોદ લાએ થે. ઘીસૂ કી સ્ત્રી કા તો બહુત દિન હુએ દેહાંત હો ગયા થા. માધવ કા બ્યાહ પિછલે સાલ હુઆ થા. જબસે યહ ઔરત આયી થી, ઉસને ઇસ ખાનદાન મેં વ્યવસ્થા કી નીંવ ડાલી થી ઔર ઇન દોનો બે-ગૈરતોં કા દોજખ ભરતી રહતી થી. જબ સે વહ આયી, યહ દોનો ઔર ભી આરામ તલબ હો ગએ થે. બલ્કિ કુછ અકડ઼ને ભી લગે થે. કોઈ કાર્ય કરને કો બુલાતા, તો નિર્બયાજ ભાવ સે દુગની મજદૂરી માઁગતે. વહી ઔરત આજ પ્રસવ-વેદના સે મર રહી થી, ઔર યહ દોનોં શાયદ ઇસી ઇંતેજ઼ાર મેં થે કિ વહ મર જાયે, તો આરામ સે સોયેં.

ઘીસૂ ને આલૂ છીલતે હુએ કહા- જાકર દેખ તો, ક્યા દશા હૈ ઉસકી? ચુડ઼ૈલ કા ફિસાદ હોગા, ઔર ક્યા! યહાઁ તો ઓઝા ભી એક રુપયા માઁગતા હૈ!

માધવ તો ભય થા કિ વહ કોઠરી મેં ગયા, તો ઘીસૂ આલૂ કા એક બડ઼ા ભાગ સાફ કર દેગા. બોલા- મુઝે વહાઁ જાતે ડર લગતા હૈ.

‘ડર કિસ બાત કા હૈ, મૈં તો યહાઁ હૂઁ હી.’ ‘તો તુમ્હી જાકર દેખો ના.’

‘મેરી ઔરત જબ મરી થી, તો મૈં તીન દિન તક ઉસકે પાસ સે હિલા તક નહી; ઔર ફિર મુઝસે લજાયેગા કિ નહીં? જિસકા કભી મુઁહ નહી દેખા; આજ ઉસકા ઉધડ઼ા હુઆ બદન દેખૂં. ઉસે તન કિ સુધ ભી તો ના હોગી. મુઝે દેખ લેગી તો ખુલકર હાથ-પાઁવ ભી ના પટક સકેગી!’

‘મૈં સોચતા હૂઁ, કોઈ બાલ બચ્ચા હુઆ, તો ક્યા હોગા? સોંઠ, ગુડ઼, તેલ, કુછ ભી તો નહી હૈ ઘર મેં!’

‘સબ કુછ આ જાએગા. ભગવાન્ દે તો! જો લોગ અભી એક પૈસા નહીં દે રહે હૈં, વો હી કલ બુલાકર રુપયે દેંગે. મેરે નૌ લડ઼કે હુએ, ઘર મેં કભી કુછ ના થા, ભગવાન્ ને કિસી ના કિસી તરહ બેડ઼ા પાર હી લગાયા.’

જિસ સમાજ મેં રાત-દિન મેહનત કરને વાલોં કિ હાલાત ઉનકી હાલાત સે કુછ અચ્છી ના થી, ઔર કિસાનોં કે મુકાબલે મેં વો લોગ, જો કિસાનોં કિ દુર્બલતાઓં સે લાભ ઉઠાના જાનતે થે, કહીઁ જ઼્યાદા સમ્પન્ન થે, વહાઁ ઇસ તરહ કી મનોવૃતિ કા પૈદા હો જાન કોઈ અચરજ કી બાત નહીં થી. હમ તો કહેંગે, ઘીસૂ કિસાનોં સે કહીઁ જ઼્યાદા વિચારવાન થા ઔર કિસાનોં કે વિચાર-શુન્ય સમૂહ મેં શામિલ હોને કે બદલે બૈઠક બાજોં કી કુત્સિત મંડલી મેં જા મિલતા થા. હાઁ, ઉસમેં યહ શક્તિ ના થી કિ બૈઠક બાજોં કે નિયમ ઔર નીતિ કા પાલન કર્તા. ઇસલિયે જહાઁ ઉસકી મંડલી કે ઔર લોગ ગાંવ કે સરગના ઔર મુખિયા બને હુએ થે, ઉસ પર સારા ગાંવ ઊઁગલી ઉઠાતા થા. ફિર ભી ઉસે યહ તસ્કીન તો થી હી, કિ અગર વહ ફટેહાલ હૈં તો ઉસે કિસાનોં કી-સી જી-તોડ઼ મેહનત તો નહી કરની પડ઼તી, ઔર ઉસકી સરલતા ઔર નિરીહતા સે દૂસરે લોગ બેજા ફાયદા તો નહી ઉઠાતે. દોનો આલૂ નિકાલ-નિકાલકર જલતે-જલતે ખાને લગે. કલ સે કુછ નહી ખાયા થા. ઇતના સબ્ર ના થા કિ ઉન્હેં ઠણ્ડા હો જાને દે. કઈ બાર દોનોં કી જ઼બાન જલ ગયી. છિલ જાને પર આલૂ કા બહરી હિસ્સા બહુત જ઼્યાદા ગરમ ના માલૂમ હોતા, લેકિન દોનોં દાંતોં કે તલે પડ઼તે હી અન્દર કા હિસ્સા જ઼બાન, તલક ઔર તાલૂ જલા દેતા થા, ઔર ઉસ અંગારે કો મુઁહ મેં રખને સે જ઼્યાદા ખૈરિયત તો ઇસી મેં થી કિ વો અન્દર પહુંચ જાયે. વહાઁ ઉસે ઠણ્ડા કરને કે લિએ કાફી સમાન થા. ઇસલિયે દોનોં જલ્દ-જલ્દ નિગલ જાતે . હાલાંકિ ઇસ કોશિશ મેં ઉન્હી આંખોં સે આઁસૂ નિકલ આતે .

ઘીસૂ કો ઉસ વક઼્ત ઠાકુર કિ બરાત યાદ આયી, જિસમેં બીસ સાલ પહલે વહ ગયા થા. ઉસ દાવત મેં ઉસે જો તૃપ્તિ મિલી થી, વો ઉસકે જીવન મેં એક યાદ રખને લાયક બાત થી, ઔર આજ ભી ઉસકી યાદ તાજ઼ા થી.

બોલા- વહ ભોજ નહી ભૂલતા. તબસે ફિર ઉસ તરહ કા ખાના ઔર ભર પેટ નહી મિલા. લડ઼કીવાલોં ને સબકો ભરપેટ પૂડ઼ીયાં ખિલાયી થી, સબકો!

છોટે-બડ઼ે સબને પૂડ઼ીયાં ખાયી ઔર અસલી ઘી કી! ચટની, રાયતા, તીન તરહ કે સૂખે સાગ, એક રસદાર તરકારી, દહી, ચટની, મિઠાઈ, અબ ક્યા બતાઊઁ કિ ઉસ ભોગ મેં ક્યા સ્વાદ મિલ, કોઈ રોક-ટોક નહીં થી, જો ચીજ઼ ચાહો, માંગો, જિતના ચાહો ખાઓ. લોગોં ને ઐસા ખાયા, ઐસા ખાયા, કિ કિસી સે પાની ન પીયા ગયા. મગર પરોસને વાલે હૈં કિ પત્તલ મેં ગરમ-ગરમ ગોલ-ગોલ સુવાસિત કચૌડ઼િયાં ડાલ દેતે હૈં. મન કરતે હૈં કિ નહીં ચાહિએ, પત્તલ કો હાથ સે રોકે હુએ હૈં, મગર વહ હૈં કિ દિએ જાતે હૈં ઔર જબ સબને મુઁહ ધો લિયા, તો પાન ઇલાઇચી ભી મિલી. મગર મુઝે પાન લેને કી કહાઁ સુધ થી! ખડ઼ા હુઆ ના જાતા થા. ઝટપટ અપને કમ્બલ પર જાકર લેટ ગયા. ઐસા દિલ દરિયાવ થા વહ ઠાકુર!

માધવ નેં પદાર્થોં કા મન હી મન મજ઼ા લેતે હુએ કહા- અબ હમેં કોઈ ઐસા ભોજન નહી ખિલાતા. ‘અબ કોઈ ક્યા ખિલાયેગા. વહ જ઼માના દૂસરા થા. અબ તો સબકો કિફાયત સૂઝતી હૈ. શાદી-બ્યાહ મેં મત ખર્ચ કરો. ક્રિયા-કર્મ મેં મત ખર્ચ કરો. પૂછો, ગરીબોં કા માલ બટોર-બટોર કર કહાઁ રખોગે? બટોરને મેં તો કામં નહી હૈ. હાઁ , ખર્ચ મેં કિફાયતી સૂઝતી હૈ. ‘

‘તુમને બીસ-એક પૂડ઼ીયાં ખાયી હોંગી?’

‘બીસ સે જ઼્યાદા ખાયી થી!’

‘મૈં પચાસ ખા જાતા!’

‘પચાસ સે કમ મૈંને ભી ના ખાયી હોગી. અચ્છા પટ્ઠા થા . તૂ તો મેરા આધા ભી નહી હૈ .’

આલૂ ખાકર દોનોં ને પાની પિયા ઔર વહીઁ અલાવ કે સામને અપની ધોતિયાઁ ઓઢ઼્કર પાઁવ પેટ પર ડાલે સો રહે. જૈસે દો બડ઼ે-બડ઼ે અજગર ગેદુલિયાઁ મારે પડ઼ે હો.

ઔર બુધિયા અભી તક કરાહ રહી થી.

સબેરે માધવ ને કોઠરી મેં જાકર દેખા, તો ઉસકી સ્ત્રી ઠણ્ડી હો ગયી થી. ઉસકે મુઁહ પર મક્ખિયાં ભિનક રહી થી. પથ્રાયી હુઈ આઁખેં ઊપર ટંગી હુઈ થી . સાડ઼ી દેહ ધુલ સે લથપથ હો રહી થી થી. ઉસકે પેટ મેં બચ્ચા મર ગયા થા.

માધવ ભાગા હુઆ ઘીસૂ કે પાસ આયા. ફિર દોનોં જ઼ોર-જ઼ોર સે હૈ-હૈ કરને ઔર છાતી પીટને લગે. પડોસ્વાલોં ને યહ રોના ધોના સુના, તો દૌડ હુએ આયે ઔર પુરાની મર્યાદા કે અનુસાર ઇન અભાગોં કો સમઝાને લગે.

મગર જ઼્યાદા રોને-પીટને કા અવસર ના થા. કફ઼ન ઔર લકડ઼ી કી ફિક્ર કરની થી. ઘર મેં તો પૈસા ઇસ તરહ ગાયબ થા, જૈસે ચીલ કે ઘોસલે મેં મૉસ!

બાપ-બેટે રોતે હુએ ગાવ કે જ઼મિન્દાર કે પાસ ગએ. વહ ઇન દોનોં કી સૂરત સે નફરત કરતે થે. કયી બાર ઇન્હેં અપને હાથોં સે પીટ ચુકે થે. ચોરી કરને કે લિએ, વાડે પર કામ પર ન આને કે લિએ. પૂછા- ક્યા હૈ બે ઘિસુઆ, રોતા ક્યોં હૈ? અબ તો તૂ કહીઁ દિખલાયી ભી નહીં દેતા! માલૂમ હોતા હૈ, ઇસ ગાવ મેં રહના નહીં ચાહતા.

ઘીસૂ ને જ઼મીન પર સિર રખકર આંખોં સે આઁસૂ ભરે હુએ કહા – સરકાર! બડ઼ી વિપત્તિ મેં હૂઁ. માધવ કિ ઘર-વાલી ગુજ઼ર ગયી. રાત-ભર તડ઼પતી રહી સરકાર! હમ દોનોં ઉસકે સિરહાને બૈઠે રહે. દવા દારુ જો કુછ હો સકા, સબ કુછ કિયા, પર વોહ હમેં દગા દે ગયી. અબ કોઈ એક રોટી દેને વાલા ભી ન રહ માલિક! તબાહ હો ગએ . ઘર ઉજાડ઼ ગયા. આપકા ગુલામ હૂઁ, અબ આપકે સિવા કૌન ઉસકી મિટટી પાર લગાયેગા. હમારે હાથ મેં જો કુછ થા, વોહ સબ તો દવા દારુ મેં ઉઠ ગયા…સરકાર કિ હી દયા હોગી તો ઉસકી મિટટી ઉઠેગી. આપકે સિવા કિસકે દ્વાર પર જાઊં!

જ઼મીન્દાર સાહબ દયાલુ થે. મગર ઘીસૂ પર દયા કરના કાલે કમ્બલ પર રંગ ચઢાના થા. જીં મેં તો આયા, કહ દે, ચલ, દૂર હો યહાઁ સે. યોં તો બુલાને સે ભી નહી આતા, આજ જબ ગરજ પડી તો આકર ખુશામદ કર રહ હૈ. હરામખોર કહીઁ કા, બદમાશ! લેકિન યહ ક્રોધ યા દણ્ડ કા અવસર ન થા. જીં મેં કૂદતે હુએ દો રુપયે નિકાલકર ફ઼ેંક દિએ. મગર સાંત્વના કા એક શબ્દ ભી મુઁહ સે ન નિકલા. ઉસકી તરફ તાકા તક નહીં. જૈસે સિર કે બોઝ ઉતારા હો. જબ જ઼મીંદર સાહબ ને દો રુપયે દિએ, તો ગાવ કે બનિએ-મહાજનોં કો ઇનકાર કા સહસ કૈસે હોતા? ઘીસૂ જ઼મીન્દાર કા ઢિંઢોરા ભી પીટના જાનતા થા. કિસી ને દો આને દિએ, કિસી ને ચાર આને. એક ઘંટે મેં ઘીસૂ ઔર માધવ બાજ઼ાર સે કફ઼ન લાને ચલે. ઇધર લોગ બાંસ-વાંસ કાટને લગે.

ગાવ કી નર્મ દિલ સ્ત્રિયાં આ-આકર લાશ દેખતી થી, ઔર ઉસકી બેબસી પર દો બૂઁદ આઁસૂ ગિરાકર ચલી જાતી થી.

બાજ઼ાર મેં પહુંચકર, ઘીસૂ બોલા – લકડ઼ી તો ઉસે જલાને ભર કિ મિલ ગયી હૈ, ક્યોં માધવ! માધવ બોલા – હાઁ, લકડ઼ી તો બહુત હૈ, અબ કફ઼ન ચાહિઐ.

‘તો ચલો કોઈ હલ્કા-સા કફ઼ન લે લેં.

‘હાઁ, ઔર ક્યા! લાશ ઉઠતે ઉઠતે રાત હો જાયેગી. રાત કો કફ઼ન કૌન દેખતા હૈ!’

‘કૈસા બુરા રિવાજ હૈ કિ જિસે જીતે-જીં તન ધાંકને કો ચીથ્ડા ભી ન મિલે, ઉસે મરને પર નયા કફ઼ન ચાહિઐ.’

‘કફ઼ન લાશ કે સાથ જલ હી તો જાતા હૈ.’

‘ક્યા રખા રહતા હૈ! યહીં પાંચ રુપયે પહલે મિલતે, તો કુછ દવા-દારુ કર લેતે.

દોનોં એક દુસરે કે મન કિ બાત તાડ઼ રહે થે. બાજ઼ાર મેં ઇધર-ઉધર ઘુમતે રહે. કભી ઇસ બજાજ કિ દુકાન પર ગએ, કભી ઉસ દુકાન પર! તરહ-તરહ કે કપડે, રેશમી ઔર સૂતી દેખે, મગર કુછ જંચા નહીં. યહાઁ તક કિ શામ હો ગયી. તબ દોનોં ન-જાને કિસ દયવી પ્રેરણા સે એક મધુશાલા કે સામને જા પહુંચે ઔર જૈસે પૂર્વ-નિશ્ચિત વ્યવસ્થા સે અન્દર ચલે ગએ. વહાઁ જ઼રા દેર તક દોનોં અસમંજસ મેં ખડે રહે. ફિર ઘીસૂ ને ગડ્ડી કે સામને જાકર કહા- સાહૂજી, એક બોતલ હમેં ભી દેના. ઉસકે બાદ કુછ ચિખૌના આયા, તલી હુઈ મછ્લી આયી, ઔર બરામદે મેં બૈઠકર શાંતિપૂર્વક પીને લગે. કઈ કુજ્જિયાં તાબડ઼્તોડ઼ પીને કે બાદ સુરૂર મેં આ ગએ. ઘીસૂ બોલા – કફ઼ન લગાને સે ક્યા મિલતા? આખ઼િર જલ હી તો જાતા. કુછ બહુ કે સાથ તો ન જાતા. માધવ આસમાન કિ તરફ દેખકર બોલા, માનો દેવતાઓં કો અપની નિશ્પાપ્તા કા સાક્ષી બાના રહ હો – દુનિયા કા દસ્તૂર હૈ, નહીં લોગ બામ્નોં કો હજ઼ારોં રુપયે ક્યોં દે દેતે હૈં? કૌન દેખતા હૈ, પરલોક મેં મિલતા હૈ યા નહીં!

‘બડે આદમિયોં કે પાસ ધન હૈ,ફૂંકે. હમારે પાસ ફૂંકને કો ક્યા હૈ!’

‘લેકિન લોગોં કો જવાબ ક્યા દોગે? લોગ પૂછેંગે નહીં, કફ઼ન કહાઁ હૈ?’

ઘીસૂ હસા – અબે, કહ દેંગે કિ રુપયે કંમર સે ખિસક ગએ. બહુત ઢૂંદા, મિલે નહીં. લોગોં કો વિશ્વાસ નહીં આએગા, લેકિન ફિર વહી રુપયે દેંગે. માધવ ભી હંસા – ઇન અનપેક્ષિત સૌભાગ્ય પર. બોલા – બડ઼ી અચ્છી થી બેચારી! મરી તો ખ઼ૂબ ખિલા પિલા કર!

આધી બોતલ સે જ઼્યાદા ઉડ઼ ગયી. ઘીસૂ ને દો સેર પૂડ઼િયાઁ મંગાયી. ચટની, આચાર, કલેજિયાં. શરાબખાને કે સામને હી દુકાન થી. માધવ લપકકર દો પત્તલોં મેં સારે સામાન લે આયા. પૂરા ડેડ રુપયા ખર્ચ હો ગયા. સિર્ફ થોડ઼ે સે પૈસે બચ રહે. દોનો ઇસ વક઼્ત ઇસ શાન સે બૈઠે પૂડ઼િયાઁ ખા રહે થે જૈસે જંગલ મેં કોઈ શેર અપના શિકાર ઉડ઼ રહ હો. ન જવાબદેહી કા ખૌફ થા, ન બદનામી કા ફિક્ર. ઇન સબ ભાવનાઓં કો ઉન્હોને બહુત પહલે હી જીત લિયા થા.

ઘીસૂ દાર્શનિક ભાવ સે બોલા – હમારી આત્મ પ્રસન્ન હો રહી હૈ તો ક્યા ઉસે પુન્ન ન હોગા? માધવ ને શ્રધ્દા સે સિર ઝુકાકર તસ્દીક કી – જ઼રૂર સે જ઼રૂર હોગા. ભગવાન્, તુમ અંતર્યામી હો. ઉસે બય્કુંથ લે જાન. હમ દોનો હૃદય સે આશીર્વાદ દે રહે હૈં. આજ જો ભોજન મિલ વોહ કહીઁ ઉમ્ર-ભર ન મિલ થા. એક ક્ષણ કે બાદ મૅન મેં એક શંકા જાગી. બોલા – ક્યોં દાદા, હમ લોગ ભી એક ન એક દિન વહાઁ જાયેંગે હી? ઘીસૂ ને ઇસ ભોલે-ભાલે સવાલ કા કુછ ઉત્તર ન દિયા. વોહ પરલોક કિ બાતે સોચકર ઇસ આનંદ મેં બાધા ન ડાલના ચાહતા થા.

‘જો વહાઁ હમ લોગોં સે પૂછે કિ તુમને હમેં કફ઼ન ક્યોં નહી દિયા તો ક્યા કહેંગે?’

‘કહેંગે તુમ્હારા સિર!’

‘પૂછેગી તો જ઼રૂર!’

‘તૂ કૈસે જાનતા હૈ કિ ઉસે કફ઼ન ન મિલેગા? તૂ મુઝે એસા ગધા સમઝતા હૈ? સાઠ સાલ ક્યા દુનિયા મેં ઘાસ ખોદતા રહ હૂઁ? ઉસકો કફ઼ન મિલેગા ઔર બહુત અચ્છા મિલેગા!’ માધવ કો વિશ્વાસ ન આયા. બોલા – કૌન દેગા? રુપયે તો તુમને ચાટ કર દિએ. વહ તો મુઝસે પૂછેગી. ઉસકી માઁગ મેં તો સિન્દૂર મૈંને ડાલા થા.

ઘીસૂ ગરમ હોકર બોલા – મૈં કહતા હૂઁ, ઉસે કફ઼ન મિલેગા, તૂ માનતા ક્યોં નહીં?

‘કૌન દેગા, બતાતે ક્યોં નહીં?’ ‘વહી લોગ દેંગે, જિન્હોંને અબકી દિયા . હાઁ, અબકી રુપયે હમારે હાથ ન આએંગે. ‘

જ્યોં-જ્યોં અઁધેરા બઢતા થા ઔર સિતારોં કી ચમક તેજ઼ હોતી થી, મધુશાલા, કી રોનક ભી બઢતી જાતી થી. કોઈ ગાતા થા, દીંગ મારતા થા, કોઈ અપને સંગી કે ગલે લિપટ જાતા થા. કોઈ અપને દોસ્ત કે મુઁહ મેં કુલ્હડ઼ લગાએ દેતા થા. વહાઁ કે વાતાવરણ મેં સુરૂર થા, હવા મેં નશા. કિતને તો યહાઁ આકર એક ચુલ્લૂ મેં મસ્ત હો જાતે થે. શરાબ સે જ઼્યાદા યહાઁ કી હવા ઉન પર નશા કરતી થી. જીવન કી બાધાયે યહાઁ ખીચ લાતી થી ઔર કુછ દેર કે લિએ યહ ભૂલ જાતે થે કિ વે જીતે હૈં કિ મરતે હૈં. યા ન જીતે હૈં, ન મરતે હૈં. ઔર યહ દોનો બાપ બેટે અબ ભી મજ઼ે લે-લેકર ચુસ્સ્કિયાં લે રહે થે. સબકી નિગાહેં ઇનકી ઔર જમી હુઈ થી. દોનોં કિતને ભાગ્ય કે બલિ હૈં! પૂરી બોતલ બીચ મેં હૈ.

ભરપેટ ખાકર માધવ ને બચી હુઈ પૂડિયોં કા પત્તલ ઉઠાકર એક ભિખારી કો દે દિયા, જો ખડા ઇનકી ઔર ભૂખી આંખોં સે દેખ રહ થા. ઔર દેને કે ગૌરવ, આનંદ, ઔર ઉલ્લાસ કા અપને જીવન મેં પહલી બાર અનુભવ કિયા.

ઘીસૂ ને કહા – લે જા, ખ઼ૂબ ખા ઔર આર્શીવાદ દે. બીવી કિ કમાયી હૈ, વહ તો મર ગયી. મગર તેરા આર્શીવાદ ઉસે જ઼રૂર પહુંચેગા. રોએઁ-રોએઁ સે આર્શીવાદ દો, બડ઼ી ગાડી કમાયી કે પૈસે હૈં!

માધવ ને ફિર આસમાન કી તરફ દેખકર કહા – વહ બૈકુંઠ મેં જાયેગી દાદા, બૈકુંઠ કી રાની બનેગી.

ઘીસૂ ખડ઼ા હો ગયા ઔર ઉલ્લાસ કી લહરોં મેં તૈરતા હુઆ બોલા – હાઁ બીટા, બૈકુંઠ મેં જાયેગી. કિસી કો સતાયા નહીં, કિસી કો દબાયા નહીં. મરતે-મરતે હમારી જિન્દગી કી સબસે બડ઼ી લાલસા પૂરી કર ગયી. વહ ન બૈકુંઠ જાયેગી તો ક્યા મોટે-મોટે લોગ જાયેંગે, જો ગરીબોં કો દોનોં હાથોં સે લૂટતે હૈં, ઔર અપને પાપ કો ધોને કે લિએ ગંગા મેં નહાતે હૈં ઔર મંદિરોં મેં જલ ચડાતે હૈં?

શ્રદ્ધાલુતા કા યહ રંગ તુરંત હી બદલ ગયા. અસ્થિરતા નશે કી ખાસિયત હૈ. દુ:ખ ઔર નિરાશા કા દૌરા હુઆ. માધવ બોલા – મગર દાદા, બેચારી ને જિન્દગી મેં બડ઼ા દુ:ખ ભોગા. કિતના દુ:ખ ઝેલકર મરી!

વહ આંખોં પર હાથ રખકર રોને લગા, ચીખેં માર-મારકર.

ઘીસૂ ને સમઝાયા – ક્યોં રોતા હૈં બેટા, ખુશ હો કિ વહ માયા-જાલ સે મુક્ત હો ગઈ, જંજાલ સે છૂટ ગયી. બડ઼ી ભાગ્યવાન થી, ઇતની જલ્દ માયા-મોહ કે બન્ધન તોડ઼ દિએ.

ઔર દોનોં ખડે હોકર ગાને લગે –

  “ઠગિની ક્યોં નૈના ઝામ્કાવે! ઠગિની …!”

પિયાક્ક્ડ્ડોં કી આઁખેં ઇનકી ઔર લગી હુઈ થી ઔર વે દોનો અપને દિલ મેં મસ્ત ગાયે જાતે થે. ફિર દોનોં નાચને લગે. ઉછલે ભી, કૂદે ભી. ગિરે ભી, મટકે ભી. ભાવ ભી બનાએ, અભિનય ભી કિયે, ઔર આખ઼િર નશે સે મદમસ્ત હોકર વહીઁ ગિર પડે.

•            

 

 

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

શ્રેણીઓ

%d bloggers like this: