Posted by: bazmewafa | 10/01/2012

એક શખ્સિયત……..મલિકઝાદા જાવેદ : વિજેંદ્ર શર્મા

એક શખ્સિયત……..મલિકઝાદા જાવેદ : વિજેંદ્ર શર્મા

અમીરઝાદે જો ખુદ કો સંભાલ કર રખતે

હવેલિયોં કા મુક઼દ્દર ખંડર નહીં હોતા

અસ્સી કે દશક મેં હમારે અહદ મેં નઈ નસ્લ કે શાઇરોં ને ગ઼ઝલ પે અલગ – અલગ પ્રયોગ કરને શુરૂ કિયે૤ ઉન્હેં લગા કિ ગ઼ઝલ કો રિયત કી કૈદ સે ઇસી તરીકે સે નિકાલા જા સકતા હૈ૤ હાલાંકિ બહુત સે લોગોં ને શાઇરી પર નએ તેવર કી રિદા (ચદ્દર ) ડાલને કે ચક્કર મેં ગઝલ પે સિતમ ભી બહુત ઢાયે મગર કુછ ઐસે સુખ઼નવરોં ને ભી ઉસ દૌર મેં શે’ર કહને શુરૂ કિયે જિન્હોંને રિવાયત સે સીખા જ઼રૂર પર બાત કહને કા ઢંગ ,શે’ર કહને કા સલીક઼ા ઉન્હોંને અપના હી ઇજાદ કિયા ઔર ઇસ તરહ જદીદ શાઇરી કો કઈ નએ લહજે મિલ ગયે૤ ઐસે હી એક નએ લહજે કા નામ હૈ મલિક્ઝાદાજાવેદ (દાનિશ મહમૂદ )૤

એક ઇલ્મી ઔર અદબી ખ઼ાનદાન મેં જન્મ હોના ૙ુદા કી બહુત બડ઼ી નેમત હોતી હૈ ઔર ઉપરવાલે કી ઇસી રહમત કી એક મિસાલ હૈ મલિક્ઝાદાજાવેદ૤ પિછલે પચાસ બરસોં સે ઉર્દૂ દુનિયા મેં બ૜ા મક઼બૂલ ઔર મોતબર નામ હૈ પ્રો. ડૉ. મલિક્ઝાદામંજૂર અહમદ૤ ઉર્દૂ સે તઅલ્લુક઼ રખનેવાલા શાયદ હી ઐસા કોઈ શખ્સ હો જો મલિક્ઝાદામંજૂર સાહબ કે નામ સે વાકિ૞ ના હો ,મલિક્ઝાદાજાવેદ મલિક્ઝાદામંજૂર સાહબ કે સાહિબજાદેહૈં૤ ઉર્દૂ -અદબ કે ઇસ રૌશન ખ઼ાનદાન કે ચરાગ઼ હોને કે બા-વજૂદ મલિક્ઝાદાજાવેદ ને અપને વાલિદ કી રવાયતી શાઇરી કી ના તો રાહ પક૜ી ઔર ના હી ઉનકે નામ કા કભી સહારા લિયા ઇસી લિએ ઉન્હોંને યે શે’ર ભી કહા :–

મેરે વાલિદ ભી હૈ શાઇર સચ લેકિન

મેરી ગઝલ મેં મેરા હી લહજા હોગા

મલિક્ઝાદાજાવેદ કા જન્મ 01 જનવરી 1960 કો આજ઼મગઢ઼ મેં હુઆ ઉસ વક઼્ત ઇનકે વાલિદ સાહબ યહાઁ કે કૉલેજ મેં પ૝ાયા કરતે થે૤ જાવેદ સાહબ કી શુરૂઆતી તાલીમ ગોરખપુર મેં હુઈ ઔર ફિર ઇન્હોને લખનઊ યૂનિવર્સિટી સે એમ્.એ. ઉર્દૂ મેં કિયા૤

અપને બચપન કે દિનોં સે હી જાવેદ સાહબ ને અપને ઘર મેં શાઇરી કા માહૌલ દેખા લિહાજ઼ા શાઇરી કી તરફ઼ ઝુકાવ લાજમી થા૤ લખનઊ મેં ઇનકે ઘર પે ઉસ દૌર કે બડ઼ે- બડ઼ે શાઇરોં ફિરાક઼ ગોરખપુરી, કૈફ઼ી આજ઼મી ,કૈ૞ ભોપાલી ,જૌન એલિયા , વાલી આસી ઔર કૃષ્ણ બિહારી નૂર સાહબ જૈસી હસ્તિયોં કા આના જાના લગા રહતા થા ઘર મેં નશિસ્તેં ચલતી થી૤ યહીં સે અપને બુજુર્ગોં કો સુન – સુન કર તક઼રીબન બીસ બરસ કી ઉમ્ર મેં મલિક્ઝાદાજાવેદ સાહબ ને શે’ર કહને શુરૂ કર દિયે૤ ઉસ્તાદ -શાગિર્દ પરમ્પરા સે જાવેદ સાહબ ને પરહેજ઼ રખા પર વાલી આસી ,કૃષ્ણ બિહારી નૂર , કૈફ઼ ભોપાલી ઔર બશીર બદ્ર કે ક઼લામ ને ઇન્હેં મુતાસ્સિર (પ્રભાવિત ) બહુત કિયા૤

વાલી આસી સાહબ કે દફતરમખ્તબા દીનો – અદબ મેં જાવેદ સાહબ ઘંટો બૈઠે રહતે થે ઔર શાઇરી કે તમામ દાંવ પેચોં કો બડ઼ી બારીકી સે દેખતે -સુનતે થે૤ વાલી આસી સાહબ કો જાવેદ સાહબ મેં શાઇરી કી એક ઐસી લ઼ો નજર આયી કી ઉન્હેં લગને લગા કિ જાવેદ કે પાસ નઈ ફ઼િક્ર હૈ ઔર શે’ર કહને કા અપના અંદાજ હૈ૤ બનારસ કે પાસ ખમરિયા મેં એક મુશાયરે મેં વાલી આસી સાહબ મલિક્ઝાદાજાવેદ કો અપને સાથ મુશાયરા પઢ઼ને કે લિએ લે ગયે ઉસ મુશાયરે મેં કૈફ઼ી આજ઼મી સાહબ ભી શિરક઼ત – ફરમા થે ઔર નિજામત અનવર જલાલપુરી સાહબ કર રહે થે૤ અનવર સાહબ કો યે ઇલ્મ નહીં થા કિ નૌજવાન જાવેદ ને ભી ગઝલ પઢની હૈ ઉન્હોંને એક – એક કરકે સબ શાઇર પઢવા દિયે યહાઁ તક કિ વાલી૤ જાવેદ સાહબ ને અપને તેવર યૂઁ દિખાએ કિ કૈફ઼ી આજ઼મી સાહબ ભી કહ ઉઠે કિ યે લહજા ભીડ઼ મેં અલગ નજર આયેગા૤ વો અલગ લહજા યે થા ;—–

ઇન ફ઼સાદાત કો મજહબ સે અલગ હી રખો

કત્લ હોને સે શહાદત નહીં મિલને વાલી

તાલિબે – ઇલ્મ હૂઁ ઉર્દૂ કા ,ખ઼તા મેરી હૈ

નૌકરી અબ કિસી સૂરત નહીં મિલને વાલી

મલિક્ઝાદાજાવેદ અપને દૌર કે ઐસે શાઇર હૈ જિન્હેં ફિરાક઼ ગોરખપુરી ,કૈફ઼ી આજ઼મી ,૙ુમાર બારાબંકવી , મજરુહ સુલ્તાનપુરી ,જૌન એલિયા ,કૈફ઼ ભોપાલી સે લેકર બશીર બદ્ર , નિદા ફાજ઼લી, વસીમ બરેલવી ,મુનવ્વર રાના ,રાહત ઇન્દૌરી ઔર નસ્લે – નૌ કે સાથ ભી શાઇરી કરને કા મૌકા મિલા હૈ૤ અપને બુજુર્ગોં સે ઉન્હોંને બહુત સીખા હૈ ઔર ઉસે ફિર અપને કહન મેં ભી ઢાલા હૈ ;—-

અગર યે રાહ મેં બૂઢ઼ા શજર નહીં હોતા

શદીદ ધૂપ મેં મુઝસે સફ઼ર નહીં હોતા

અમીરજાદે જો ખુદકો સંભાલ કર રખતે

હવેલિયોં કા મુક઼દ્દર ખંડર નહીં હોતા

ઐસા કહા જાતા હૈ કિ શાઇર કી ઉમ્ર જબ તક ઢ઼લાન પર ન આ જાએ તબ તક ઉસકા ક઼લામ એતબાર કે કાબિલ નહીં હોતા પર અપની શાઇરી કે ઇબ્તિદાઈ દૌર મેં ભી જાવેદ ભાઈ ને ઐસે શે’ર કહે કિ ઇસ ધારણા કો બદલને કે અલાવા કોઈ ચારા ફિર તનક઼ીદ વાલોં કો નજર નહીં આયા૤

વો હર જુમલા અધૂરા બોલતા હૈ

ફિર ઉસકે બાદ ચેહરા બોલતા હૈ

જહન્નુમ નામ લિખવા લેગા અપને

બુજુર્ગોં સે જો ઊઁચા બોલતા હૈ

વો તહતુલ-લફ્ઝહો યા હો તરન્નુમ

ગઝલ કિસ કી હૈ લહજા બોલતા હૈ

****

સુખન મેં દસ્તકારી બઢ૝ રહી હૈ

ગઝલ કે કારખાને લગ રહે હૈં

મલિક્ઝાદાજાવેદ કી ગઝલોં કા પહલા મજમુઆ- એ -ક઼લામ “ખંડર મેં ચરાગ઼ ” 1992 મેં ઉર્દૂ મેં શાયા હુઆ જિસે ઉતર પ્રદેશ ઉર્દૂ અકાદમી ને એવૉર્ડસે નવાજ઼ા૤ ઐસે લોગોં કી તાદાદ હમારે મુલ્ક મેં કમ નહીં હૈ જિન્હેં ઉર્દૂ લિપિ તો નહીં આતી પર વે ઇસ શીરીં જ઼બાન સે મુહબ્બત બહુત કરતે હૈં ઉન્હેં જાવેદ ભાઈ ને 2005 મેં એક ગઝલ સંગ્રહ “ધૂપ મેં આઈના ” બતૌર તોહફા દિયા૤ ઇસકે બાદ ઇનકા એક ઔર ૚જલોં કા મજમુઆ એ ક઼લામ ઉર્દૂ મેં “ઝુલ્ફ મેં ઉલઝી ધૂપ ” 2008 મેં મંજર એ આમ પે આયા૤ મલિક્ઝાદાજાવેદ ને બશીર બદ્ર સાહબ કે સાથ ગઝલ 2000 “ધૂપ જનવરી કી ફૂલ દિસંબર કે” કે સમ્પાદન મેં ભી સહયોગ કિયા૤

મલિક્ઝાદાજાવેદ કી શાઇરી લખનઊ જૈસે તહજ઼ીબી શહર મેં પરવાન ચઢી , જાહિર હૈ લખનઊ કી છાપ ઉનકે અશઆર કે રંગોં મેં દિખેગી જ઼રૂર :–

રંજિશેં ખત્મ કર દુશ્મની છોડ૜ દે

ખિ૜કિયાઁ અપને દિલ કી ખુલી છોડ૜ દે

ઉસકો રહના હૈ સૂરજ તો ઉસ સે કહો

કુછ દિયોં કે લિએ રૌશની છોડ૜ દે

તેરે બિન યૂઁ સુલગતી રહી જ઼િન્દગી

જૈસે લકડી કોઈ અધજલી છોડ દે

મલિક્ઝાદાજાવેદ કી શાઇરી ગઝલ કી તીન નસ્લોં કા એક સાથ ત-આર્રુ૞ કરવાતી હૈ કભી ઉનકી શાઇરી મેં કૈફ઼ી આજ઼મી સી કૈફિયત નઝર આતી હૈ કભી કૃષ્ણ બિહારી નૂર કા નૂર તો કભી શકીલ જમાલી સે તેવર૤ જાવેદ સાહબ કી એક ગઝલ જો ઉનકા હવાલા ભી બન ગઈ હૈ ઔર યે ગઝલ ઇન તમામ રંગોં કા દીદાર એક હી તસ્વીર મેં કરવાતી હૈ :–

જિધર દેખો સિતમગર બોલતે હૈં

મેરી છત પર કબૂતર બોલતે હૈં

જરા સા નામ ઔર શુહરત કો પાકર

હમ અપને ક઼દ સે બ૝કર બોલતે હૈં

ખંડર મેં બૈઠકર એક બાર દેખો

ગયે વક્તોં કે પત્થર બોલતે હૈં

સમ્હલ કર ગુફતગૂ કરના બુઝુર્ગોં

કે બચ્ચે અબ પલટકર બોલતે હૈં

જો ઘર મેં બોલ દેં તો રહ ન પાયે

જો હમ સબ ઘર કે બાહર બોલતે હૈં

કુછ અપની જ઼િન્દગી મેં, મર ચુકે હૈ

કુછ ઐસે હૈ જો મર કર બોલતે હૈં

ગઝલ કહને કે લિએ મલિક્ઝાદાજાવેદ શાસ્ત્રીય રાસ્તોં કા ઇસ્તેમાલ નહીં કરતે વે અપની રાહ નઈ પગડંડિયોં પે તલાશ કરતે હૈં૤ શાઇરી કો સમઝને ઔર ઉસપે ચલને કી ન જાને કિતની નઈ સ૜કેં જાવેદ સાહબ ને અપને કહન કે હુનર સે બનાઈ હૈ૤ ઇન દિનોં ઉનકી યે ગઝલ ઇસી બાત કી એક તાજા મિસાલ હૈ :—

મુઝે સચ્ચાઈ કી આદત બહુત હૈ

મગર ઇસ રાહ મેં દિક્ક઼ત બહુત હૈ

કિસી ફુટપાથ સે મુઝકો ખરીદો

મેરી શૌરૂમ મેં ક઼ીમત બહુત હૈ

સમઝકર સોચ કર હમસે ઉલઝના

દબે-કુચલોં મેં તાક઼ત બહુત હૈ

હમ આપસ મેં લડ઼ેં,લડ઼કર મરેં ક્યૂઁ

તબાહી કે લિએ કુદરત બહુત હૈ

મુશાયરોં કી મક઼બૂલિયત ને શાઇરી કો ટી.વી કે જરિયે આમ લોગોં તક પહુંચાયા તો હૈ મગર કુછ ઐસે લોગ ભી મંચોં પે આ ગયે હૈ જો કિસી ઔર સે ક઼લામ લિખવા કે અપની ૙ૂબસૂરત આવાજ મેં પઢ઼તે હૈં૤ ઐસે લોગ હમારે અદબ કો દીમક કી તરહ ચાટ રહે હૈ૤ ઇસ તરહ કે નકલી કિરદારોં પર જાવેદ સાહેબ ને અપને ચુટકી લેને વાલે લહજે સે યૂઁ કહા હૈ :–

જો દૂસરોં સે ગઝલ કહલવા કે લાતે હૈં

જુબાં ખુલી તો તલફ્ફુજ઼ સે માર ખાતે હૈં

ઉઠાઓ કૈમરા તસ્વીર ખીંચ લો ઇનકી

ઉદાસ લોગ કહાઁ રોજ઼ મુસ્કુરાતે હૈં

જરા સા નરમ હો લહજા જરા સા અપનાપન

શરીફલોગ મુરવ્વત મેં ટૂટ જાતે હૈં

અપને જજબાત કે ઇજહાર કે લિએ મલિક્ઝાદાજાવેદ આમ બોલ- ચાલ કે જો લફ્ઝચુનતે હૈં ઔર યે આજ વક઼્ત કી જરૂરત ભી હૈ૤ જાવેદ ગઝલ પઢ઼તે વક઼્ત હઁસતે – હઁસતે ઇતને ગહરે શેર કહ જાતે હૈં કિ સુનને વાલા બાદ મેં ઉનકે મિસરોં મેં ઘૂમતા રહ જાતા હૈ૤ યે હૌસલા હર કિસી મેં નહીં હોતા ,શાઇરી મેં જોખ઼િમ ઉઠાના આસાન કામ નહીં હૈ ઔર મલિક્ઝાદાજાવેદ ઇન ખ઼તરાત કે શૌકીન હૈ :—

સિયાસત કો લહૂ પીને કી લત હૈ

નહીં તો મુલ્ક મેં સબ ખૈરિયત હૈ

****

અજબ સીલી હુઈ માચિસ હૈ ઘર મેં

જરૂરત પર કભી જલતી નહીં હૈ

****

બિજલી ,પાની .રાશન ઔર બચ્ચોં કી ફીસ

જિન્દા રહને મેં કિતની દુશ્વારી હૈ

****

લહરોં કે સાથ સાથ બહુત દૂર તક ગયે

દરિયા સે ગુફતગૂ કી ઇજાજ઼ત નહીં મિલી

***

ખિડ઼કી કે બાહર મત ઝાઁક

અપને ઘર કે અન્દર દેખ

***

ઉનકી ક઼િસ્મત મેં બલંદી હી લિખી હૈ “જાવેદ”

કભી સરકાર સે લડકર કભી સરકાર કે સાથ

મલિક્ઝાદાજાવેદ હિન્દુસ્તાન ઔર વિશ્વ મેં જહાઁ જહાઁ ઉર્દૂ બોલી -સમઝી જાતી હૈ મેં હોને વાલે મુશાયરોં મેં બડ઼ી ઇજ્ઝત ઓ એહતરામ કે સાથ બુલાયે જાતે હૈં૤ ઉતર પ્રદેશ ઉર્દૂ અકાદમી ને જાવેદ સાહબ કો એજાઝસે નવાજ઼ા હૈ૤ ઇન્હેં લતા મંગેશકર સમ્માન સ્વયં લતા જી ને અપને કર કમલોં સે દિયા હૈ ,કુંવર મહેંદ્ર સિંહ બેદી સહર સમ્માન ભી મલિક્ઝાદાજાવેદ સાહબ કો મિલા હૈ ઇસકે અલાવા બહુત સી અદબી તંજીમોં ને એજાજ સે ઇન્હેં નવાજ઼ા હૈ૤ ફિલહાલ મલિક્ઝાદાજાવેદ સાહબ ઉતર પ્રદેશ અલપસંખ્યક વિત્તીય એવં વિકાસ નિગમ મેં મંડલીય અધિકારી હૈ ઔર નોયડા મેં રહતે હૈં૤

જ઼િયાદા તર જાવેદ સાહબ કો છોટી બહર મેં શે’ર કહના રાસ આતા હૈ૤ છોટી બહર મેં બાત કહને કા ઉનકા અંદાજ યૂઁ હૈ :–

સબ કુછ કુછ પાકર ખોના હૈ

યે સચ હૈ સચ હોના હૈ

હમ સબ એક મદ્દારી હૈ

દુનિયા જાદૂ ટોના હૈ

અપને અશઆર કી દીવાર પર સમાજ કે તમામ મોજૂઆત કે પોસ્ટર મલિક્ઝાદાજાવેદ ઐસે ચસ્પા કરતે હૈં કિ ફિર લગને લગતા હૈ કિ યે દીવાર ઇન્હી પોસ્ટરોં કે લિએ બની હો૤ ગઝલ કહના શુરૂ કરને વાલોં કો અપને મુતઆલે મેં એક નામ જ઼રૂર જોડ઼ના ચાહિએ વો હૈ મલિક્ઝાદાજાવેદ૤ જ઼બાન કા રખ -રખાવ, અંગ્રેજ઼ી જ઼ુબાન કે ઉન લ૞્જોં કા ઇસ્તેમાલ જો રોજ઼ – મર્રા કી જ઼િન્દગી મેં કામ આતે હૈં , તન્જ઼ કો સાદગી સે ઐસે કહ દેના જૈસે આપને કુછ કહા હી નહીં યે સબ હુનર મલિક્ઝાદાજાવેદ સે સીખે જા સકતે હૈં૤ ઉનકા કહન વાકઈ ભીડ઼ સે ઉનકો અલગ કરતા હૈ ઉનકે યે અશઆર ઇસી બાત કી તસ્દીક કરતે હૈં :—

મુઝકો દુનિયા કહે અગર અચ્છા

યે બુરે વક઼્ત કી નિશાની હૈ

અપને બચ્ચોં પે ક્યૂઁ કરૂં ગ઼ુસ્સા

હર કમી ઉનમેં ખ઼ાનદાની હૈ

*****

જો અકેલા હી એક લશ્કર થા

દુઃખ હુઆ ઉસકે હાર જાને પર

જ઼લજ઼લે ,હાદસે ,સુનામી, બમ

સબ તુલે હૈ હમે મિટાને પર

છાઁવ કે સાથ ધૂપ ભી રોઈ

આજ એક પેડ઼ સૂખ જાને પર

મલિક્ઝાદાજાવેદ મશહૂર હોને કે લિએ તમાશોં કે હુનર કા ઇસ્તેમાલ નહીં કરતે ઉનકે સુલગતે હુએ જહન મેં શિદ્દત ભી બહુત હૈ ઔર ઉનકે હર શેર મેં જિદ્દત ભી બહુત હૈ૤ બુજુર્ગોં કે પાઁવ દબા કર અપની મેહનત ઔર મશક્કત કે બાદ ઉન્હોંને સલીક઼ે કે સાથ શાઇરી કે ફ઼ન કો બતૌર આશીર્વાદ હાસિલ કિયા હૈ૤ તભી વો ઐસે ગહરાઈ વાલે શે’ર કહ પાતે હૈં :–

કભી દાલાન મેં કભી દર પર

એક બૂઢ઼ા ચરાગ હૈ ઘર પર

મલિક્ઝાદાજાવેદ હમારે અહદ કે એક મારુફ઼ શાઇર હૈ ઔર યે મેરા દાવા હૈ કી ઉનકા ક઼લામ આપકો યે સોચને પે તો મજબૂર કરેગા કિ યે શખ્સ ઇતની સંજીદા બાત કો ઇતની આસાની સે કૈસે કહ જાતા હૈ૤ યે હુનર ભી આતે -આતે હી આતા હૈ૤ બડ઼ે સાદા લ૞્જોં મેં મલિક્ઝાદાજાવેદ ગઝલ કા વો શ્રંગાર કરતે હૈં કિ ગઝલ અપને આપકો મલિક્ઝાદાજાવેદ કે આઈને મેં દેખતી હૈ તો શરમાને લગતી હૈ૤ ગઝલ કા યે હુસ્ન બના રહે ઇસી દુઆ ઔર જાવેદ સાહબ કે ઇન મિસરોં કે સાથ :—

દિલ મેં કિરાયેદાર ન રખના

મુશ્કિલ સે હિજરત હોતી હૈ

ફ઼ન પર જબ ૞ફનકાર હો હાવી

તબ જાકર શૌહરત હોતી હૈ

ખુદા હાફિઝ ..


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: